Алтаев Шахбулат

Серлонга боьду некъ

Алтаев Ш. Путь к свету

Чеченский язык

kindle ISBN: 978-1-927429-35-8

201409-258-0000

Чулацам

Xьалхара Корта

1. Дешхьалхе

2. Хаттар хIоттор

3. Башха тептар

ШолгIа Корта

1. Дала юьхьaнца кхоьллира…

2. Маликаш а, стигалан ницкъаш а, бІош а

КхоалгIа Корта

1. Стигал а, Латта а

2. Иза дика ду

3. Стаг а, зуда а

БоьалгIа Корта

1. Люциферан дуьхьалдалар

2. Билггал аьллий техьа Дала?

3. Хьо мичахь ву?

4. Iожалла

ПхоьалгIа Корта

1. БIостаналла

2. Махбалар

3. Массо а садолчу хIуманах шишша…

4. Бавел-гIала

ЯлхалгIа Корта

1. ИбрахIим

2. Дика

3. ЛутIа

4. Исхьакх

ВорхIалгIа Корта

1. Исраил-мохк а, ЯхIуд-мохк а

2. Муса-пайхамар

3. ПирIун а, Пасахьан деза де а

БархIалгIа Корта

1. Бепиг а, лекъаш а, хи а

2. Итт весет

3. Кхел ечу цІа чохь

ИссалгIа Корта

1. Делан четар

2. Цатешар

3. Кхелахой, паччахьаш, пайхамарш

УьтталгIа Корта

1. Элисат а, Марем а

2. Яхьъя а, Iийса а

3. Іелам нахана юкъахь

4. Хих чекхдахар

ЦхьайтталгIа Корта

1. Зер

2. Ницкъ а, сийлалла а

3. Нукха-Деми

4. Iийсах дIабирзина

5. Дахаран бепиг

ШийтталгIа Kорта

1. ТIехула цIена, юкъахь боьха

2. Далла тIе некъ

3. ЛаIзар

4. Жоьжахати

5. Вазварца тIеэцар а, ямартло яр а

КхойтталгIа Корта

1. Схьалацар

2. ЖІарах дІатохар

3. ДІаволлар а, денвалар а

БейтталгIа Корта

1. Іаммасе боьдучу новкъахь

2. Товрат а, пайхамарш а

(Адамна тIера Нохьина тIе кхаччалц)

3. Товрат а, пайхамарш а

(ИбрахIиман хан тIера итт весетана тIе кхаччалц)

4. Товрат а, пайхамарш а

(Делан четарна тIера цIестан лаьхьанна тIекхаччалц)

5. Товрат а, пайхамарш а

(хихчекхдохучу Яхьъяна тIера Iийсан денвалар тIе кхаччалц)

ПхийтталгIа Корта

1. «Дела, алахьa, ас хIинца хIун де…»

2. БегІийла хан

ТІетоьхнарг

1. Дошам

2. Кхийолу книгаш

3. Нисдарш

Сайн дена а, нанна а лору:

Уьш бахьана долуш хиъна суна, Делан Йозанаш – тергал ца деш дуьтийла доцу дахьийтар ду.

Иштта сайн зудчунна а, берриге сайн доьзална а хийцам боцуш тIетовжийла хиларна а, балха тIехь гIо лацарна а баркаллица.

Делан Сино а, нускало а доьху: «Схьаволахь!» — бохуш. И хезаш волчо а олийла: «Схьаволахь!» Ша хьогах верг а схьавогІийла! Мала лууш волчо маьхза схьаоьцийла дахаран хи. Кху тептар тІехь дІаяздина долу Делера болчу хаамийн дешнаш хезаш волчу хІоранга а Аса дІахьедар до: «Нагахь цхьаммо кху дешнашна тІе цхьа хІума тІетохахь, Дала цу тептар тІехь бийцина болу массо а баланаш тІебоуьйтур бу цунна. Нагахь кху тептар тІехь дІаяздина долчу Делера болчу хаамийн дешнех цхьа хІума тІера дІадаккхахь, Дала кху тептар тІехь дийцина долчу дахаран диттехь а, иштта йийцинчу езачу гІалина чохь а дакъалацар дІадоккхур ду цуьнан».

Довзийтинарг 22:17–19

Xьалхара Корта

1. Дешхьалхе

Дала леррина къобалвина Iийса вина 33 шо кхача гергга долчу хенахь…

Тов хьийзо делкъахан яра. Ур-атталла олхазарш а дIатединера йовхоно. ДIахIоьттинчу тийналлехь Кхалайпа некъа тIера бакъабеллачу поппаран гIорза дIатеттира когаца. Шен кийра бузуш, хIаваъ чу а оьзна, беснеш а юсийна, халла арахийцира цо. ХIаваан кIуьрах леррина чекххьаьжча, халла бен ца къасталора юххера гу. Церан Іаммасехь долчу цIенна тIе кхача масех километр бен некъ ца биснера, хIетте а уьш цига малх дIабуьзча бен кхочур бацара. Бакъду, уьш Ярушалаймера хьалхо арабовла безаш хиллера: итт километр — иза-м дикка беха некъ бу. Амма Iуьйранна хиллачо уьш хьебалийтира, хилларг ма-дарра хIун ду хаъалц.

Кхалайп Іаммасе ваха башха лууш вацара. Амма хIинца долчу хьолехь, иблисо карзахъяьккхинчу Ярушалаймерачу адамийн тобанах а, римхойн тобанах а, сардал волчу Понти Пилатах а кIелхьарвалархьама, Іаммасе вахар уггаре а гIолехь дерг дара.

ДоттагIачуьнан озо Кхалайп меттавалийра хала ойланаш ечуьра. Цуьнан доттагIа оьгIазваханера: шен хаттар шозлагIа дина хилла цо. Некъан бахалла ХІокху дийнахь а, тIаьхьарчу шерашкахь а шаьш хьегнарг а дуьйцуш, дIаихира хIорш. Хетара, цхьа а хIума церан тидам ца хуьлуш ца дисина. Кхалайп, кIад а велла, гIийла дог-ойла йолуш вогIура — Ярушалаймехь оцу деношкахь хиллачо ла ца даллал синтем байинера цуьнан.

Дерриг а ца кхетачу даьллера, ур-атталла хьалха кхоччуш кхеташ дерг а. Гуна тIера охьа а баьхкина, некъо гола тухучу кхечира уьш. Цигахь дуьхьалкхийтира царна некьахо…

Оцу дийнахь, суьйранна, и шиъ хьуьхь а воьлла, вох а велла, эххаре а Ярушалаймехь шайн накъостий болчу нисвелча, царна кхеттош дIадийца ца хаьара, и Некъахо шайна юххе муха нисвеллера. Цкъа хьалха Кхалайпана моьттира, Иза некъан йистерачу боккхачу тIулган тIехьара схьаваьлла, амма иза цуьнан накъосто дуьйцучуьнца цхьаьна ца догIура. Мухха делахь а, я цунна а, я вукхунна а Иза мичара схьаваьлла ма-дарра нийса схьаала ца хаьара. Эххар а Кхалайпа шеконца тардалийтира: «Иза… цхьанхьара а доцуш… иштта ша гучувелира-кх…» — аьлла. Цуьнан и дешнаш, къора тоьхча санна, дукха беламе тIеийцира накъосташа, тIехъяьлчу йовхоно а, вагочу малхо а галваьккхина иза бохуш.

Амма цхьана хIуманна тIехь Кхалайпан а, цуьнан накъостан а жимма а шеко яцара: Некъахочо ширачу Делан Йозанийн тептар тIера дуккха меттигаш ялийра царна. Масех сахьтехь цу дешнийн маьIнах Цо дика кхетийна дела, и хилларг дерриге а шен-шен метта дIанисделира. Некъахочун дешнаша церан дегнаш чуьра ерриге а шеконаш а дIаехира, сингаттамаш а дIабехира. ЦIеххьана, шайна дIаделладелларг бахьана долуш, Кхалайп а, цуьнан накъост а Ярушалайме юхаверза сихвелира, оцу Некъахочух лаьцна шайн доттагIашка дIадийцархьама. Мухха хазийтина а, и шиъ Іаммасе боьдучу новкъахь шайна хезнарг массаьрга а дIахазийта декхарийлахь вара!

Делахь, хIун хаийтина те Некъахочо Делан Йозанех лаьцна — дукха адамашна жоп ца карочу тептарх? Оцу хаттарна догIу жоп шуна Делан Йозанаш тIехь карор ду. Ткъа цунах кIоргге кхетархьама оцу Некъахочо ма-дийццара юьххьера дIадоладала деза.

2. Хаттар хIоттор

Дикка ойла йича, ахь жамI до: Делан Йозанашкахь дерг таллархьама хьайн дахаран масех сахьт дайар — иза билггал нийса а ду, пайден а ду.

Делан Йозанийн вайн дахарх а, Іожаллех а лаьцна дукха хIума вайга схьадийца таро ю.

Дукха бIешерашкахь иза шатайпа инзаре тептар хилла. Ша дешна лоруш волу муьлхха а стаг цу тептаран чулацам бевзаш хила веза.

Халахетахь а, Делан Йозанийн тептар иштта лара ма-деззара лаккхара ца лору. Бехкениг цуьнан чулацам бац, ткъа цхьадолу адамаш ду. (Уьш дукхахьолахь цIе йоккхуш бевзаш нах бу.) И нах, шаьш Делан Йозанаш лору а бохуш, шайна ма-луъу лела.

Хан хене мел йолу Делан Йознийн чулацамна резабоцурш а гучубовлу, цу тIе уьш хуьлу уггар а дикачу ойланашца болу нах. Вон ду цу тептаран чулацамах ма-бохху кхета а, духе кхиа а церан хан хилла ца хилар.

Делан Йозанийн чулацам цкъа а хийцалуш бац. Шалхончаша а, критикаша а хIуъа а бахахь а, Делан Йозанийн чулацам бовзар чIогIа пайденна ду. Делан Йозанаш вайна оьшу. Цу тептаро адамашна гIо до:

— синпаргIато каро а,

— шен дахаран а, Iожаллин а юкъаметтиг дIахIоттор.

Уггар а коьрта дерг

Делан Йозанех кхета хала дац: цкъа хьалха атта долчух кхета веза. Масала, шуна тIедиллина хуьлуьйтур вай берана математика Iамор. Шу алгебра Iаморна тIера дIадуьйлалур ма дац!.. Цкъа хьалха бер уггар а атта долчух кхето деза, ткъа цул тIаьхьа чолхе долчунна тIе дало деза. Иштта дан а ма ду. Нагахь санна адам математикех кхеташ ца хилча, алгебран юьххьехь долчух а кхетар ма дац. Иштта ду Делан Йозанашца дерг а. Шу цу тептаран чулацамах кхетар дац, цуьнан лардаш шуна ца хаахь. Цундела вай, уггар а атта долчунна тIера дIа а дуьйладелла, чолхе долчунна тIе девр ду. ХIора тептаран рогIерачу коьртан чулацам хьалхарчу коьртан чулацамах кхетарца доьзна хир ду.

Сан шеко яц, сан тептаран хIорачу коьртах шуна кхета хала хирг ца хиларх. Нагахь санна шайна ца кхеташ дерг нислахь, аса доьху шуьга, юха а хьалха ешначу текстана тIе а дерзий, иза юха а еша, шадерг шен-шен меттахь хилийтархьама.

Хиллачун логически зIе

Бакъду, кху тептаро дерриг а чу ца лоцу, делахь а Делан Йозанаша юьйцучу историн массо а коьртачу меттигех лаьцна дуьйцу цо. Ткъа шу атта кхетийтархьама, исторехь хилларш дIаяздина ду шаьш хил-хиллачу рогIехь, цхьана зIен дакъош санна. Хилларг дерриге а юкъа ца лаьцнехь а, амма вай дикка Iамор долчу суьрташа, вовшашна тIе а дузуш, Делан Йозанийн дийнна цхьа чулацам хуьлуьйту. Нагахь санна шу тергам беш хилахь, кху тептаран тIаьххьара агIо аша хаьрцича, Делан Йозанийн дош шайна кхоччуш девза аьлла хеталур ду шуна. Цунах теша деза я ца деза — иза аша шаьш къастор ду. Бакъду, со даггара дегайовхо йолуш ву шу тешарг хиларх. Делахь а иза къастадар шун бакъо ю. Ткъа сан Iалашо — Делан Йозанех шу нийса кхетийта шуна гIо дар ю.

ГIуллакхна гергахьа

Делан Йозанаша вайна дукха хIуманех лаьцна дуьйцу. Иза дуста мегар ду кхача кечбан хьоьхучу тептарца. Цу тептаро хьоьху вайн дахарехь нислучу меттигашна тайп-тайпана кхача кечбан. ДIахIоттийначу цхьана ламасте хьаьжжина, Делан Йозанаша хIара теманаш билгалйоху: Дела, маликаш, адам, пайхамаралла. Иштта уьш къасторан Iалашо — кхетар атта хилийтар ду.

Амма кхузахь ларлуш хила веза: теманашна юкъахь цхьацца вовшех тера йогIу меттигаш шайна нисъелча, адамаш Iехадала тарло. Уьш тайп-тайпанарчу ойланаша цхьана темина тIера вукху темина тIе бовлуьйтур бу. Ткъа иштта долчо юьхьанца хилла маьIна галдоккху. Кхача кечбо хьоьху тептар йоьшуш доIаха даттаран а, бепиг даттаран а рецепташ цхьаьнатухур ма яц, даттар боху дош шинхьа долу дела, ойла ейша, хIун кхача хир бара аша кечбинарг!.. Ишта ма-ду Делан Йозанашца дерг а. Нагахь санна ма-луъу цхьана темина тIера вукху темина тIе валахь, дерриге а кегаре хир ду.

Делан Йозанашца доьзна долу коьрта хаттарш толлур вай. Шу царах кхетахь, Делан Йозанаш маьIнех дуьззина долу, амма шу кхетар долу тептар а хилла дIахIуттур ду шуна.

Кест-кеста нисло адамашна цу тептарна тIехь Дала бохург ган а ца лууш, ткъа шайна ган луъург гуш хилар. Цундела ма-ду динан дуккха а йолчу тобанаша иза шайн тептар лоруш. Цхьайолчу адамийн тобанаша Делан Йозанех дерг гар гIурте даладо, ткъа вукхара лелочо бохамна тIедаладо.

3. Башха тептар

Делан Йозанаш шатайпа башха тептар ду, цу тIехь цхьа а тайпана шеко яц. Ма-дарра аьлча, иза кхузткъе ялх тептарх хIоттийна йолу дийнна цхьа библиотека ю. Цхьана авторо, Делан Йозанаш башха тептар хиларх ойла а еш, иштта хIара лахара хаамаш балабо:

Делан Йозанаш яздина:

1) 1500 шерийн йохалла;

2) шовзткъа сов тIаьхьенийн векалша;

3) шовзткъа сов адамо, царна юкъахь паччахьаш, ахархой, философаш, чIерийлецархой, поэташ, пачхьалкхан белхалой, иштта кхиберш а хилла:

• Мусас, Мисар-махкарчу наха кхетош-кхиийна волчу Исраилан халкъан баьччано;

• Кипас, чIерийлецархочо;

• Іамоса, даьхнилелорхочо;

• Нунин кIанта ЮшаІа, тIеман хьаькамо;

• Нахьми-ЯхIус, чагIардуттурго;

• Даниала, хьалхарчу министро;

• Лакас, лоьро;

• Сулима, паччахьо;

• Маттайс, ясакх гулъечо;

• ПахIала, хьехархочо

4) тайп-тайпанарчу меттигашкахь:

• Мусас яьссачу арахь;

• Ярми-ЯхIус ор чохь;

• Даниала паччахьан цIа чохь;

• ПахIала набахтехь;

• Лакас волавелла лелаш;

• Яхьъяс Патмас олучу гIайренна тIехь;

5) тайп-тайпанарчу хьелашкахь:

• Дауд-паччахьо тIеман муьрехь;

• Сулим-паччахьо машаран хенахь;

6) хазахетарш хиллачу а, баланаш тIе биссинчу а, са бIарзделлачу а деношкахь;

7) лаьттан кхаа декъехь: Азехь, Африкехь, Европехь;

8) кхаа маттахь: Іебархойн, арамхойн, грекийн…

9) Эххар а цу тептаро бIеннашкахь дукха тайп-тайпана теманаш чулоцу. ХIетте а цуьнан дерриге а «Доладалар» тIера «Довзийтинарг» тIе кхаччалц цхьаьна догIуш а, цхьа ойла йолуш дIаяздина а ду. Иза цхьана дийцаран хедар доцу тай ду[1]…

Суна лаьа цу тептаршна тIехь яздина долчух лаьцна шуьга дIадийца. Амма, суна схьагарехь, Делан Йозанийн кхин а цхьа башхалла ю. Цу башхаллоно Делан Йозанех шатайпа тептар до: Делан Йозанан тептаро тIечIагIдо ша Делан дош хилар.

Делан Іаь шена тоьхна долу тептар

Кест-кеста Товрат а, Забур а, Пайхамарийн тептарш а, Инжил а, цхьаьна а тоьхна, царах Делан Йозанаш олу. Цара тIечIагIдо

Делан Йозанийн муьлхха а дакъа Дала Шен Іаь тоьхна ду…

2 Тимапига 3:16a

Цу Йозанашна Делан Іаь тоьхна хилар, къаьстина тидаме а эцна, талла дезаш хIума ду. Адаман садеIар цуьнан синера кIорггера схьадаларе терра, иштта Делан Йозанашна а ду Делера Шеггара схьадолуш. Дела а, Цуьнан дош а вов-ех ца даккхало, цундела кеста-кеста Делан Йозанех Делан дош олу.

Пайхамарш

Иштта ала тарло (иза дукха аттачу даьккхина аьлла хетахь а), Делан Йозанаш адамашка иштта кхаьчна: Шех лаьцна адамашна дIаделла лиънарг. Ша билгалдаьхначу адамашка Дала хаам беш хилла. Ткъа цу адамаша и хаам дIаязбеш хилла. Делан Дош адамашка дIакхачош болчу нахах пайхамарш олура.

Хьалха Дала дукхазза а, тайп-тайпана а дийцина вайн дайшка пайхамаршкахула…

Iебархошка 1:1

ХIинца хиндерг схьадуьйцуш верг пайхамар лору вай. Ткъа Делан Йозанаш дIаяздечу муьрехь пайхамар дукхахьолахь геланча хуьлура. Цо Делан дешнаш адамашка дIаолура. Цо беш болу хаам наггахь хиндолчух лаьцна хуьлура, амма иштта дерг кIезиг хуьлура. Гуттара а бохург санна, и хаам йолуш йолчу хенаца боьзна хуьлура.

Дала пайхамарашна тIехь куьйгалла дора. Цара Далла лууш дерг дIаяздора. Иштта делахь а, царна хIоранна Дала могуьйтура Шен Дош — Делан Дош — шен-шен йолчу корматаллица дIаяздан. Бакъду, цу адамийн бакъо яцара цхьа а хIума галдаккха, я цхьа а хIума шайгара тIетоха. Церан тептарш, цхьана а кепара, царна дагатесначу ойланех кхиъна хIума дацара.

…шуна хаа дезаш ду Делан Йозанашкара Делера болу хаам шена ма-хеттара бийцалург цахилар. ХІунда аьлча цкъа а Делера болу хаам адаман лаамца беш ца хилла, амма наха, Делан Са шайна чохь а лелош, Делера долу дешнаш дуьйцура.

2 Кипин 1:20–21

Дала Шен къобалдарца магийна йолу еккъа цхьа литературни произведени санна лара мегар дац Делан Йозанаш. Грекийн маттахь а изза дош (=лелош гочдина кхузахь) юкъадаладо Делан Йозанашна тIехь а. Ма-дарра аьлча грекийн маттахь яздина ду: амма наха, Делан Сино шаьш дахьаш, Делера долу дешнаш дуьйцура. Масала, энаша лаьцна цомгуш волу стаг лелош хилар дуьйцуш боху:

Баьхкинчарна юкъахь шен дегІан дола ца далуш волу стаг айина вахьаш веана виъ стаг вара.

Марк 2:3

И цомгуш верг шен долчу гIораца лелалуш ца хиларе терра, иштта пайхамаршка а шайга ца язлора Делан Йозанаш. Цунах лаьцна Делан Йозанаша цхьа а шеко ца юьтуш дIахоуьйту и тептар дерриг а — юьххьенцара чекхдаллалц — бакъдолу Делан Дош хилар.

ТIех йолу нийсо

Пайхамараша Делан дош дIаяздора пергаментах йина хьарчоргашна тIе (дийнатийн цIоканех йина йолчу), я папирусна тIе (ораматийн хьесех йина йолчу). Церан куьйган йозанех автографаш олу.

Иштта йолу автографаш башха дукха ца лаьтта дела, царна тIера копеш схьаязйора. Хууш ма-хиллара, и ерриге а копеш куьйгаца язйина хуьлура. Уьш юхаязъеш берш дика кхетара шайна хьалха дерг Делан Дош хиларх. Цундела Делан Йозанаш нийса юхаяздар уггар а дикачу масалех хилла.

Юхаяздечара шира текст дIаязъеш коьрте мел йогIу ларваларан агIонаш лелайора, уьш мел чолхе а, дастаме а елахь а. Церан Iалашо алссам нийса дIаяздар яра. Цара тептаршна тIехь долу элпаш дагардора, юккъера элп билгал а доккхура. Иштта цара дагардора дешнаш а, юккъера дош билгал а доккхуш[2].

Изза дора автографца а, копица а, уьш кхоччуш цхьатерра хиларан тоьшаллина. Юхаяздечара тIех леррина бора шайн болх. Дала леррина къобалвина Iийса вале 100 ш. гергга хьалха дIаяздина долу Делан Йозанаш тIеяздина йолу хьарчоргаш а карийна, уьш Делан Йозанаш юхаяздаран историца дуьстича (Дала леррина къобалвина Iийса вина 900 шо даьлча), тIаккха а оцу тексташна юкъахь хIара ду аьлла цхьа а галморзахдаьлла хIумма а ца карийра[3].

Флавий Юсуп (иза Д.Л.Къ. Iийса винчул тIаьхьа хьалхарчу бIешарахь яхIудхойн историк вара) иштта боху Делан Йозанаш юхаяздеш хиллачу нахах лаьцна:

Вайн къоман гIуллакхаша гойту вай мел кIоргге лору и деза тептарш. Мел дукха бIешераш дIадаьлла, амма цкъа а яздеш верг ца ваьхьна текстана тIера цхьа а хIума дIадаккха, я шегара цхьа а хIума тIетоха, я цхьа а хIума хийца. Массо а яхIудхойн Iедал ду Делан тептарш деза лоруш[4].

И нах бакъалла а тешна бара, Делан Йозанашна чу муьлхха а гIалат хIума далийча, иза зулам дар хилар. Цундела вайн шеконаш хила ца еза вайна хьалха ерг мацах пайхамарша дIаязйина йолу текст хиларх.

Массо а барамашца Делан Йозанаш — шатайпа башха тептар ду. Цундела цецволийла дац цуьнан стихаш массанхьа а юкъаялош хиларх а, иза юха-юха зорба тухуш хиларх а.Иза адамийн исторехь уггар а лараме тептар ду.

Товрат а, Инжил а

Делан Йозанаш талла долалуш тидаме эца деза уьш коьртачу шина декъе декъалуш хиларан: Товрат а, Инжил а. Историн муьраца лерича, Товрат кхин а шина[5] декъе декъало:

1. Муса-пайхамарехула бина Товрат-хьехамаш. (Царех Товрат а олу, Муса-пайхамаран тептарш я весеташ а олу.)

2. Пайхамарш. (ТIаьхьо оцу декъан юкъара Кхин Дийцарш а дIакъастийнера. Вай лоруш долу Забур цу Кхин Дийцарш олу декъана чудогІу)

Хаалаш, текстан юкъахь товрат-хьехамаш а, пайхамарш а аьлла яздина делахь, иза дийнна Товратах лаьцна дуйла.

Товрато Делан Йозанийн ши дакъа дIалоцу, ткъа тIаьхьарчу кхозлагIчу декъах Инжил олу.

Делан дош

И ерриге а цIераш шун дагахь лаьттарг хилар я цахилар — иза коьрта дерг дац. Уггар а коьртаниг дагахь хIара хила деза: Делан Йозанаша тIечIагIдо шаьш Делан дош хилар. Суна схьахетарехь, иза тоъал хIума ду, ур-атталла уггар а ойла ца еш долчу адаман а цуьнга безам баха.

Нийсса ду гуттаренна а Хьан дош, Веза Эла, стигалшкахь иза чІагІдина лаьтташ ду…

Забур 118:89

ШолгIа Корта

1. Дала юьхьaнца кхоьллира…

Делан Йозанаш далош долу хIара дешнаш доккхачу маьIнах дуьзна ду:

Дала юьхьaнца кхоьллира…

Доладалар 1:1

Оцу дешнаша, Дела хилла аьлла, тоьшалла ца до. Цара Дела хIинца а волуш хилар тардолуьйту. Цу дешнаша Дела даим хилла хилар схьагойту.

Даим волуш верг

Дела даим волуш ву. Иза цхьа а орамат, дийнат, Латта я Дуьне хилале дуьйна ву. Цуьнан азале а яц, Цуьнан чаккхе а хир яц. Дела даим хилла а ву, даим хир волуш а ву. Делан Йозанаша вайга боху: «Дела абаделлалц ву».

Лаьмнаш дуьнен чу довлале, дуьненан латта Ахьа кхоллале, азалера абаде кхаччалц Хьо ву Дела.

Забур 89:3

Даим волу Дела бохучун маьIнах кхета адамна чолхе ду. Цунах лаьцна ечу ойлано адамийн хьекъал дукха чIогIа карзахдоккху. Цундела иза дукхахболчара, цкъа а хуьлийла доцу хIума санна, юхатотту. Делахь а цунах дерг вайна аттачу даккха цхьацца масалш ду. Иштта абаде а ю тIурненаца (космосца) юста мегар йолуш. Бакъду, вайх муьлхха а Маьлхан системах лаьцна мел лахара а кхетам болуш ву. Малх хиларх а, ткъа цунна гонаха шайн-шайн некъашца хьийзаш кхин планеташ хиларх а. Иштта вайна хаьа маьлхан система тIехйоккха юйла а. Делахь а цуьнан уггар а гена йолу планеташ а тIекхочийла йолуш лору.Ткъа хIинца, кхин а дехьа а девлла, дуьне дусталой хьовсур ду вай.

Дависа-кх, серлонан сихаллица дIадоьдучу а, цхьана секундехь Лаьттана ворхI го боккхучу а космосан кеманна тIехаар нислахьара!.. Ма дика хир дара-кх. Иштта дац иза? Шина секундехь Баттана тIехдевр дара вай, йиъ минот яьлча, Марсана, ткъа пхи сахьт даьлча — Плутонна. ТIаккха вай вешан Галактикехь хир дара, кхечу тайпанара Ча такхийна Тача олучу.

[1]

Дера, чIогIа хала ду шена хьалха абаделлалц волчу Делан сурт хIотто. Иштта ду вайн Дуьне а. Цу шиннах лаьцна хIуттучу сурто инзаравоккху. Амма иза а, важа а долуш ду. Царах лаьцна Делан Йозанашна тIехь кхеттал яздина ду. Абаде бохург Делан амалца сел чIогIа догIуш хиларна, абаден боху билгалдош Делан Йозанашкахь наггахь Делан цхьа цIе санна юкъадаладо:

…Везачу Эле, гуттар а волчу Деле…

Доладалар 21:33

ЦIерийн дукхалла

Делан дукха цIераш ю. Царах хIорамма Делан амалх лаьцна цхьацца хIума дуьйцу. Хьовсур вай царах кхаанга.

1). Волуш верг

Дала… элира: «Со “Со Верг” ву. Иштта дІаала…: “Ша Волуш Волчо ваийтина со шуна тІе”».

Арадаккхар 3:14

Кхечу тайпана и тIечIагIдар иштта ала мегар дара: «Со — Ша ма варра волуш верг ву», я иштта: «Со Ша-Шеца вехаш верг ву». Дела волуш хиларан хьоста — Цуьнца Шеца ду.

Вайна, адамашна, дукха хIума оьшу: юург, хи, хIаваъ, серло, иштта кхидерг а. И дерриге ца хилча, вай даха ца ло. Ткъа Делана и цхьа а хIума ца оьшу. Иза цхьана а хIуманах доьзна воцуш веха. Иза Волуш верг ву.

2). Веза Эла

Делан Йозанаша массо а хенахь ца олу Делах — ВОЛУШ ВЕРГ олий, хIунда аьлча оцу цIеран маьIна — Веза Эла бохучу кхечу цIарна чудогIу.

Веза Эла, вац Хьоьца нислур волуш цхьа а! Хьо сийлахь-воккха ву, Хьан цІе а ю еза Хьан нуьцкъалаллица!

Ярми-ЯхIу 10:6

Веза Эла бохучу цIаро, цуьнан шатайпана башхалла йолуш хилар билгалдаьккхина ца Iаш, Иза массарал а лакхара хилар дIагойту. Дела олалла дечеран а Веза Эла ву.

3). Веза Воккха Дела

ХІокху цIаро Делан хьал билгалдоккху — Иза лаккхара волу куьйгалхо хилар.

Шен цІе Веза Эла йолуш волу Хьо бен Воцург лаьтта тІехь олалла дийриг хилар дІахоийла царна.

Забур 82:19

Ширачу заманан паччахьаш шайн-шайн доларчу мехкашкахь лаккхара куьйгалхой хилла. Ткъа Дела — дерриге а Дуьненан паччахь ву, Иза Веза Воккха Дела ву.

Дела бохучу дашо гойту дуьйцуш долу къамел лаккхарчу олахочух лаьцна хилар. Дела — иза ницкъ болу а, нуьцкъала куьйгалхо волу а лаккхара Дела ву.

Дела — паччахьах лаьцна вай ойла ечу хенахь вайна хьалха кIайн месаш йолчу Воккхачу стеган васт дIахIутту, цхьанхьа генна мархашкахь дашо гIанта тIе хиъна волчу. Амма Делан Йозанашкахь цхьанхьа а ца гойту вайн Дела воккхачу стеган вастехь хилар. Цигахь хьахийна ду Дала олалла ден гIант, амма иза паччахьан гIант дац, мархашна юкъахь лаьтташ долу, дукхахдерг иза стигалахь долу Делан цIа ду.

Веза Эла Шен дезачу цІа чохь ву, Цуьнан гІант стигалшкахь ду, Цуьнан бІаьргашца дерриге ган а го, адамша деш дерг талла а толлу Цо.

Забур 10:4

Дала стиглара дуьненна олалла дечу стигаланех лаьцна вайна дукха хIума хууш дац. Амма ур-атталла вайна хууш долчо а вайн кхетам цецбоккху.

Цунах лаьцна вай тIаьхьо кхоччуш дуьйцур ду. Ткъа хIинца, Дела — лакхара олахо хилар вайна хиъча, тоьаш ду.

Дела цхьаъ бен вац

Веза Воккха Дела ингалс маттахь Уггар Коьртаниг аьлла, гочдеш ду. Оцу бохучу дешнаша а гойту Дела цхьаъ бен цахилар. И саннарг кхин вац. И цхьаъ ву дерриге а дуьненан коьрта олахо.

Со ву Веза Эла, кхиниг ван а вац. Со воцург Дела вац…

ЕшаІ-ЯхІу 45:5

…Сол хьалха Дела хилла вац, Сол тІаьхьа а хир вац.

ЕшаІ-ЯхІу 43:10

Цхьана а тайпана лахарчу деланаша лакхарчарна тIехь куьйгалла деш меттиг яц.

Цхьана делано вукху деланашна тIехь куьйгалла деш йолу иерархи а яц. Цхьанхьа а цхьа а тайпа кхин деланаш бац — шен лаамехь берш я кхоьллина берш.

Иштта боху Везачу Эло… Со дуьххьара а ву, Со тІаьххьара а ву, Со воцург Дела а вац…

ЕшаІ-ЯхІу 44:6

Делан Йозанаш тIехь цунах лаьцна кхетташ аьлла: Дела цхьаъ бен вац.

Са

Вайна билггал хаа дезаш кхин а цхьа хIума ду Делан Йозанаша вайга боху: вайна Дела гойла дац, хIунда аьлча

Дела Ша а Са ду…

Яхьъя 4:24

Синан, адамах йолчу башхаллах дуьстича, я даьIахкаш а, я дилха а дац. Амма цхьа а хIума вайна гуш ца хиларх олийла дац, иза данне а дац аьлла.

Масала, шайна дика девзаш долу адам деллачу тезетехь къуббана чохь шуна цуьнан дегI го. ДегI цуьнан кхузахь ду, ткъа и ша мичахь ву? Иза вац, хIунда аьлча цуьнан сино и дегI дIатесна. Вай адамна тIехьоьжучу хенахь вайна цуьнан дегI бен ца го. И дегI цуьнан синан цIа хуьлу. Ткъа адам ша а, цуьнан са а вешан бIаьргашца вайна гойла дац.

Делан Йозанаша боху: адаман са цкъа а ца ле. Амма иза иштта даим ца хилла. Иза кхолладелла билгалъяьккхинчу хенахь. Ткъа Делан азалла а ца хилла, цкъа а чаккхе а хир яц. Дела — ша цхьаъ бен доцу а, даим хин долу а Са ду.

Иштта, Дела:

• Са ду

• Даим верг ву

• Волуш а ву, Ша Шех тоам болуш а ву

• Веза Воккханиг а, Лаккхара Олахо а ву

• Цхьаъ бен а вац.

Иштта дан а дара юьхьанца…

2. Маликаш а, стигалан ницкъаш а, бІош а

Дала дуьххьара кхоьллинчу хIуманех болу хаамаш Делан Йозанийн цхьацца агIонашкахь дIасабаржийна бу. Делан Йозанаш тидам болуш дешначунна тоъал хаамаш гулбала тарло, уггар а атта долчу хаттаршна жоп дала. Амма гIуллакх кхин дIа ца доьду.

Делан Йозанаш лерана дац ца Iебаш долу хIума хаа лаарна там бан. Цара вайна бовзуьйту уггар а коьрта болу хаамаш. Амма адамаш шадерг ма-дарра леха девлча, тептаран агIонаш тап-аьлла дІасовцу. Иштта хуьлу стигалан синошца доьзна дерг а.

ЦIераш

И стигалан синош Делан Йозанашкахь тайпа-тайпана йолчу цIерашца хьехадо: гулдаран терахьехь а, долахьчу цIершкахь а. Дукхахьолахь вай царах маликаш олу. Амма Делан Йозанашкахь царах кхин тайпа цIераш йоху: каруб-маликаш, серап-маликаш, коьрта маликаш, Iуьйренан седарчий и. кх. дIа. Ткъа уьш массо а стигалийн ницкъаш, бІош, седарчий* олий хьехадо.

*Уьш вайна буьйсанна стигалахь лепаш гуш долу седарчий ду ма мотталаш. Контекстехь билгалдоккхур ду дагалаьцнарг билггал хIун маьIна долуш ду.

…Стигалара маликаш а Хьуна Iибадат деш ду!

Нахьми-ЯхIу 9:6

Массо а маликийн шайн-шайн цIераш хила тарло. Амма Делан Йозанашкахь церан цхьадолчеран бен шен-шен цIераш ца йоху: Джабраил-малик, Микаал-малик.

Гушдоцурш а, хьесап цадалурш а Дела санна, стигалан синош гуш дац, церан дилха а, даьIахкаш а йоцу дела. Амма вайна ца гахь а, уьш массанхьа а долуш ду. Делан Йозанаша боху:

…эзарнаш маликашна…

Iебархошка 12:22

Эзарнаш — иза маликаш дагардан ца луш дукха ду бохург ду.

Суна дуккха а маликаш гира, церан аьзнаш а хезира. Уьш Іаршана а, цигахь долчу дийнаташна а, къаношна а гонах дара. Дагарлур доцуш, эзарнашкахь дукха дара и маликаш — эзарзза эзарнаш.

Довзийтинарг 5:11

Делан ялхой

Маликаш кхоьллина ду Далла гIуллакх дан а, Цунна там бан а. Царех гIуллакхаш деш долу синош олу:

Онда ницкъ болуш долчу а, Цуьнан дош кхочушдеш долчу а массо а маликаша декъалвойла Веза Эла, Цуьнан дашна муьтІахь а хуьлуш. Цуьнан лаамаш кхочушбеш болу ялхой болчу стигалийн массо а ницкъаша декъалвойла Веза Эла.

Забур 102:20–21

Далла гІуллакх деш долу синош дац ткъа маликаш, кІелхьардовлар кхочун долчарна гІуллакх дан дахкийтина дац ткъа уьш?

Iебархошка 1:14

Іебархойн маттахь «Малик» боху дош «геланча» я «ялхо» бохург санна гочдан тарло. Грекахойн маттахь долчу Делан Йозанашкахь «Ангелос» боху дош леладо. Цуьнан маьІна изза а ду: «геланча». Маликаш Дала кхоьллина, цундела уьш Цуьнан долахь ду. Цара Цунна луъург дан а деза.

Кхоллархо а, Олахо а.

Вайн индустриальни йолчу юкъараллехь куьйгалла ахчанашца до. Кхоллархо бохург а, долахь дерг бохург а кхетамехь вовшех дикка генадаьлла. Амма массанхьа дац иштта. Сан таро хилира Папуа-Керла Гвинеехь ваха. Цу махкарчу меттигашка хьоьжуш, ас хоьттура: «ХIара цIа хьенан ду? ХIара хинкема хьенан ду?» — бохуш. Соьца хьалхаваьлла лелачо сихха цIе йоккхура, ткъа аса иза муха хаьа шуна аьлча, цец а буьйлуш, цара: «Иза йинчуьнан ю-кх» — элира.

ХIума долахь йолчуьнан а, иза йина волчуьнан а юкъахь йолчу уьйрах уьш чIогIа кхетара. Суна хаа лиира: «ХIун дийр дара те цара и хинкема ас дохадахь?» «Ца оьшу иза дан, — хадам беш элира цара, — и хинкема динчуьнца а, иза долахь долчуьнца а хьайн юкъаметтиг галъяла ца лаахь.»

Юха кхин а хатта лиира суна: «Нагахь санна и хIума йинчо ша йохийча — иза дика дуй-те?» Вукхара белшаш саттийра: «Иза мегар ду — цо ша ма йина иза,» — аьлла.

Маликаш Дала кхоьллина ду, цундела уьш Цуьнан долахь долу хIума лара тарло. Делан долахь а долуш, маликаша Далла боххург дерриг а кхочушдо — уьш Цуьнан ялхой ду, Цуьнан геланчаш. Амма уьш леш дац. Делана а, маликашна а юкъара уьйр ницкъбаран уьйр яц. Цара шайн дикачу лаамца до Далла гIуллакх.

Бакъ дан а ду, Делал дика олахо везийла а дац.

Тамашийна хьекъал а, ницкъ а

Маликашка Шен лаам кхочушбан таро хилийтархьама Дала царна тамашийна хьекъал а, ницкъ а белла. Цхьадолу маликаш вукхарал алсам ницкъ болуш ду. Дала уьш кхоччуш долу хIума долуш кхоьллина, цхьа а тайпа айп а доцуш. Амма маликаш робаташ дац. Церан машаре лаам бу, цо таро хуьлуьйту харжам бан[2].

Тера ду, амма массо а агIор тера дац

Маликаш а, адамаш а цхьацца хIуманца вовшех тера ду, бакъдерг дийцича, адамаш хьекъалца а, ницкъаца генна ду маликашца дуьстича. Дала адам кхолларх лаьцна Делан Йозанаша боху вайга:

Стигалийн гуламан декъашхойл дукха лах ца дина Ахь адам…

Забур 8:6

Делахь а маликаш дикка тера дац адамех. Уьш цкъа а лийр долуш дац[3]. Цара зударий ца балабо, цара бераш а ца до[4]. Уьш гуш ца хуьлу, амма цхьацца меттехь гучудовла а тарло. Ткъа малик адаме дистхилча, ладугIуш верг цуьнан къамелах кхета.

Даьтта хьаькхна къобалдина малик

Маликашна юкъара цхьа малик уггар а лакхара лоруш а, хаза а хилла, Дала кхоьллинчу массо а маликел. Цунах Люцифер олура. Иза вайн матте даьккхича «серло йохьург» я «Iуьйренан седа» бохург ду. (Оьрсийн маттахь иза «Iуьйренан цIинъялар», я «сатасар» аьлла ду):

Стигалара ма чувеа хьо, Iуьйренан седа хьайх олург!..

ЕшаI-ЯхIу 14:12

Делан Йозано цунах даьтта хьаькхна къобалдина малик олу. Даьтта хьаькхна къобалдина бохург ширачу Iадатца доьзна ду. ХIетахь Далла гIуллакх дан Iалашо йолчу адамна я кхечу хIуманна тIе даьтта хьокхура. И дарца иза Делан гIуллакхна дIалора. И хIума дар доккха маьIна долуш хилла.

Хьо къобалдина каруб-малик дара, Ас хьо гІаролхо санна хІоттийнера. Хьо иштта Делан безачу лам тІехь а вара, цІе санна лепаш долчу тІулгашна юкъахь а лелара хьо.

Яхьзкхиал 28:14

Схьагарехь, Люциферан декхар хилла даим Делан уллохь хилар. Хила тарло Далла Iамалъеш а, Далла хастамаш беш а, маликашна тIехь куьйгалла дан иза хаьржина хилар. Даьтта хьакхарца къобалдинчу хІокху маликах лаьцна вай тIаьхьо кхин а дуьйцур ду.

Далла Iамалъяр

Делан Йозанаша боху: массо а маликаша Далла Iамалйо. Цуьнан бакъонца иза иштта лара хьакъ долуш ву.

…Массо а хIуманна дахар а делла. Стигалара ницкъаш а Хьуна Iибадат деш ду!

Нахьми-ЯхIу 9:6

Нагахь санна, эр вай, цхьана доттагIчун гIуллакхаш со чIогIа хесто воьлча, наха соьга хатта тарло: «Цунна догIий те иштта хастор?» - аьлла.

Ткъа Делах лаьцна Делан Йозанаша къаьсташ боху: массо а тайпана хасто Иза хьакъ долуш ву.

Хьакъ долуш ву Хьо, тхан Веза Эла волу Дела, сийлалла а, ларам а, ницкъ а дІаэца. ХІунда аьлча Ахь кхоьллина ду дерриг а. И дерриг а Хьан лаамца долуш а ду, кхоьллина а ду.

Довзийтинарг 4:11

Дела, Хьо воккха ву, Ахь до инзаре хIуманаш. Хьо цхьаъ бен Дела вац.

Забур 85:10

Дерриг а маликаш кхуллуш долчуьнга хьоьжу

Иштта, Дела дуьне кхолла вуьйлира. Дала кхоьллина долу маликийн эскар, кхоьллина долчуьнга а хьоьжуш, даккхийдечу хенахь, Дела Ша кхуллучуьнан рогIерачу муьрана тIевирзира.

• Цуьнан кхоллараллина шорто яра — Дерриг а Дуьне

• Цуьнан Iалашо Дуьне кхоллар яра.

…Мичахь вара хьо, Аюб, Аса латта кхуллучу хенахь? Схьаала, хьайна хаьахь. Мила ву цу лаьттан барам нисбинарг? Мила ву иза дуьстинарг? Стенна тІехь лаьтташ бу лаьттан бух, хьан биллина цуьнан са нисбеш буьллуш болу тІулг? Дерриг а Іуьйренан седарчий цхьаьна эшарш лоькхуш дара, маликаш а дара сакъералуш, Со и болх чекхбаьккхина ваьлча.

Аюб 38:4–7

КхоалгIа Корта

1. Стигал а, Латта а

Делан Йозанийн хьалхара тептар «Доладалар» олуш ду. Цу тIехь вайн дуьне муха кхолладелла гойту.

Юьхьанца Дала кхоьллира стигалшший, латтий. Ткъа латта даьсса а, кегарин а дара, гобаьккхина кIорга хи а, Iаьржа бода а бара, ткъа Делан Са хиш тIехула лелаш дара. Дала элира: «Хуьлийла серло». ТIаккха серло хилира. Дела хьаьжча, Цунна и серло дика хийтира. ТIаккха Дала серло боданах къастийра. Серлонах Дала «де» элира, ткъа боданах «буьйса» элира. Иштта суьйре а дIаелира, Iуьйре а еара. ДIаделира цхьа де.

Доладалар 1:1–5

Дан а доцчу хIуманах

«Юьхьанца Дала кхоьллина…» Цо кхоьллина долчуьнца Делан инзаре нуьцкъалалла гучуяьлла. Амма кхин а инзаре хала ду, хилла а доцучу хIуманах массо а хIума Дала кхолларх кхета. Адамаш долу вай а ма ду цхьацца хIума кхолладалуш. Делахь а, вайна и хIума кхолла цхьацца коьчал еза. Басарех а, гатанех а пайда а эцна, адаме сурт диллало. Дечигах а, кибарчигех а цуьнга цIа дало. Ткъа Дала цхьа а хIума а доцуш кхуллу Ша кхуллург.

Массо а агІор ницкъ кхочуш верг

Цхьа а тайпа коьчал йоцуш, проекташ ца хIиттош, пхьалгIа я гIирс боцуш хIума кхоллар — иза адаман хьуьнарца аьттехьа а далур дац. Амма Деле иза башха къа ца хьоьгуш дало. Делан нуьцкъалалла доза доцуш ю.

Веза Воккха ву вайн Веза Эла, йоккха ю Цуьнан гІап а…

Забур 146:5

Иза баккъалла а массо а агIор ницкъ кхочуш ву.

Дерриг а хууш верг

Делан, ницкъ хилла а ца Iаш, хаарш а ду. Иза дерриг а хIума хууш верг ву.

Веза Воккха ву вайн Веза Эла… хьекъал а ду Цуьнан дусталур доцуш.

Забур 146:5

Далла шадерг хаьа. Цо дуьне кхуллучу хенахь Цунна ца оьшура я консультацеш, я архитекторш, я инженераш. Делан хаарийн доза дац. Цо дуьне Ша кхоьллина, цхьаннан проектца а доцуш.

Массанхьа волуш верг

Адамо проект хIоттош я цхьа хIума еш, цунна болх бан меттиг оьшу — пхьола до чоь я кабинет. Ткъа Далла, Цо дуьне кхуллуш, цхьана а тайпана болх бан меттиг ца оьшура. Делан Йозанаша боху вайга: Дела цхьана хеннахь массанхьа а ву.

Со шуна уллохь волуш бен вац те Дела? Со шуна генахь хилча а, ву шуна Дела, Со массанхьа а ву.

Ярми-ЯхIу 23:23

И кхо билгало — дерриг а хууш хилар а, массо а агІор ницкъ кхочуш хилар а, массанхьа волуш хилар а Делан бен яц. Уьш Делехь хилар бахьана долуш таро хилла вай дехаш долу чолхе а, тайп-тайпана вастехь а долу дуьне кхоллар.

Шен боккхачу ницкъаца Цо латта кхоьллина, Шен хьекъалаллица Цо дуьне кхоьллина, хьекъалца стигал дIаса а яржийна.

Ярми-ЯхIу 51:13

Ур-атталла маликаш а, шаьш мел хьекъале а, нуьцкъала а делахь а, цхьа а и тайпа башхаллаш шайца йолуш дац. Ткъа адамаш долчу вайна Iаламат гена ду иштта хила.

Ур-атталла уггар а атта йолу гIишло дIахIоттош а, дукхахболчу нехан ницкъ цхьаьнатоха беза. Масала, сурт хIоттор вай ваьшна: вай аьчка гIант дан деза. Уггар а хьалха вайна эчиг дезар ду.

Мичахь карадан деза и оьшу эчиг?

Лаьмнийн маьIданашкахь.

Ткъа муха хуур ду и эчиг муьлхачу маьIданийн юкъахь ду?

Вайна геолог оьшу — цунна дика хаьа аьчка маьIда мичахь хуьлу.

ХIан, тардолуьйтур вай, маьIда вайна карийна. Кхин дIа хIун дан деза — иза лаьттан бухахь ма ду?

Вайна говзанча оьшур ву, динамит лело а, маьIда схьадоккху гIирс лело а хууш волу. Оьшу корматалла йолу шахтёраш и маьIда лаьттан бухара хьаладаккха.

Амма аьчка маьIданах цу сохьта гIант далур дац.

И маьIда лалон деза.

И муха дийр ду?

Юха а говзанча оьшу и маьIда нийса лало хууш волу.

И говзанча а вайна карийна. КхидIа хIун дан деза?

Вайна аьчка бIогIам лур бу. Ткъа вай цунах гIант дан дохкуш делахь, ваьшна оьшшучу кепара буткъабан беза и бIогIам. ТIаккха иза сатто а, лато а мегар ду.

КхидIа хIун до?

Вайна оьшур ву электроэнерги яккха хууш волу говзанча.

ХIинца хаьа вайна, ур-атталла беккъа гIантан бух бар а иза чолхе хIума хилар. Ткъа вай хIинца а дуьйцуш а дац дуккха а кхидолу хIуманаш, масала, муьлхачу басахь эмаль хьакха деза оцу аьчкана.

ХIинца гIантан охьахуу а, дIатовжу а меттигаш.

Уьш пластмассех йо. ХІета, вай духе кхача деза и нефть муха кечдо.

И дерриге вайна оьшу, вай даим тIехууш лелош долу гIант деш. И болх беш дуккха а адамаша къахьоьгу, хIунда аьлча цхьана адамна и дерриге ца хаьа дела.

Я адамаш, я маликаш нислур дац массо а хIума хууш волчу Делаца. Цуьнга хIуъа а дало, Иза цхьана хенахь массанхьа ву. Цуьнга кхочуш цхьа а вац.

Сан Хьалдолу Эла, Ахьа Хьайн ницкъаца латта а, стигал а кхоьллина, Хьоьга далур доцуш цхьа а хIума а дац.

Ярми-ЯхIу 32:17

Хьуна ца хаьа? Хьуна ца хезна? Веза Эла гуттар а волуш волу Дела ву. Цо лаьттан йистош кхоьллина. Иза цкъа а кІад а ца ло, хІотта а ца хІутту. Цуьнан хьекъалх цхьа а кхетар вац.

ЕшаI-ЯхIу 40:28

Дала аьлла

Дуьне кхолларх лаьцна Делан Йозанашна тIехь кхеташ а, доцца а дуьйцу. Уггар а инзаречу хIуманех лаьцна а масех дашца бен дIаяздина дац. Ткъа стенан гIоьнца Дала дуьне кхоллар тIехула бен хьахийна а дац. Дала иза ца кхоьллира куьйгашца я гIирсашца. Шен дашца дахар делла Цо Дуьненна, шен чохь мел долчу хIуманца.

Дала элира: «Хуьлийла серло». ТIаккха серло хилира.

Доладалар 1:3

…дуьне Делан дашца кхоьллина хиларх…

Iебархошка 11:3

Бакъду, ишта долчо инзара а ма воккху. Вайга вешан багара далийтинчу дашца далур ду аьчка гIант, Дуьне-м дуьйцур дацара вай? Ткъа массо а агІор ницкъ кхочуш волчу Делах лаьцна аьлча? Ян ма езза ойланаш йича, вай кхетар ду, Делан и дан ницкъ хиларх. Иза чIагIдо Делан Йозанаша.

Везачу Элан дашца кхоллаелла стигалш, Цо Шен Синан Іаь тохарца кхоьллина стигалара массо а ницкъаш а.… Дерриге а латта а кхоьрийла Везачу Элах, инзардовлийла Цунна хьалхā дуьнен чохь мел дехарш. ХІунда аьлча Цо элира — иза хилира, Цо омра дира — иза дІахІоьттира.

Забур 32:6,8–9

Иштта дIадоладелира дерриг а. Дала элира — серло гучуелира. Цо серлонах де элира, боданах — буьйса элира. Делан Йозанаша ма бохху, и дарца чекхделира кхоллараллин хьалхара де.

Делан Йозанаш — шира а, амма кхоччуш бакъдолу а тептар ду

Дукха бIешераш хьалха латта массара а шера ду олура. Амма иштта тIечIагIдар Делан Йозанашна тIехь бух болуш дацара. Делан Йозанаш тIехь аьлла дош ду, лаьттан форма сферически хилар гойтуш

Лаьттан гон тIехула йолчу Іарш тІехь Iаш ву Иза…

ЕшаI-ЯхIу 40:22

Ширачу заманан цхьаболчу хьекъалечара латта ондачу бух тIехь лаьтташ лорура, я цхьана туьйранашкарчу дIуьтIанан белшаш тIехь. Амма Делан Йозанаша боху:

…цхьа а хIума йоцучохь латта а хьалаоьллина.

Аюб 26:7

Дела массанхьа а цхьана хенахь ву

Делан амал долчух цхьатерра кхета хала ду. Масала, вайна аттахо ду кхета Дела ницкъ болуш а, массо а хIума хууш а ву бохучух, Дела цхьана хеннахь массанхьа ву бохучул. Амма Делан Йозанаша юха-юха а тIечIагIдо иза иштта хилар.

Ойла йича, и бохург чIогIа синтем беш хIума ду. Масала, тардолуьйтур вай, со сайн доьзал а, гергарнаш а битина, генна воьду. Суна синтем бу, цаьрца Дела хилар хууш. Ткъа иштта суна лаьа Дела соьца хила а. Нагахь санна суна тIе цхьа вон дагIахь, со генахула лела ца веза Дела лоьхуш — Иза юххехь ву.

Кхечу агIор, Дела даим юххехь хилар хааро цхьацца меттигашкахь кхерам таса а тарло. Нагахь санна аса вон дахь, Делах ведда цхьанхьа а дIалочкъийла дац.

Дала леррина Къобалвинарг дуьнен чу валале уьтталгIачу бIешарахь Исраил-мехкан паччахьо Дауда, Дала даг чу а тесна, иштта дешнаш яздина:

Хьан Синах а къаьстина, стенга вер вара со? Хьан юьхь-дуьхьлара а стенга водур вара со?

Со стигала хьалаваьлча — цигахь а Хьо ма ву. Эхарте со кхаьчча — цигахь а Хьо ма ву.

Нагахь Іуьйренан зІаьнарийн тІемаш тІехь со хьалаваьлча а, я, хІордан дехьа йисте а ваьлла, малхбузехь со хилча а, цигахь а Хьайн куьйгаца лелаво Ахь со, Хьайн аьтту куьг а кхийдадо Ахь соьга.

Нагахь: «Бодано хьулвойла со», я: «Суна гонах йолчу серлонах бода хуьлийла», — ас аьлча а, Іаьржачу бодано дІахьулвийр вац со Хьох. Хьуна-м Іаьржа бода а сирла серло санна бу.

Забур 138:7–12

2. Иза дика ду

Иштта Дала Шен кхолларалин болх дIаболийна. Кирхьа хьалаайделла. Массо а маликийн эскар хьоьжура, муха долу дуьнен чу латта а, стигал а. Веза-Воккхачу Делан дашца серло хилира. Оцу тIехь чекхделира хIума кхоллар — дIаделира хьалхара де. Цул тIаьхьа деара кхин а пхи де, пхи доккха гIуллакх а.

Шуна ца хаьа? Шуна ца хезнера? Юьххьенца дуьйна аьлла дацара шуьга? Латта кхоьллинчхьана дуьйна ца кхеттера шу? Лаьттан гон тІехула йолчу Іарш тІехь Іаш ву Иза, адамаш цаьпцалгаш санна ду Цунна хьалха. Цо стигал дІасаяржийна, дуткъа кІади санна, чохь Іан дина четар сана, дІахІоттийна иза.

ЕшаI-ЯхIу 40:21–22

Делан Йозанаша Латта четарх тардо. Иза шатайпа дахаран меттиг ю, цуьнга кхочуш цхьа а меттиг яц дерриге а Дуьненна чохь. Амма, Латта адамашна хаза а дика а хилийта, боккха кечаман болх бан дийзира. ХIинца юха а дIатийра сатуьйсуш маликаш, юха а хьаладахийтира кирхьа. ШолгIа де дIадоладелира, онда латта кхуллуш. Иза хIун ю — чIагIо бохург? Хьовсий вай цунах кхета.

Делан Йозанаша Латта четарх тардо. Иза шатайпа дахаран меттиг ю, цуьнга кхочуш цхьа а меттиг яц дерриге а Дуьненна чохь. Амма, Латта адамашна хаза а дика а хилийта, боккха кечаман болх бан дийзира. ХIинца юха а дIатийра сатуьйсуш маликаш, юха а хьаладахийтира кирхьа. ШолгIа де дIадоладелира, онда латта кхуллуш. Иза хIун ю — чIагIо бохург? Хьовсий вай цунах кхета.

ШолгIа де

Дала элира: «Хи юккъехула а доькъуш, дуькъа хІаваъ хуьлийла». Иштта хилла дІахІоьттира: Дала дуькъачу хІавааца хи шина декъе дийкъира. Цхьа дакъа хІаваан тІехула хуьлуш, важа дакъа бухахь дуьсуш. Цу дуькъачу хІаваах Дала «стигал» элира.

Суьйре а хилира, Іуьйре а тІееара. ДІаделира шолгІа де а.

Доладалар 1:6–8

Юьхьенца, Дала дуьне ма-кхоьллина, латта тIехь хи дара. ШолгIачу дийнахь Дала дуьненан хIордан цхьа дакъа дIа а къастийна, схьахетарехь, цунах Iаь а йина, лаьттана дикка лакхахь дIатардина, цуьнан лакхарчу а, лахарчу а дакъошна юкъахь йоккха меттиг а юьтуш. Цунах Делан Йозанашна тIехь дуьткъа хІаваъ олу. Вайн кхетамехь иза атмосфера ю я хIаваах а, Iаьнарх а юьзна меттиг ю.

Амма собарделаш: вайн океанаш а, атмосфера а ю, делахь а латта хIинца ма дац хино гобина! Кхузахь цхьа ца кхеташ хIума ду: мичахь ду и латтана тIехула дIахIиттина долу хиш, Дала юьхьенца диллина долу?

Латта иштта кхолларалан жамI дерриге а лаьттана тIехь хуьлуш йолу Iаьнаро луш йолу йовхо хила еза. Иштта хила а хилира. Массанхьахь цхьатерра йолу тропически температура дIахIоьттира, кIез-кIезиг йолу температурни башхаллаш а йолуш. Полярни климат йолу меттигаш ян а яцара. Дацара я дарцаш, я стигал къийкъар. Делан Йозано ма-аллара, оцу хенахь латта дохко тIундора. Хила тарло лаьттан гонахарчу хино латта дикка лардеш хилар ультрофиолетови олучу зIаьнарех а, кхидолчу космически зIаьнарех а. Ишттачу хьелашкахь адаман а, дийнатан а дахаран йохалла дуккха а алсам хилла хIинцалерачул. Схьагарехь, иза дерриге а чIогIа тера ца хилла вайн хIинца долчу дахаран хьолах. ТIаьхьо вай тидам бийр бу лаьттан климатана хиллачу массо а хийцамашна, ткъа хIинца вай дагахь латтор ду дуьткъачу хІаваана тІехула хи хилар. ШолгIа де дерриге а дIадаьлла дара стигал кхолларна[1].

КхоалгIа де

КхоалгIа де дIадолалуш стигалан бухара хи беккъа океан а хилла лаьттара, хьалха ма-хиллара, цхьа а тайпа жима гIайре а йоцуш. ТIаккха Дала юха а элира:

«Стигалан бухахь долу хи дерриг цхьаьна а кхетийла, екъа меттиг а хуьлийла». Иза иштта хилира. Екъачу меттигах Дала «латта» элира, ткъа цхьаьнакхеттачу хих «хІорд» элира. И дерриге гича, Далла иза дика хийтира. Цул тІаьхьа Дала элира: «Лаьтта тІехь йолийла сийналла а, буц а, ялта а, шайн чохь хІу а долуш, стоьмаш ло дитташ а, шайн хІора стоьма чохь хІуш а долуш. Оцу хІух юха а изза тайпа ораматаш а хуьлуш». Иштта хилла дІахІоьттира. Латто сийналла а елира, буц елира, ялта а кхиира, шайн-шайн тайпана хІу а луш, уьш юха а йовлуш. Стоьмаш ло дитташ а хьаладевлира, шайна чохь хІуш а долуш, царех кхин а цу тайпана дитташ а довлуш. Иза а, хьаьжча, Далла хазахийтира. Юха а суьйре дІаелира, Іуьйре а еара. Чекхделира кхозлагІа де а.

Доладалар 1:9–13

КхоалгIа де шина декъе декъа мегар ду. Хьалхарниг — латта (екъа меттиг) гучудалар ду. Схьахетарехь, океанан бух шера ца хилла, цуьнан бухахь инзаре даккхий кIаьгнаш хилла. Хинан оцу кIаьгнаш чу дIахьадаро, таро хилийтина лаьттан цхьадолчу декъашна гучудала. ШолгIаниг ду — дитташ а, бецаш а кхоллар.

Стигалш кхоьллина волу Веза Эла — Иза билггал Дела ву. Латта а кхоьллина, цунна кеп а елла, иза чІогІа латтийтира Цо. Эрна дитархьама ца кхоьллина Цо иза, тІехь адамаш дахийта кхоьллина Цо иза. Оцу Дала боху: «Со Веза Эла ву, кхин цхьа а Дела вац, Со воцург».

ЕшаI-ЯхIу 45:18

Юххьенца дуьйна Далла дагахь дара лаьтта тIехь адамаш кхоллар. Цундела Цо кечйора оьшур йолу массо хIума. Иштта Цо вайна кхоьллира бецаш а, цаьрга вайна кхача балийтархьама, хIаваъ а, вайна Іаь тохархьама, гIишлош яран сурсаташ а — дечиг.

ДоьалгIа де

Делан дашца серло гучуяьллачу Дуьне кхуллучу хьалхарчу дийнахь бода дIабаьлла. ДоьалгIачу дийнахь Дала стиглара серлаллаш[2] кхоьллина.

Дала элира: «Хуьлийла стигалахь серлонаш! Лаьтта тІе билгалонаш лойла цара, де буьйсанах а къастош, хенан заманаш а йоькъуш, денош а, шераш а доькъуш. Лаьтта тІе шайн серло а лойла цара». Иштта хилла дІахІоьттира. Цу тайпана кхоллаелла шиъ коьрта серло, царех йоккхачо дийнан, ткъа жимочо буьйсанан Іуналла а деш. Седарчий а кхолладелла стигалахь. Уьш Дала дІанисдина стигалахь, лаьтта тІе шайн серло ялийта а, дийнан а, буьйсанан а Іуналла дан а, серло боданах къасто а. Дела хьаьжча, Цунна и дерриге а хазахийтира. Суьйре а еара, Іуьйре а тІекхечира. ДоьалгІа де а дІаделира.

Доладалар 1:14–19

Вайна тамашийна хета тарло Дала серло Малхал хьалха кхоьллина хилар, амма вай дицдан ца деза Далла серло-хуьлуьйтурш кхоллал серло кхоллар а цхьабосса атта ду.

Дерриг а хІума кхоьллина волу Веза Эла ву Со. Аса- Айса дІасаяржийна стигалш, Сайн ницкъаца латта а дІадаржийна…

ЕшаI-ЯхIу 44:24

Шен нуьцкъалаллица Цо дуьне кхоьллина, Шен хьекъалаллица иза чIагIдина, Шен хьекъалца лаьтта тIехула стигалш яржийна.

Ярми-ЯхIу 10:12

Цо беттаса кхоьллина, хенан хийцам гайтархьама, ткъа малхана евза малхбузе.

Забур 104:19

Низам

Малх а, Бутт а, серлаллаш а кхолларо вайна гойту Дуьне Кхоллархо — иза низаман Дела хилар. Низам — иза Дерригечу Дуьненан хьехам бу. Дерриг а Дуьне дехаш ду электронни сахьтан йолчу нийсонца. Вай масийтта шарна хьалха дIахIотталур ю графикаш хIордан хин тIедар а, дIадалар маца хир ду бохуш хаам беш, жимма а шеко йоцуш уьш нийса хиларх. Вай космосе спутник йохуьйту. Билгалъяьккхинчу* планетана вай аьллачу хенахь, секундашца нийса иза тIекхочург хилар а хууш. Билгаляьккхинчу хенахь малх гІаттарца а, малх бузарца а доьзна ду вайн Лаьттан нийса хилар. И низам ца хилча, хІумма а даха ца ло. Иштта, Дела — низаман Дела ма ву.

*Космосе яхийтина йолу «Галилей» олу спутник (NASA) Юпитерна тIекхаьчна шен хIоттийначу программица. Иза хилира спутник космосе араяьлла ялх шо даьллачул тIаьхьа.

ПхоьалгIа де

ПхоьалгIачу дийнахь Дала хIордаш чу тайп-тайпана садолу хIуманаш хецна, олхазарш а кхоьллина.

Юха Дала элира: «Хуьлийла хи чохь дуккха а, массо а тайпана, садолу хІуманаш. ХІаваэхь тІема довлийла дуккха а тайп-тайпана олхазарш а». Иштта кхоьллира Дала Іаламат хІордан дийнаташ а, массо а тайпана хи чохь йолу садолу хІуманаш: яккхий а, кегий а. ХІаваэхь тІема девлира дуккха а массо а тайпана олхазарш. Дела, хьаьжча, Ша кхоьллинчунна реза хилира. Цо уьш декъалдеш, элира: «Дебийла шу, тІаьхье беркате а хуьлуш, хІордаш хих дузуш. Дуккха а олхазарш кхуьийла дуьнен чохь». ТІееара суьйре, хилира Іуьйре а. ДІаделира пхоьалгІа де а.

Доладалар 1:20–23

ЯлхалгIа де

Дала дерриг а кхуллуш, ялхалгIа де уггар а коьрта де хилира. Дала цкъа хьалха лаьттан дийнаташ кхоьллина.

Юха Дала элира: «Хуьлийла лаьтта тІехь массо а тайпана садолу хІуманаш а, даьхни а, текхаргаш а, лаьттан акхарой а, шайн-шайн тайпанашца». Иштта хилла дІахІоьттира. Ша-ша тайпана акхарой а, даьхни а, лаьттан текхаргаш а, ерриге тайпанашца кхоллаелира. Хьаьжча, Далла иза а хазахийтира.

Доладалар 1:24–25

«Церан тайпанашка хьаьжжина»

Вайна хаьа, кхоалгIачу дийнахь кхоьллина йолу бецаш хIеттахь тайпанашна екъна яра.

Изза догIу дийнаташна а. И хIун ду «церан тайпанашка хьаьжжина» бохург? И бохург ду цицигех дуьнен чу цицигаш довлу, жIаьлех — жIаьлеш довлу, ткъа пийлех — пийлаш йовлу бохург. Иза вайна а ду чIогIа бІегIийла хIума: нагахь санна зезагаш дугIучу кхаби чу тюльпанан орам боьгIча, кхерам бац вайн чохь баганан-дитт хьалакхиарх.

Иштта, бецаш а, дийнаташ а шен-шен тайпанах долчунах деба. Хуьлуш хуьлу, цхьадолу тайпа тIедоьгIна а. Масала, вир а, говр а — царах вирбIарз хуьлу. Амма вирбIарзийн тІаьхье ца хуьлу, царах кхин вирбIарзаш хуьлийла дац. Иза иштта дIатардина Дала.

Делахь а, масала, тайпа-тайпана долу жIаьлеш цхьаьнакхетча, царах жIаьлийн керла тайпа дало, амма цунах изза жIаьла хир ду. Хьалхалерачу масалера вирбIарзашка хьаьжча, царах кхин жIаьлеш дуьнен чу девр ду, хIунда аьлча уьш цхьана тайпанарчу дех-ненах девлла дела. Иштта ду Дала дIахIоттийна долу низам.

ЦІена а, кхоччуш дика а

Делан Йозанаша ма-аллара, Далла гира, Ша мел кхоьллина хIума «кхоччуш дика хилар».

Дуьне кхолларх лаьцна долчу дийцарехь хIора дешнаш сиха-сиха дуьхьалдовлу. Уьш доккхачу маьIнах дуьзна ду. Иза иштта ду, Дала Ша кхуллуш мел дерг кхоччуш болчу барамца кхоьллина.

Дела! ЦІена ду Цуьнан некъаш! ЦІена ду Везачу Элан дош…

Забур 17:31

Вай цхьа хIума дечу хенахь, вай цкъа а ницкъ ца кхочу иза хила ма-деззара нийса кхочуш хилийта. Вай динарг тоъал барамехь дина тарло. Амма Далла Ша кхоьллинарг кхоччуш кхоьллина долу хIуманаш дина довлаза хуьлу. Делан Йозанаша боху: Дела кхоччуш ву. Кхин тайпана аьлча: Иза цхьа а айп долуш вац.

Веза ву, Веза ву, Веза ву массо а ницкъийн Веза Эла!

ЕшаI-ЯхIу 6:3

Иза цIена ву: кхоччуш хIума дар — иза Цуьнан карахь долу хIума ду. Цуьнан амал чудогІу Иза кхоччуш хилар. Вайна схьагуш ма-хиллара, Дала кхоьллина хIума хийцаделла, амма юьхьенца иза кхоччуш дара. Делан Йозанаша юха-юха а боху вайга: Далла гира Ша мел кхоьллина хIума кхоччуш дика хилар.

Дала вайн дола до

Деле Ша кхоьллина долу бецийн а, дийнатийн а Iалам кIайн-Iаьржа далур дара. Амма иза иштта а ца деш, Цо бес-бесарчу беснех дуьзна Iалам. Бос бина а ца Iаш, Цо бIаьргаш а белла и беснаш къастош ган.

Дала ойла йина, вайна кхача балур болу бецаш ян езаран а, и кхача чам болуш хилийтаран а. Цуьнга далур ма дара, и массо юуш йолу сурсаташ чам баьккхича, доІахан йоьхьах тера хилар а! Бакъду цхьаболчарна иза хазахетар ду, делахь а ишттаберш а дукха хир бац. Дала вайна делла маситта чам хаабалар а, иштта адамашна аьлла билгалбаьккхина и кхача а хилийтина Цо тайп-тайпанара чам болуш.

Зезагашна делла Дала шен-шен хьожа яр, ткъа адамийн мара кхоьллина и хьожанаш билгалъяха хууш. Вайна гонаха мел йолу хIума телхинчу хIоийн хьожа йолуш хилийта йиш яра Делан, амма Цо иза кхечу агIор дIанисдина.

Цуьнан таро яра бецаш масех тайпа а йина йита, бакъдерг аьлча, адамашна уьш тоьар а яра. ХIан-хIа, Дала уьш (и бецаш) инзаре дукха кхоьллина.

Иштта, Дала баккъалла а дан ма-деззара дола до адамийн — Делан Йозанаша вайга боху:

…Дала дерриге а шортта ло вайна, вай, хаза а хеташ, дахийтархьама.

1 Тимапига 6:17б

Бес-бесара Iалам кхолла нуьцкъалалла долуш хилла а ца Iаш, Дела хила везара безам болуш а, дола деш а. Иза иштта хиларх тоьшалла до вайн гонаха долчу дуьнено.

Адамаш совцуш дац Дала кхоьллина долчух цецдуьйлучуьра. БIешерашкахь адамех лачкъийна дара царна ган а, кхета йиш йоцург. Ткъа хIинца, электронни микроскоп а йолуш, ядрох дакъош далун гIирсаш а, нуьцкъала телескопаш а, кхин тайпа гIирсаш а болуш вайн таро ю хIинццалц гинадоцург ган. Ткъа вайна бIаьргана схьаделлалуш дерг инзаре дац олийла дац. Дукха мел хаьа, дукха инзардуьйлу, тIаккха кхета вай ваьшна дукха хIума хууш цахиларх. Ткъа и дерриге а долуш а ду юьххьенца дуьйна. И дерриге а кхоьллина массо а хIуманна тIехь нуьцкъалалла долчу Дала.

Амма кхоллараллан болх чекхбаьлла бацара. Дуьне кхоьллинчу ялхалгIачу дийнахь, малх дIабузале, кхин а цхьа болх бара Дала бан безаш: стаг а, зуда а кхоллар.

Ткъа эволюци?

Эволюцех лаьцна Делан Йозанаш тIехь цхьа а хIума дац. Эволюцех йолу теори цхьа а агIор цхьаьнайогIийла дац Делан Йозанаша дуьйцучу дуьненан кхолладаларца. Дуьне кхолладаларан а, эволюционизман а юкъарчу галморзахдовларо тIедаладора чIогIачу къийсамашна тIе, ткъа цхьаболчарна хетара динна а, Iилманна а юкъахь антагонизм гучуялар. Амма эволюционни кхиар тIеэцар — иза шатайпана дин лелор ду. Эволюцин теорис чIогIа критика ца лов. Леррина теллича, хаа тарло Делан Йозанаша дуьйцург Iилмано бохучуьнца дикка цхьаьнадогIуш хилар, вайн хеташ хиллачуьнга хьаьжча. Делан Йозанаш тIехь бух болуш гойту Iилманца цхьаьнадогIу дуьненан кхолладалар.

Билгалъяьхна йолу цхьайолу меттигаш Делан Йозанан дийцарашкахь лара мегаш лору шеконца. Иштта, масала, цхьаболчара боху Делан Йозанийн дийцарша дуьйцучо таро ца хуьлуьйту лаьттан билггал нийса йолу хан билгалъяккха. Цуьнан чIогIа йоккха хан хила мега. Цунна дуьхьал ала тарло Дала латта кхоьллина кхоччуш хилла: кхиъна даьлла лекха дитташ а, даккхий хилла дийнаташ а долуш. Дала дуьне (дерриг а латта) кхоьллина дикка кхиъна билггала хан йолуш. Кхидолчу а иштта хаттаршна жоп каро йиш ю.

Динозаврех лаьцна ала мегар дац, уьш Дала кхечу дийнаташца кхоьллина ду? Тоьшаллаш ду адамаш даьххначу хенахь диназавраш а ехаш хилла хиларан. Лаьттана тIехула хиллачу Iаьнаро хьелаш хуьлуьйтура и Iаламат даккхий долу дийнаташ дахийта. ТIаьхьо вай хьовсур ду, хIун бахьанаш долуш дІаевлла уьш дуьнен тIера.

Iаламан законаш гIеххьачул цхьаьнадогIу Делан Йозанийн тIера дуьне кхолладаларх дуьйцучуьнца. Аса доьхур дара школан тептарша дуьйцучуьнан жамIаш дан сих ца далар. Цкъа хьалха цу хаттарх лаьцна йолу литература йовза. И тема леррина тидам бан хьакъ долуш ю.

Приложенехь йолу библиографи ешча, шун таро хир ю эволюцин теорин а, Iилманан а, дуьне кхолларан а юкъаметтигех лаьцна книгаш йовза.

3. Стаг а, зуда а

Стигалш кхоьллина волу Веза Эла — Иза билггал Дела ву. Латта а кхоьллина, цунна кеп а елла, иза чІогІа латтийтира Цо. Эрна дитархьама ца кхоьллина Цо иза, тІехь адамаш дахийта кхоьллина Цо иза. Оцу Дала боху: «Со Веза Эла ву, кхин цхьа а Дела вац, Со воцург».

ЕшаI-ЯхIу 45:18

ЯлхалгIа де (тIаьхье)

ЯлхалгIа де дийнаташ кхуллуш дIадоладелла. И гIуллакх чекх а даьккхина, Дела кхин Iалашо кхочушъян волавелла. И хан тIекхаччалц, Цо Латта кечдеш дара дахарна. Маликаш а сатийсамца хьоьжуш Iийна хила тарло, муха чекхдолу те хIара дерриге а бохуш. Хьанна кечдина хIара Латта? Царна шайна кечдина-м дац те иза? Бакъдерг аьлча, вайна ца хаьа, хІун ойланаш йина маликаша. Амма вайна хаьа, дуьне кхуллучу массо а муьрехь цецвийла дукха хIуманаш хиллийла.

ТІаккха Дала элира: «Кхуллур Вай адам, Вешан аматехь а, вастехь а долуш. Хуьлийла уьш олалла деш дуьнен чу мел кхоьллинчу са долчу хІуманашна тІехь: хи чуьра а, лаьтта тІера а дийнаташ тІехь а, лаьттан текхаргаш тІехь а, хІаваэра олхазаршна тІехь а, дерриге лаьтта тІехь а». Иштта кхоьллира Дала адам. Стаггий, зудий кхоьллира Цо Шен аматехь.

Доладалар 1:26–27

Делан вастехь

Делан Йозанаша боху вайга: Дала адам Шен аматехь кхоьллина (ма-дарра аьлча: Шен вастехь). Бакъду, кхузахь ца боху иза ма-ярра тера копи хилла. Адамех цхьа а вац я массо а хIума хууш а, я массо а агІор ницкъ кхочуш а, я цхьана хенахь массанхьа хилалуш а. Цул сов, дагадаийта мегар дац, массо а адамаш жима деланаш бу аьлла. Делан Йозанаша иза ца хьоьху вайна. Амма дукхахьолахь адам куьзганца дуста мегар ду. Куьзганахь вайна хIуманан сурт го, амма иза ша хIума яц. Ойла йича, адамца дукха хIума доллу, иза Делах тарвеш долу.

Уггар а хьалха эр вай, Дала адамна хьекъал делла. Ала тарло, Дала адамна тIе Шен долчу хьекъалан мухIар тоьхна. Хьекъалца вайн таро ю керладерг довза а, ойла ян а, кхин хIума кхолла а — оцу тIехь вай Делах тера ду. Амма адам дерригенна тIаьхьа ца кхуьу. Юьхьенца цуьнан хаарш дукха кIезиг ду. Ша мел деха адам Iама а, кхета а дезаш хуьлу.

КхидIа Дала адамна белла синхаамаш. Наггахь и дош харцахьа долучу агIор лору, амма синхаамийн бакъахьара долу хIуманаш а ду. Синан кхетамалла хилар адаман дахарехь коьрта долчех ду. Иза адамехь дацахьара, адамийн юкъаметтигаш шийла а, тIаьхьало йолуш а хир яра, машино луш долу жоп санна. Синан кхетамалла Делан а ду: Делан Йозанаша тоьшалла до вайна Далла адам дезарх а, цунах къахетарх а. Нийсо лелош ца хилча, Дела оьгIазвоьду. ДуьхьалхIоттадел шайна дагахь: Дела дог доцуш, синан кхетамалла доцуш, безам бохург хIун ду ца хууш, къинхетамалла доцуш ву аьлла. Ирча хIума хир дацара иза?!

Цул сов, Дала адамана лаам белла. Вай ваьш сацам бо цхьана хIуманна, дукхахьолахь вайна ган а ца го мел сиха-сиха деш хуьлу иза. Амма иштта делахь а, вайн хуьлу: хIун яа те Iуьйранна пхьор деш, араволуш тIе хIун юха еза те бохуш.

Маьрша лаам хилар ду, адамна а, робатана а юкъахь къастош дерг. Робатан шен лаам бац, цо программица шена хIоттийнарг кхочушдо. Ткъа адамна лаам белла, оцу лаамца цуьнан шен лаамца Далла тIаьхьахIотта йиш ю. Иза кхета ша Далла везаш хиларх, Цо шен дола деш хиларх.

Иштта Дала адам Шен амалехь кхоьллина, делахь а иза оцу тIехь чекх ца долу.

ТІаккха лаьттан поппарх адам кхоьллира Везачу Дала, цунна чу са а дуьллуш, ткъа и адам денделира.

Доладалар 2:7

Лоруш ду, дахаран садеIар иза са ду аьлла, адаман гуш йоцу агIо. Иза Делан вастан кхин а цхьа агIо ю, хIунда аьлча Дела Ша а Са ду. Вайна ма-хаъара, синош гуш дац, церан дегI доцу дела. Адамах лаьцна аьлча, Дала цуьнан синна чу тардала меттиг елла — иза дилхах а, даьIахкех а долу цIа ду. Иза лаьттан поппарх дина ду. Амма адаман дегI кийча делахь а, чохь са доцуш диса там бара, нагахь санна Дала цунна чу са ца диллинехь. Делан бен карахь дац дендар: я адамийн, я маликийн иза дан ницкъ ца кхочу. Вайна юха а го Дела Ша кхоьллинчу хIуманех къаьсташ хилар — Иза барам боцуш лекха ву царал массарал а.

ГIоьнча

Дуьххьарлерчу адамна Дала, Адам аьлла, цIе тиллина. Адам жуьгтийн ширачу маттахь боьрша стаг бохург ду. Цул тIаьхьа Дала зуда кхоьллина.

ТІаккха Везачу Дала элира: «Дика дац адам ша цхьаъ хилар, кхуллур Ас цунна гІоьнча, цунах терра а йолуш, цуьнца а йогІуш».

Доладалар 2:18

ТІаккха Везачу Дала чІогІа наб кхетийтира стагана. Цунна наб кхетта яьлча, цуьнан цхьа пІенда схьа а баьккхина, и меттиг дилхаца дІакъевлира. Цул тІаьхьа Ша оцу адамна чуьра баьккхинчу пІендарх Везачу Дала зуда йира, иза цу стагана яла а еш. Адамо элира: «ХІара даьІахк сан даьІахкех ю, дилха а сан дилханах ду, кхуьнан цІе а адам хир ю, иза майрачух яьккхина дела». Цундела стаг, шен дай-наний а дитина, шен зудчух кхетар ву. ТІаккха цу шиннах цхьа дегІ хир ду.

И шиъ дерзина доллушехь, адам а, цуьнан зуда а вовшех ийза а ца лора.

Доладалар 2:21–25

Оцу аяташна гонах гуттара а чIогIа къийсамаш хуьлура. Цхьаболчара Дала зуда шолгIа сорт долу адам санна кхоьллина лорура. Амма иза иштта дац. Дала зуда боьршачу стеган пIендарх кхоьллина, коган кIажах ца кхоьллина, цунах боьршачу стагана, лай а йоцуш, накъост хилийтархьама. ТIаьхьо Адама оцу зудчунна, Хьава аьлла, цIе тиллина, Хьава бохург - дахар луш ерг бохург ду.

Беш

Адам а, Хьава а Дала шатайпачу бешахь даха охьахаийна. И беш царна лерина кхоьллина яра Дала. Оцу бешан цIе Iедан яра.

ТIаккха Везачу Дала, малхбалехь йолчу Iедан цIе йолчу меттигехь беш а йина, цига Ша кхоьллина стаг хаийра. Цу лаьтта тIехь Везачу Дала кхолладалийтира массо а тайпана дитташ, тIехьаьжча хаза а, тамехь а долуш, царна тIера стоьмаш даа пайден а долуш. Бешана юккъехь дара дахаран дитт а, дика а, вон а довзуьйту дитт а.

Доладалар 2:8–9

Оцу бешаца хазаллица къовсалур яцара вайн тоьллачех йолу цхьа а парк а, зоопарк а. Иза яра ялсаманин беш. Вайн ницкъ кхочур бацара цуьнан аренийн хазалла хасто, цуьнан хин, ангалин санна, хаза хилар гайта а, цуьнан акхаройн, чIерийн, олхазарийн хедар доцу дукха бес-бесаралла дийца а? Лаьттан тIехулено шатайпана хьелаш хуьлуьйтура цигахь. ДагадогІий те шуна, тхи санна долчу хІаваах стигал цу хенахь лаьтташ хилар? Цундела температурашкахь а, климатехь а чІогІа башхо яцара. Делан Йозанаша ма-бохху:

…Дала хIинца а догIа ца даийтинера лаьтта тIе… Ткъа лаьтта тIера Iаь хьалайолура, и дерриге а латта тIада а деш.

Доладалар 2:5б,6

Вай сурт хIотто там бу, и муха беш хилла, амма шеко яц цхьана хIуманан тIехь и меттиг кхин хуьлийла доцуш адамашна бегIийла меттиг хиллера. Цу тIе Адамна а, Хьавана а даха меттиг хилийтина а ца Iаш, Дала иза кхоьллинера оцу бешо тоъал массо а адамна мел оьшург дIаяла таро йолуш.

Кхоллархо а, Олахо а

Дала ца хиттира Адаме а, Хьавага а, Iедан бешахь царна даха лаьа я ца лаьа бохуш. Цунна хаьара и меттиг царна уггар а тоьлла юйла. Ша Кхоллархо волу дела, Иза Ша кхоьллиначун Олахо хиларе терра, Цуьнан карахь дара Шена луъург дан.

Хьоьца ду, Веза Эла, возалла а, нуьцкъалалла а, сийлалла а, толам а, инзаре хазалла а. Стигалшкахь а, лаьттахь а мел дерг Хьан ду. Хьан ду, Веза Эла, паччахьалла а. Хьо ву массо а хІуманан Коьртаниг.

1 Шерашкахь 29:11

Даудан назма. Латта а, цу тІехь мел дерг а Везачу Элан ду. Цуьнан ду дуьне а, цу чохь дехаш дерг дерриге а.

Забур 23:1

Кхетаделаш, Веза Эла Дела хилар а, Цо вай кхоьллина хилар а, вай Цуьнан халкъ хилар а.

Забур 99:3

Маликаш Шайн Кхоллархо волчу Делан долахь ду. Иштта адам а Делан карахь ду, Цо иза кхоьллина дела. Маликашна Далла гIуллакхдар тIедиллина ма-хиллара, иштта адамна а тIедиллина дара лаьттан дола дар.

ТIаккха Везачу Дала адам Iедан-беша даха хаийра, цуьнга и беш лела а йойтуш, Iалаш а йойтуш.

Доладалар 2:15

Зерхьама елла хан

Дала Адам а, Хьава а Іедан-бешахь охьаховшийнера, цигахь царна кечдина дара чIогIа уьш зер. Цигахь ши дитт дара:

…Бешана юккъехь дара дахаран дитт а, дика а вон а довзуьйту дитт а.

Доладалар 2:9

Дала шатайпа хьехамаш бина цу диттех лаьцна:

Хьалхара дитт — дахаран дитт дара. Оцу дитто адамна абаде дахар лора. Дала ца доьхкура адамна цунна тIера стом баа.

ШолгІа дитт — дикачух а, вочух а кхетаран дитт дара. Оцу диттах лаьцна Дала иштта тIедиллинера: адамашна оцу диттан тIера стом баа мегар дац аьлла. Дика Адамна а, Хьавана а девзинера, ткъа вон — иза кхин хIума ду: Дала адамаш коччуш дуьззина кхоьллина, ткъа вон цхьа а тайпана царна ца девзара. Дуьххьарлерчу адамийн дуьненца йолу юкъаметтиг Делан диканан дозанехь дара, ткъа оцу дитта тIера стом биъча, царна дика девзина а ца Iаш, вон а девзар дара.

Ткъа цу стагана Везачу Дала тIедиллира: «Массо а дитт тIера стом баа мегар ду ахьа, амма дика а, вон а довзуьйтучу дитта тIера ма баалахь, хIунда аьлча ахь оцу тIера стом биинчу дийнахь валарца дIавер ву хьо».

Доладалар 2:16–17

Оцу диттах лаьцна Дала доцца дIааьллера: цуьнан стоьмаш дихкина ду. Цундела хууш дара дихкина дерг дохийча — Іожаллех ца валар. Іожаллех лаьцна вай жимма тIаьхьо дуьйцур ду.

Дуьххьарлерачу адамашна тIедиллинарг кхочушдан хала дацара. Цхьадолчу суьрташкахь вайна ган тарло, Адам а, Хьава а шина диттана кІелахь Іуьллуш хилар а, кхин хІумма а цахилар а. Делахь а Іедан-бешо шортта баа стоьмаш лора. Церан царах харжамаш бан йиш яра.

Цу лаьтта тIехь Везачу Дала кхолладалийтира массо а тайпана дитташ, тIехьаьжча хаза а, тамехь а долуш, царна тIера стоьмаш даа пайден а долуш.

Доладалар 2:9a

Дуьнен Кхоллархочо уггар а чIогIа Адаман а, Хьаваан а гIайгIа йора, царна мел оьшург охьадиллинера Цо.

Бешара деккъа и цхьа дитт дара шен маьIна долуш. Цо адаме харжам бойтура - аьлларг дан я ца дан. Адамна а, шена язйина программа кхочушъечу робатана а юкъахь и башхалла ю. Йоккха башхалла ю аьлларг дан программица лелаш волчунна а, шен лаамца аьлларг деш волчунна а юкъахь. Лааман машаро шатайпа маьIна хуьлуьйту аьлларг даран, юкъаметтигашна юкъа цIано ялош. Iедан бешахь адамна беллера харжам баран машаре некъ.

Цуьнан сийлаллина кхоьллинарш

Дала Адамна а, Хьавана а харжам бан бакъо ца еллера, цаьрга дихкина дерг дохадайта. Адам кхоьллина дара, Делан сийлалла гучу а йоккхуш, Иза вазван.

Хьакъ долуш ву Хьо, тхан Веза Эла волу Дела, сийлалла а, ларам а, ницкъ а дІаэца. ХІунда аьлча Ахь кхоьллина ду дерриг а. И дерриг а Хьан лаамца долуш а ду, кхоьллина а ду.

Довзийтинарг 4:11

Дас боххург а деш, кIанта цуьнан сий до. Иштта адамо, шен машаречу лаамца бакъо йолуш Делан сий дора Цунна муьтIахь хиларца. Иштта дан а ду, долуш долчун кхоллархо волу Дела хьакъ долуш массо а тайпа сийдар. Иза кхочушдинехь, адам Делан инзаречу диканехь дехар дара. Иштта хуьлу гуттар а: адам уггар а ирсе хуьлу, Делан лаамца дехаш иза делахь. Иштта Iойла дара дуьхьарлерчу адамийн а.

Уьш къобалбеш, Дала элира: «Дебийла шу, тІаьхье стам а луш, дузийла аш латта, шайн дола доккхийла аша иза. Олалла дойла аш массо а хи чуьра чІерашна тІехь а, хІаваэра олхазаршна тІехь а, дерриге а лаьтта тІера дийнаташна тІехь а».

Доладалар 1:28

Адам Делан доттагIа ву

Дала чIогIа гIайгIа бора Адаман а, Хьаван а. Царна оьшург массо а хIума дIалора Дала.

Юха а элира Дала: «Шуна ло Аса дерриге а лаьтта тІера массо а хІу тосу ораматаш а, массо тайпана стом ло дитташ а, шайна чохь оццу диттийн хІу а долуш. Царех хир ю шуна юург. Ткъа ерриге а садолу хІуманна а ло Аса массо а тайпана гІа-буц. Ерриге а лаьтта тІера акхарошна а, массо а стигалара олхазаршна а, хІора лаьттан текхаргана а юург хир ю иза». И дерриге а хилла дІахІоьттира.

Доладалар 1:29–30

Делан Йозанаша боху: Дела сарахь беша вогIура — адамца волавалархьама. Сурт хIоттадойла а дуй те, хIун хетар те адамашна, Дуьненан Кхоллархочуьнца къамел деш? Баккъалла хила тарло, Дала цаьрга дуьйцуш хилар хIара я важа хIума Ша муха кхуллура, бецаш муха къасто еза, олхазарш а, кхоьруш йолу хьуьнан акхарой а тIе муха кхайкха еза а. Хила мега, адамашна ца гуш йисина хIума дIагойтуш хилар. Шайн Iилма довзар дуьххьарлерчу адамаша уггар а дикачу Хьехархочуьнгара девзина хила мега: кхечунна цхьанна а хуур дацара царна дийца, Iеданан бешан дола муха дан деза.

Амма Дела ванне а тера вацара векъа а, кура а волчу профессорх. Иза Адаман а, Хьаван а уггар тоьлла доттагIа вара. Шатайпа дикачу доьзалехь дай-наношкара схьаболу безам а, доладар а, ткъа берашкахьара безам а, муьтIахь хилар а ма-хиллара, иштта Дала а Шен а адамийн а юкъаметтиг ларйора, ткъа цара лаамца цо боххург дора, цуьнан иштта сийдеш. Иштта хила а дезара.

Кхолларалла чекхдаьлла

Оцу Ша мел кхоьллинчунна Дела реза хиларца хьаьжира. Иштта еара суьйре а, Іуьйре а хилира. ЯлхалгІа де а дІаделира.

Доладалар 1:31

Вайн адамийн дукхахьолахь иштта хуьлу: болх болош дукха хазахетарца дIадуьйлало вай, жимма дика болх бан гIиртича, вай кIадло, тIаккха и болх чекх а ца боккхуш буьту. Ткъа Дала Ша дагалаьцнарг даим а чекхдоккху. Адаман планаш хийцало, амма Делан планаш цкъа а ца хийцало.

Ткъа Везачу Элан Іалашо абаделлалц лаьтта, Цуьнан дагахь дерг тІаьхьенера тІаьхьене кхочу.

Забур 32:11

Иштта чекхдаьккхина кхолларалла. Делан Йозанаша боху ворхIалгIачу дийнахь Дела садоIуш вара, кIадвелла дела а доцуш, ткъа кхуллуш дерг чекхдаларна. ТІекхаьчнера, болх саца а бина, Шен куьйгаца динчу гIуллакхашка хазахетарца хьожу хан.

Ша-Шега вистхилалой те Дела?

ТІаккха Дала элира: «Кхуллур Вай адам, Вешан аматехь а, вастехь а долу…».

Доладалар 1:26a

Кхузахь Хьанга боху Дала «кхуллур Вай, Вайх терра»? Схьахетарехь, Дела Ша-Шега луьйш ву. Со кхета, иза хезаш тамашийна хета тарло. Делахь а иза иштта ду. Делан Йозанаша тIечIагIдо Дела цхьаъ хилар. Амма цхьаъ волу и Дела цхьабосса даим вехаш волу а, цхьатерра делалла долчу кхаа Хьенехах хIоттавелла ву: Дех, КIантах, Дезачу Синах. Оцу кхааммо цхьаъ кхааннах долу цхьаалла (я: цхьа кхаалла) хуьлуьйту. ХIетте а Иза цхьаъ бен воцу Дела ву.

БIешерашкахь адамаш гIертара массо а агIор цу кхааллин маьIна дан.

Масала, схьаоьцур вай хIоа. Цуьнан чкъуйриг а, буьйра а а ду. Уьш кхоъ ша-ша дакъош ду, ткъа дерриг а цхьа хIоа ду.

Я хи схьаоьцур вай: иза тIеда а хуьлу, цунах Iаь а хуьлу, ша а бо — амма иза хи ду.

Амма ишттачу дустарца дуьззина сурт ца хIутту. ХIунда аьлча адаман хьекъал доза долуш ду, цунна хала ду Дала Шех лаьцна вайна схьадиллинчух кхета. Жимма оцу кхааллех кхета гIиртича, адамаша схеманаш хIиттайора:

Дела абадехь вехаш хиларх а, Дела цхьана хенахь массанхьа волуш хиларх а вешан кхетамца вай ца кхетаре терра, вай ца кхета Дела кхааннах хиларх а. Вайна кхин а дукха хIума ца хаьа Делах лаьцна, цунах цецдийла а ца оьшу.

Вай бераш долуш, вай дукхахдолчух ца кхетара, амма уьш иштта хила дезаш санна тIеоьцура вай. Бер ца кхета токах, иза розетки чуьра лаьтта ара ца яларх, штепсель схьаяьккхича. Гуш йоцучу токо ток муха туху. Вай ца кхетара электричество бохучух, вайна иза ган а ца гина, амма иза иштта хиларх ток баккъалла а йолуш ю. Иштта ду Делаца дерг а. Вайна Иза кхоччуш ца вевзинехь а, Иза баккъалла а волуш ву, Дела цхьаъ ву, амма Иза кхаа хьенехах ву: Дела, КIант, Деза Са — уьш массо а цхьа бакъо йолуш а бу, цхьа амал йолуш а бу.

Іебархойн маттахь Дела бохучу дашо, долалушшехь, билгалдоккху Иза кхоъ хилар. Іебархойн шира мотт вайчух къаьсташ бу: вайн грамматикехь цIердешнаш хуьлу цхьааллин а, дукхаллин а терахьехь, ткъа Іебархойн ширачу маттехь кхоъ терахь билгалдоккхуш хилла: цхьааллин терахь (цхьаъ), ши хIума гойту терахь (шиъ бен), дукхаллин терахь (кхоъ а, цул сов а). Дела боху дош Іебархойн ширачу маттахь оцу дукхаллин терахьехь ду (ЭлохІим — Elohim), маьIница цхьааллин терахьехь делахь а.

Къайлаха дерг вайн везачу Делан ду, ткъа дІаделладелларг — иза абаделлалц вайна а, вайн берашна а ду, вайга кху товрат-хьехаман дерригие а дешнаш кхочушдайта.

Карлабаьккхинарг 29:29

Ахь кхоьллинчу стигалшка со хьалахьаьжча, цу тІехь Ахь шен-шен метте дІахІиттийна буттий, седарчий го суна.

Стаг мила ву, Хьан цуьнан бала кхача? Адаман кІант мила ву, Ахьа цуьнан гІайгІа бан?

Стигалийн гуламан декъашхойл дукха лах ца дина Ахь адам, сийлаллин таж а делла, даздина Ахь иза.

Ахь адам олалла дан дІахІоттийна Айхьа кхоьллинчу массо а хІуманна тІехь. Ахь адаман когашка диллина доллу хІума а: уьстагІий а, бежанаш а, иштта акхарой а, стигалара олхазарш а, хІорда чуьра чІерий а, хІорда чохь мел лела садолу хІума а.

Ва Веза Эла! Тхан Хьалдолу Эла! Ма сийлахь ю Хьан цІе дерриге а лаьтта тІехь!

Забур 8:4–10

БоьалгIа Корта

1. Люциферан дуьхьалдалар

Кхолладалар чекх а даьккхина, Дала Ша резахиларан мухIар таIийра цу тIе. Дала иза вуно дика ду элира. Массо а хIума дуьнен чохь кхачам болуш дара: цамгарш а яцара, баланаш хьегар а дацара, барт эгIарш а дацара, дийна дисархьама къийсамаш а бацара, Iожалла а яцара. Адам Делаца тIекере, Цуьнца доттагIалла долуш а хилла, Iедан беш уггар тоьлла меттиг хилла адаман дахарна. Иштта, массо а хIума чIогIа дика дIадоьдуш дара.

Ткъа хIинца-м вайн массо а хIума кхечу тайпана ду. Вай цомгуш хуьлу, баланаш хьоьгу, ницкъ алсам берг дийна вуьсу. Дуьнен чохь барт эгIар ду, дуккха а пачхьалкхашкахь беш тIемаш а бу. Массо а лаьттара хIума тишлуш ду, духуш ду, хIаллакьхуьлуш ду. Адаман а, дийнатийн а дахар даим къийсамашкахь дIадоьдуш ду. Вайн дуьне хIинца башха дика меттиг а яц дахарна. Иза иштта муха нисделла техьа?

Люцифер

Массо а хIума Iедан бешахь доладелла. Делан Йозанаша Люциферах лаьцна вайга боху:

Хьо Iеданехь, Делан бешахь, вара. Xьан бедарш тайп-тайпанарчу дезачу тIулгашца хазйина яра…

Яхьазкхиал 28:13

Шуна дагадогIуш ма-хиллара, Люцифер уггар а нуьцкъаланиг хилла Дала кхоьллинчу стигалшкахь болчех. Цуьнан цІе, «Іуьйренан седа» аьлла, маьІна долуш ю. Люцифер каруб-маликашна юкъадогIуш хилла, цу тIе иза къобалдинарг а хилла — Дала иза къаьсттина долу гIуллакх дан хаьржина хилла. Цу гIуллакхан чулацам хилла — иза даим Делаца хилар.

Аса хьо каруб-малик хила къобалдинера… хьо Делан безачу лам тIехь хилла…

Яхьазкхиал 28:14

Люцифер кхачаме долу малик хилла. Делан Йозанаш тIехь ма-аллара, иза къаьсташ хилла инзаречу хазаллица а, хьекъалца а.

Хьо кхачам болуш вара хьайн некъаш тIехь, хьо кхоьллинчу дийнахь дуьйна…

Яхьазкхиал 28:15

Хьо кхачамаллин мухIар а, хьекьалаллин дузар а, хазаллин таж а ду.

Яхьазкхиал 28:12

Люцифер маликашна юкъахь уггар а нуьцкъалниг хиллехь а, иза кхечу стигалашкахь болчарна хIуманашна омра деш хилла бохург дац. Цунах дерг Делан Йозанашна тIехь билгалдаьккхина дац.

Куралла

Исторехь тІаьхьара хIума муьлхачу хенахь хилла — къовсаме хаттар ду. Хилла хила там бу, кхолладалар чекхдаьлла дукха хан ялале. Амма Делан Йозанаша кхеттош боху билггал хIун хилла. Люцифер курадаьлла. Шен хазалло а, нуьцкъалалло а корта хьовзийнера цуьнан. Ткъа кураллица цхьаьна дозаллин лаамаш а баьхкина. Делан Йозанаша царех пхеаннан цIе йоккху. Царех лаьцна язбан мегар бара къаьсттина таллам, ткъа доцца иштта ала мегар ду: Люцифер стигалахь карчам баккха лууш хилла.

Стигaлара ма чувеа хьо, Iуьйренан седа хьайх олург! Халкъашна ницкъ бийриг, лаьттах а кхетта, хIаллакьхили. Хьайн дагахь ахь бохура:

«Стигала хьала а ваьлла,

Делан седарчел а лакхадоккхур ду ас сайн гIант,

къилбаседанан йистехь деланашна юккъе охьахуур ву со.

Стигалан Iаьрчашка хьала а ваьлла,

Веза Воккхачух дIатарлур ву со».

ЕшаI-ЯхIу 14:12–14

Люциферна, стигалш схьаяьхна а ца Iаш, Веза Воккханиг санна хила лаьара. Люцифер Далла дуьхьало ян дуьйлира, ша Цуьнан меттиг дIалацархьама. ТIаккха иза хир дара массо а маликийн а, стиглара седарчийн а омранча, ткъа дуьне кхуьнан Iедалца дехар дара. Люциферан дог кураллех дуьзнера.

Амма цхьана хIумано бен новкъарло ца йира цунна шен план чекхъяккха: цо и ойла йичхьана дуьйна, Далла хууш дара цуьнах лаьцна, хIунда аьлча И массо а хIума хууш ву. Делан Йозанаша чIагIдо Далла куралла ца езаш хилар. И синхаамаш уггар хьалха бехке лору Дала. Куралла Далла хьалха къа ду.

Везачу Элана ца дезаш ялх, хьовх, ворхІ хІума ду: кура бІаьргаш а…

Кицанаш 6:16–17

Люцифер хаа а хууш дуьхьалдаьлла Делан лаамана. Дагадаийта: Дала маликашна делла паргIатчу лаамехь хилар. Ткъа церан Далла гIуллакх дан бина болчу сацамо гойту уьш шаьш шайн лаамца Делан олалле дахар. Цхьа Люцифер, даг чу куралла а йоьссина, Далла дуьхьал даьлла.

Кхелъяр

Вайна хIинца хаьа Дела веза хилар. Ткъа возаллин билгалоно къа тIе ца дуьту. Дела веза хиларна, Цунна уллохь къа хила йиш яц. Люцифер дуьхьалдаларна, Дала циггахь иза стигалшкара охьадоккху.

Айхьа леладо шуьйрра йохкаэцар бахьана долуш, хьо къизаллех а вуьзна, ахьа хьайх къинош а летийна. Ас хьо боьха хІума санна, Везачу Элан лома тІера чукхоьссина. Ас дІалаьллина хьо лардеш хилла долу каруб-малик, цІе санна лепаш долчу тІулгашна юккъера дІалаьллина Ас хьо.

Хьан хазалла бахьана долуш куралла йоьссина хьан даг тІе, хьайн дозалла бахьана долуш хьекъалалла а хІаллакдина ахьа. И хІума бахьана долуш Ас хьо лаьттах тоьхна, паччахьашна хьалха хьо юьхьІаьржачу хІоттийна Ас…

Яхьазкхиал 28:16–17

Амма Люцифера сацам бира дуьхьало ца еш кара ца даха. Иза чIогIа онда ма дара, цундела дуккха а маликаш цунах дIакхетта. Делан Йозанаш тIехь карадойла ю хиллачун цхьадолу ма-дарра хилларг. Иза алсам къаьсташ хилийта, аса уьш цхьаьнатоьхна. Йоьшуш, шуна гур ду (чаккхенга кхочуш цхьа а шеко ца юьсу) хIара хьанах лаьцна ду:

Нисдарш 1

ШайтIа я иблис

Текст тIехь схьагуш ду маликийн кхоалгIа дакъа Люциферна тIаьхьахIиттина дахана хилар. ХIинца Люциферан цIе кхечу тайпана йоккхура: сатан а, иблис а. Делан цIераша Цуьнан цхьайолу башхаллаш схьайоьллу. Иштта Люциферан керлачу цIераша а билгалдоккху: <сатан> — «мостагІа» я «дуьхьало йийриг» бохург ду, ткъа <иблис> — «моттбеттарг» («эладитанча») бохург ду.

Жинаш

Иблисо дуьхьало ечу хенахь цунна гIо динчу маликех шайтIанаш я харц жинаш олу.

Жоьжахати

Дала иблис а, цуьнан жинаш а стигалшкара дIалахкар иза шайтІанийн дуьххьарлера эккхийна лелор бен дац. Делан Йозанашна тIехь ма-аллара, Дала царна шатайпа таIзар дар билгалдаьккхина —

…Иблисаний, цуьнан харцмаликашний кечйинчу жоьжахатин цІера юккъехь ю шун меттиг…

Маттай 25:41

И цIе цхьанхьа ерзийна ларалуш ду. Дукха суьрташ ду, зулам дан гIерташ долу иблис а, шайтIанаш а цIеран алуна юкъахь догуш гойтуш. Делахь а, Делан Йозанаша ма-бохху, иблис хIинца а цига кхаьчна дац. Иза стигалшкара эккха-м дина, амма жоьжахатин цIерга кхоссаза ду. ТIаьхьо, дикка хан яьлча, иблис а, жинаш а юкъахь а долуш дукха хиларш хиллачул тIаьхьа, дуьхьалдевлла жинаш даим таIзарехь лаьттар долчу метта дIахьовсор ду. Цунах лаьцна Делан Йозанаша иштта боху:

Ткъа уьш Іехош хилла долу и иблис цІе яьлла богучу саьмгалан Іам чу тесира. Цу Іам чохь экха а дара, харцпайхамар а вара. Цара дийнахь а, буса а Іазап хьоьгур ду ерриг а тІейогІучу заманахь.

Довзийтинарг 20:10

ТIом

Дала иблис а, цунна гIуллакхдийраш а Шена уллора дIалаьхкинехь а, цаьргахь хIинца а доккха нуьцкъалалла а, хьекъал а дисна. ХIинца уьш массо а, Веза Воккхачу Делан мостагIий хилла дIа а хIиттина, Цунна дуьхьал тIом беш ду. Цара тIом бо дика мел долчу хIуманна дуьхьал, Делан лаамана дуьхьал, Далла тамехь мел долчу хIуманна дуьхьал. Цу тIамехь иблисана муьлхха а гIирс дика бу.

Вай шекьхила там бу иблис дуьхьалдаьллачул тIаьхьа хиллачух. Билгал ду зуламах а, цабезамах а догуш долу йилбаз, жимма а аьтто лоьхуш дара Далла халахетар дан, Цуьнан ледара йолчу метте тIетоха. Ткъа иштта меттиг ян ма яц! Амма Далла бекхам бан кеп хила-м ма еза!.. Иблисо шен бIаьргаш лаьтта тIе хьажабо, тIаккха цунна адам го. Цуьнан юьхь тІехь меллаша доккха делар гучудолу.

2. Билггал аьллий техьа Дала?

Стаг а кхоьллина, иза лаьттахь ваха охьахаийра Дала. Амма Дала уьш шаьш дIатесна битина бохург дац иза. Делан Йозанаша боху вайга, Дела вогIуш хилла Адам а, Хьава а долчу Iеданан беша, ткъа тексте хьаьжча, Цуьнан цига кхачар рогIехь хилла. Делан Йозанаша тоьшалла ма-дарра, цкъацца Дела нахана дIавеллалора адаман вастехь. Иштта хилла а там бу Иза Адамца а, Хьаваца а. Дуьххьарлера адамаш доттагIалла долуш хилла шаьш Кхоьллинчуьнца а, Олахочуьнца а, ткъа Цо царна оьшург луш хилла.

Стаг Iехош долу иблис

Иблис беша чу даьлла. Иза чудаьлла, цхьа а тайпа гIовгIа а ца еш, ша мила ду а, хIунда деана а ца олуш. Иблисо доккха хIилла дина. Иза ца Іало харцо ца лелош, билггал бакъдерг харцхьа ца доккхуш.

…Иблис юьххьехь дуьйна а адам доьриг ду, иза бакъдолчунна тІехь ца Іийра, шеца бакъдерг доцу дела. Цо харцдерг дуьйцучу хенахь шениг дуьйцу, хІунда аьлча иза харцдерг дуьйцург а ду, харцдолчун да а ду.

Яхьъя 8:44

Грекийн маттахь долчу Делан Йозанийн оригинал тIехь харцдерг боху дош — pseudоs ду, ткъа иза хаа а хууш, билггал бакъдерг харцхьадаккхар бохург ду. Ингалс маттахь pseudo олу дош «тардала» бохург ду (масала: pseudograph = шира тептар, цхьана агІор хьаьжча, гІараваьлла волчу авторо дІаяздина долу, амма, ма-дарра аьлча, цуьнан цІарах вукху авторо яздина долу).

Масех шо хьалха цхьана гIарадаьллачу журнал тIехь аса йийшира иблисах лаьцна статья. Авторо иза гойтура, цIарул цIен а долуш, маIаш а, цIога а долуш, доккхачу шаданца. Сурт ирча хIуттура. Амма, Делан Йозанашца дуьстича, иштта иза гайтар чIогIа харц ду. Делан Йозанаша боху,

…иблис ша а ду серлонан маликан вастехь дуьхьалхIуьттуш.

2 Kоринтхошка 11:14

Иза шен доллучу лепачу хазаллица гучудолу, массо а ницкъаца Дела ву моттуьйтуш. Иблисана уггар а хазахета тайначу къонахчун вастехь, тIехь оьзда бедарш а йолуш, динан гIуллакх дийриг санна гучудалар. Иблисо хазахетарца дакъалоцу динан гIуллакхашкахь, билггал бакъхиларан моттаргIица ша Iехош хилар къайла а доккхуш. Цо деш дерг билггал бакъдолчух тарлуш ду. Амма цунах теша мегар дац, хIунда аьлча иза Iехорг а, моттаргIанаш йийриг а, эхьдоцу харцлуьйриг а ду.

Суна схьахетарехь, иблис чIогIа резахуьлу ша суьрташ тIехь маIаш а, цIога а долуш гайтича. ХIунда аьлча цунна дукхазза а атта ма ду нах Iехо, уьш шаьш ларбала безачух ларлуш ца хилча. Иблисана хазахетта хир ду цу журнал тIехь суна гина долу чIагIдар: «Динан Iилманхой кхин кхайкхамаш беш бац, шайтIа хиларх теша бохуш.» Тарло, цунах кхин цхьа а ца теша!.. Мел атта ду иблисана шен гIуллакх дан, динан Iилманхоша шаьш а шайтIа дагалаьцна хIума ду бохуш хилча.

Iехор

Иштта, иблис, лаьхьан васте а дахана, тIех гIовгIа а ца еш, Iедан-беша чу даьлла. Лаьхьа, дукхахьолахь, иблисах тардеш олуш ду. Делан Йозанашна тIехь кхин а меттигаш ю харц жинех лаьцна. Цара, адамашна я дийнаташна чу а дуссий, цаьрга шайн зуламе амалш лелайойтура. Иштта нисделла хилла хIинца а: иблисо, лаьхьана чу а доьссина, Хьавага дистхилира.

Везачу Дала кхоьллинчу акхарошна юкъахь уггаре а хІилла долуш лаьхьа бара. Цо оцу зудчуьнга элира: «Бакъ дуй и, хІокху бешара цхьанна а дитта тІера Дала шуьга стом ма баа аьлла бохург?»

Доладалар 3:1

Хьава, схьахетарехь, жимма а цец ца яьлла лаьхьа бистхиларх. Схьагарехь, цунна хIора дийнахь дIаделлалуш хилла керла-керла а, инзаре а хIуманаш Делан кхоллараллехь. Цо сацам бина хила тарло, шена хьалха ерг цхьа ца евзачех йолу хIума ю аьлла. Амма билггал ма-дарра вайна иза ца хаьа.

Шеко

Мухха делахь а, билгалдаьлла иблис Делах долчу хаттарца Хьавага дистхилар. Цо дIадиллина цунна, цкъа а Хьавана коьрта чу ца деанарг: кхолладелларг хуьлуш хилла-кх Кхоьллинчуьнан дешнех шеко йолуш. Хаттар чIогIа кIедачу кепехь аьлла дара:

«Билггал бакъ долуш аьллий техьа Дала?..»

МаьIна иштта дара: «Дала иштта билггал аьллий техьа иза?» Иблисо ойла дагатуьйсура, стаг Iехош ву бохуш, Делан дешнаш шеко йоцуш тIелацийта оццул кIорге дагахь хIума доцуш хила мегар дац бохуш.

«Дела цхьа диканиг шух къайладаккха лууш хила мега, — даг чу туьйсура иблисо адамашна. — Шуна мичара хаьа? Дела Ша ма-гайттара дика а, безаме а ца хила а ма мега?»

Иблисо къедадора, Дела цIена я чекхваллалц дагахь хIума доцуш ца хила там бу бохуш. Мекарчу сино ша гIайгIане хоьтуьйтучу моттаргIица Делан дикаллин сурт хIоттийна. Делан дашна хаттар а хIоттийна, иблисо адаман хьекъал чу ШЕКО тесна.

Цу тIе а иблисо, эхь ца хеташ, кхечу агIор дерзийна Делан дехкар: Дала дихкина ЦА хилла адамашна массо а дитташна тIера стоьмаш даар. Аьлларг цхьана диттах бен дацара — дика а, вон а довзуьйтчух. Иблисо, Делан дешнаш харцхьа а даьхна, шена лууш дерг кхочушдира.

Зудчо жоп делира лаьхьане: «Дитташ тІера стоьмаш даа мега тхуна, амма ялсамане юккъехь цхьа дитт ду, цу тІера стом а ма баа, хьакха а ма ло цу диттах аьлла Дала тхоьга, тхо дала ца далийтархьама».

Доладалар 3:2–3

Хьава Дела бакъван гIоьртира, Иза цуьнан бакъвар оьшуш воццушехь. Шен гIертар тIехь цо кхин тIе а туьйхира Делан дехкаран дешнаш тIе. Дала адамашна дихкинера цу дитта тIера стоьмаш даар, амма цунах хьакхавалар Цо ДИХКИНА ДАЦАРА. Ткъа стага Делан дашна шеггара цхьа хIума тIетоьхча, цо Цуьнгара даим цхьа хIума дIадоккху. Хьаван дешнашкахь Дела Ша волчул а лехаме хьалхахIутту, цуьнан дешнашкахь Делан лаам хийцабелла. Оцу хIуманна тIехь иблис чIогIа доккха говзанча ду — цунна хаьа, адамашка Делан Йозанашна тIе цхьаъ тIетохийта я дIадаккхийта. Мекарчу синна хазахета иштта хилла къепе яцар. Мелла кIезиг тIетоьхнарг хилча а, иблисана и бен кхин оьшуш хIумма а дацара.

ТIецаэцар

ТІаккха лаьхьано зудчуьнга элира: «ХІан-хІа, лийр дац шу, амма Далла хаьа, аша оцу дитта тІера стом биинчу дийнахь дуьйна, шун бІаьргаш дІаделлалур дуй, дика-вон а девзаш, шу Цуьнга дІатарлур дуй!»

Доладалар 3:4–5

Делан дашах шеко хилар кIезиг хеташ долчу иблисо, эххар, схьаэлира, и дош БИЛГГАЛ БАКЪ ДАЦ аьлла. Иблисо Дела харцлуьйриг вира. Цо ечу чIагIонца Дала адамашна дика-вон довзаран дитта тIера стоьмаш даар дихкина, царна тIех дукха хIума хаарх ларлуш хиларна. ХIилла долчу йилбаза бакъдерг харцдолчуьнца цхьаьнатоьхна. Баккъалла, цу стоьмех адамийн бIаьргаш дIаделладелира, тIаккха царна дика-вон девзира. Амма иза уьш массо а хIуманна тIехь Дела санна хилла бохург дац. И аьлла а ца Iаш, иблисо элира, адамаш лийр дац, ткъа иза билггал харцдерг дара.

ЛацадогIар

Зудчунна и дитт хаза хилар а, цунна тІера стоьмаш даа тамехь хилар а гира. Уггаре а хазделира цунна цу дитто кхетам алсам болуьйтург хилар. Зудчо дитта тІера стоьмаш а даьхна, ша а диира, шена юххехь волчу майрачуьнга а делира. Вукхо а уьш диира.

Доладалар 3:6

Зудчо стом схьаийцира. ТIаккха иза шиммо а биира. БIешерашкахь дукхахболчара бехке йора зуда Делан весет дохорна. Делахь а, билгалдаккха мегар ду, Хьаван майра Адам а хилла зудчунна юххехь цо иблисаца къамел дечу массо а хенахь. Цундела Адам а ву Хьава йолччул бехке. Адаме новкъарло ялур яра цуьнга стом ца баийта, ткъа ша-м, дера бакъ ма ду, хIете-вете ца биънехь волура. Делахь а цара иза шиммо а биира. Делан весет дохоран тIаьхье сихха хааелира:

ТІаккха дІаделладелира церан шинне а бІаьргаш. Шаьшшиъ дерзина дуй хиъна, инжиран диттан даккхий гІаш а даьхна, уьш вовшах а тегна, цаьрца дІахьулдира цара шайн догІмаш.

Дийнан йовхо лагІъеллачу хенахь бешахь лелаш волчу Везачу Делан аз а хезна, адам а, цуьнан зуда а бешан дитташна юккъехь къайладелира Цунах.

Доладалар 3:7-8

Иблисо шениг кхочушдира. Сурт хIотто мегар ду, мел чIогIа доккхадеран делар дIасадаьржина бешахула. Даим санна, иблис хиллачух йистъяккха гIо дан ца сецира — иза цо цкъа а ца до. Делан Йозанашна тIехь аьлла ду:

…Шун мостагІа, иблис, ду, гІигІ ден лом санна, цхьаъ дІакхалла гІерташ даьлла лелаш.

1 Кипин 5:8

Иблис догIу адамаш долчу диканиг дечух тарлой — цо царна ваIда до ирс хилийта а, тайп-тайпана темаш бан а, я инзаре дахар хилийта. Амма цуьнан диканаш кIезигчу ханна а, даьсса а хуьлу. Цо ша цхьа хIума луш делахь, иза синан лазам бен бац. Баккъалла а, иза уггар а сонта накъост а, къиза некъахо а ду.

Уьйр хадор

Иштта хедира адамна а, Далла а юкъара доттагIаллин уьйр. Ишттаниг кест-кеста нисло вайн дахарехь.

Тардолуьйтур вай, вовшийн дезаш долу ши къона адам цхьаьнакхета герга дахана, амма цIаьххьана царна юкъа кхоалгIаниг нисло. Иза церан ловзарна новкъарло ян лууш хуьлу.

Цо хIун до? Нускалан тешам а булийтий, дерриг а шен хаза хабар дийца хаар тIе а дохуьйтий, и ялош верг цунна хьалха бехво. Хила тарло иза, харцлуьйчух теша а тешна, шена хьалха тIехьийзаш волчул хIара гIолехь хета. Цул совнаха, ша йина ямартло бакъярхьама, цо цуьнан харцлер юхадийр ду. ГIайгIане вахана волу зуда ялош хилла верг шен захало дохо дезаш хир ву.

Билггал и хилла Делан а, адаман а юкъаметтигашна юкъахь. Иблисо Iехош хилла Адам а, Хьава а. Церан бух бара иблис харцлер тIехь бехкедан, амма, и даран метта, уьш цунах тийшира. Адамаш, бунтахойн агIор а девлла, Делан мостагIий хилира. Делан Йозанашна тIехь яздина ма-хиллара:

…Дуьненах* шена доттагІа хила лууш верг Делан мостагІа хуьлу.

Якъуба 4:4

*Кхузахь «дуьне» бохург иштта ду: дуьненахь хуьлу механ низам. Иза иблисан карахь ду.

Иза бара дуьххьарлерчу адамашна хаьржина Iаламан хилам. Адам а, Хьава а, Делах а ца тешаш, иблисах тийшира.

ХІунда аьлча шайна Дела вевзашшехь, оцу адамаша хьакъ мадду сий а ца дора Делан, Цунна хастамаш а ца бора. И дечу метта адамаш эрначу ойланашкахьа дирзинера, кхетам боцу церан дегнаш Іаржделлера. Шаьш хьекъал долуш ду а бохуш, уьш сонта бовлуш бара… Цундела и адамаш шайн дегнийн хьарамчу лаамийн карахь дитира Дала, ткъа цара вовшашца сийсаза а лелаш, къиношца шайн догІмаш бехдира. Делах лаьцна долу бакъдерг харцдолчух а хийцина, Дала кхоьллинчу хІуманашна Іибадат дора цара, шаьш Кхоьллинчунна Іибадат даран метта. Ткъа Цунна даим бу хастам, амин[2]!

Римхошка 1:21–22,24–25

Адаман а, Хьаван а лацадогІарх Делан Йозанаш тIехь къа аьлла. Иблисах теша сацам барца, цара доккха гIалат далийтира. Цу тIера дIадоладелла Далла а, адамна а юкъахь ладаме юкъаметтигашкара барт эгIар.

Инжиран гIаш

Хила тарло Адамна а, Хьавана а эццахь цхьа хIума иштта доцийла хаадалар. Царна шаьш дассаделла хааделира. Адамашна девзира шайна хIетталц хIун ду ца хиъна долу бехке хилар. Делан Йозанаша вайга боху Адам а, Хьава а, кхера а делла, дуьххьара кхийтира шаьш дерзина дуйла. ДIаса а хьоьжуш, къайладовлар лоьхура цара

…инжиран диттан даккхий гІаш а даьхна, уьш вовшах а тегна, цаьрца дІахьулдира цара шайн догІмаш.

Доладалар 3:7

Адамна а, Хьавана а моьттуш хила там бу, шаьш тIехула хила деззачу вастехь хилча, Далла шайна чохь хилла хийцамаш хаалур бац. Цара догдохура, хилларг къайла а даьккхина, хIумма а ца хилча санна моттаргIа ян. Адамо дуьххьара юьхьарлецира хIумма а ца хилча санна йолу кеп хIоттор.

Инжиран гIаш цхьа кхачамбацар долуш дара: цара луу хилам ца беара. Адамийн тIехулара васт хийцарх, цара чуьра долу хьал ца тодира. Бехке хиларо догъIийжор дIакхоьхьура. Адамаш Делах дIакъастош болу берд къайла ца болура. Цундела, бешахула вогIуш волчу Олахочун Аз хезча, Адама а, Хьавас а сацам бира Цунах дIаловчкъа. Вада а, къайлавала а лаам хуьлуш бац бехке волчуьнан бен. Адаман а, Делан а юкъаметтигашна юкъахь хадар нисделира.

Дела кIезиг долу хIуманаш лехьош вуй те?

Цхьаммо эр ду: и къа-м кIезиг хIума ма ду — стоьмах цхьа йист дIакхаллар бен дуй и! Бакъду, дукха дIогара тасаваллал боккха тIулг ма бац иза адамаш Далла тIе доьлхучу новкъахь. Иза банне а ма бацара, и тIулг! Адам а, Хьава а, цхьа таIзар а доцуш, бIеннашкахь кхечу дитташ тIера стоьмаш баа йиш йолуш дара.

Делахь а тIехьаьжна доккха доцу зер, адамийн кIорггера паргIатонан лаамех хьакхалуш дара.

Хуьлуьйтур вай, шуна дуьхьалкхетта шун уггар а дика хилла дIахIоьттина волу доттагІа: цо халонаш тIехIиттича шу тедора, шун хьашташ а доькъура, шун дуьхьа дукха гIуллакх а дора, шу деза а олура. ЦIаьххьана шуна хаало, цуьнан кхин дан хIума ца хиллийла: иза чIагIвина хуьлу шу дезийтархьама. Мел безам байна хир ду шу!.. ПаргIат леларан лаам цахиларо цуьнан лелар баккъал доцу а, маIна доцу а, даьсса а хуьлуьйту.

Стаг харжамна хьалха хIоттийна вара. Ситуаци оццул чолхе а яцара, дукха хала а доцуш цунна нийса сацам бар карор дара.

ДIакхалла я ма кхалла?

ЛадогIа я ма догIа?

Беза я ма беза?

…Цу тайпана сацамаш тIеэца таро хилар Iалашо ю стеган.

Адам а, Хьава а робаташ яцара, уьш дикачу лаамца беза таро йолуш бара. Царна юкъара безам ма-барра паргIатонан синхаам бара, церан дуьххьарлера Деле болу безам а, Цуьнга ладогIар а санна.

Зуьйш долу хIума вайна мел кIезиг хетахь а, Деле лацадогIар, ур-атталла мел кIезигчу хIуманна тIехь а, иза ладаме даьлларг ду. Делан Йозанаша вай Iамадо, Дела веза хилар а, цхьа а къа, мел жима и делахь а, Цо тIецадаийтар а. Делан Йозанаша боху, Деле лацадогIар* къа ду.

*1 Паччахьаллин 15:23

3. Хьо мичахь ву?

Иблисо Iехийна Адам а, Хьава а, уьш Дела санна хилалур бу аьлла дага а тасийтина. Оцунна и ша а тIегIерташ дара. Амма Дала адам цуьнга шен ойланашца а, хеташ долчуьнца а куьйгалла дан ца кхоьллина. Дала адам кхоьллина, иза Делан Даше ладугIуш хилийтархьама. Коьрта дара Дала аьлларг, ткъа Цо аьлларг хIара дара:

«…амма дика а, вон а довзуьйтучу дитта тІера ма баалахь, хІунда аьлча, ахьа оцу тІера стом биинчу дийнахь валарца дІавер ву хьо», — аьлла.

Доладалар 2:17

Амма адамаша биъна, тIаккха сихха дерриг а хийцаделла. Дала аьлла — тIаккха ма-дарра дерриг хила а хилла. Делан дош цкьа а хийцалуш дац.

Дийнан йовхо лагІъеллачу хенахь бешахь лелаш волчу Везачу Делан аз а хезна, адам а, цуьнан зуда а бешан дитташна юккъехь къайладелира Цунах.

Доладалар 3:8

Далла Адам а, Хьава а схьакарадо

Вайна ца хаьа, хIун ойла еш хилла Олахо тIевогIучу хенахь бешан кIорггехь къайладевлла долу Адам а, Хава а. Амма бераллехь буьрканца цIахь боцчу лулахойн коран куьзган бIаьрг бохор шун нисделлехь, ткъа цул тIаьхьа, уьш цIа бахказа ца бовлий а хууш, кхерамца цаьрга ладегIнехь, шу цунах кхета там бу. Делахь а Адам а, Хьава а шайн лулахочун хьалха бехке дацара, ткъа къамел бохийначу коран куьзган бIаьргах муххане а дацара. Адамаша дохийнера Дуьне Кхоьллинчу Веза Воккхачу Делан весет. ХIун эр ду техьа цаьрга уьш Кхоьллинчо а, церан Олахочо а? ХIун дийр ду царна Веза Воккхачу а, массо а агІор ницкъ кхочучу а Дала?

Ткъа Веза Дела кхайкхира адаме: «Хьо мичахь ву?», — аьлла.

Доладалар 3:9

Ма дайдалар ду!.. Схьахетарехь, Далла ца хаьа хIун хилла. Цунна-м ур-атталла вай мичахь ду а ца хаьа! Вон леллачу берех терра, дитташ тIехьара схьакъедара уьш бехкбоцучу вастехь. Адамо жоп делира:

…Цу бешахь Хьан аз а хезна, Хьох кхера а велла, со верзина волу дела, дІалечкъира со.

Доладалар 3:10

Амма цуьнан аладалар хилла даьллера. Иштта цхьаволчу дешархочо, шен ненан цIарах кхеторан кехат а яздой, хIилла доцуш буха куьг яздо: «Сан нана». Адама ша гучуваьккхира — и хьалха цкъа а ма вацара кхоьруш а, я цкъа а ша верзина хиларх эхь хеташ а вацара. Дала хаьттира:

«Хьо верзина ву хьан аьлла хьоьга? Аса баа мегар дац аьллачу дитта тІера стом бииний-те ахьа?», — аьлла.

Доладалар 3:11

Хаттарш, хаттарш…

ХIунда лора Дала Адаме дерриге и хаттарш? Массо а хIума хууш волу Дела Адам а, Хьава а мичахь дIалечкъина ца хууш вара ткъа? Иза ца кхеташ вара ткъа, уьш цIаьххьана, шаьш дерзина дуйла хууш, кхетаме баьхкича. Дела декхарийлахь варий те, адамашна ца магийна долу стоьмаш диъний хаархьама, хаттарш дала? Далла ма-дарра хууш ма дара хилларг. Хаттарш даларан Iалашо кхин яра: адамашна шайна хиллачух кхетарна гIо дар. Адама а, Хьавас а ла ца дуьйгIира Деле! КхидIа, Делан Йозанашна тIехь долчуьнга хоьжуш, вайна гур ду Дала кест-кеста стаге хеттарш до, цунна хилларг цхьалхадаккха гIо дархьама. Цул совнаха, Шен хаттаршца Дала Адамна а, Хьавана а нисдала таро йора.

Дела ву бехке?

Адамо жоп делира: «Ахьа суна еллачу зудчо цу дитта тІера даьхна стоьмаш делира соьга, ткъа аса уьш диира», — аьлла.

Доладалар 3:12

Адам къера хилира стом баарна, амма ша и дар Дала шена еллачу зудчунна тIе теттира. Ткъа и зуда Дала кхоьллина ма ю. Стаг Дела бехке ван гIоьртира: «Ахьа зуда кхоьллина яцахьара, цо суна лур бацара и стом, тIаккха аса и кхоллур бацара…» Дерриг а кхеташ ду: бехкениг Дела ву!

ТІаккха Везачу Дала зудчуьнга элира: «И хІун ду ахь динарг?»

Зудчо жоп делира Цуьнга: «Лаьхьано, хІилла а дина, Іехийра со, ткъа аса и стоьмаш диира», — аьлла.

Доладалар 3:13

Юха а хуьлу я стаг а, я зуда а цхьана а хIуманна бехк боцуш. Хьава а ю бохам хилларг: иза зийра лаьхьано. Иштта, Дала лахьа ца кхоьллинехьара, тIаккха Хьавас цкъа а къа латор дацара. И дерриг а Дала…

Ткъа лаьхьане Дела хетта ца хIоьттира. Цхьана забарчано ма-аллара, лаьхьа ур-атталла Далла хьалха хIотталур бацара, хIунда аьлча цуьнан когаш бац. Забарш дIатесча, билггал бакъдерг ду, Адама а, Хьавас а шайн лаамехь къа харжар. Дала царна таро еллера шайн гIалатна къера хиларна, амма царна шинненна а гIоле хийтира бехк кхечунна тIе татта.

Адама а, Хьавас а дала ма -деззара жоьпаш ца лора. Хьанна хаьа, уьш доггах дохкобевллехьара, Далла циггахь адамашца йолу юкъаметтигаш меттахIитто лаа а мегара. Цунах лаьцна вайна хIумма а ца хаьа, амма цунах лаьцна дийцина а хIун до, иза хилла ца хилча?

Дала хIаллак ца дина Адам а, Хьава а. Кхелахой вай хиллехьара-м, зуламхой лаккхарчу таIзарна кIел бохуйтур бара. Амма Дала кхечу тайпана сацам бира. Билггал Делан дика* лакхара ду вайн кхетамал.

*Делан дика — стагана ца доггІушехь цунна маьхза бо дика ду.

ВаIда

Оцу дуьххьарлерчу наха латийначу къинан тIаьхьало тIеяьлла массо а адамашна. Вайна гург ма-хиллара, Адам а, Хьава а массо а адаман векалш бина лелаш хилла. Шайн къа латорца цара массо а адамашна неIалт кхайкхадайтина. Ткъа Дала Шен дикаллица иштта ваIда дина царна:

ТІаккха Везачу Дала лаьхьане элира: «И вон ахь дарна… хьуна а, зудчунна а юкъахь а, хьан тІаьхьенна а, цуьнан тІаьхьенна а юкъахь а мостагІалла хир ду. Зудчун тІаьхьено хьан коьртах чов йийр ю, ткъа ахьа цуьнан когах чов йийр ю».

Доладалар 3:14а,15

И дешнаш ма-дарра талла тидам бан догIу. Зударий а, лаьхьарчий а вовшашка цабезам болуш хир ду аьлла хилла ца Iа цу дешнийн маьIна. ВаIдин ши агIо хилла:

Везачу Элан дешнийн маьIна дара, Цо, мацца ваьккхина а, стаг иблисан олаллера паргIатвоккхург хилар. Зудчун тІаьхьенах боьрша бер хир дара, Цо иблисан корта отур бара. Бакъду, иблисо а йийр ю цунна чов, амма иза кIажанах церг тасар бен хир дац, ткъа иза кхераме дац, чов кестта дIайоьрзу.

Иштта хилла дуьххьарлера Делан ваIда Хьаван тIаьхьенах лаьцна. ТIаьхьо Дала лур ду аьллачу беран цIе йоккхур ю ДАЬТТАНЦА ЛЕРРИНА КЪОБАЛВИНАРГ аьлла, хIунда аьлча Цунна делла хир ду Делан къаьсттина тIедиллар. Шира даьтта хьакхаран Iадат лаьтташ хилла, я стагана, я кхечу къастийна хьажийначу хIуманна тIе даьтта дуттуш. Оцу Къастийначун хьажийна хиларан Iалашо яра къинах а, иблисан олаллех а адам паргIатдаккхар. Цундела Цунах кхин а олу ВАIДА ДИНА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ. Схьахетарехь, и ваIда керла кхаъ хилла Адамна а, Хьавана а. Иза дика кхаъ бу вайна а!

НеIалт

Делахь а къа цкъа а ца дуьсу тIаьхьало йоцуш. Лаьттана а, цу тIехь дехаш долчунна а зен хилла неIалтах. Делан неIалто дийнатийн а, олхазарийн а, чIерийн а дахар хийцира, ур-атталла лаьттана а зен хиллера. Кхоьллинарг хIинца кхачаме дацара. Делан Йозанашна тIехь яздина ма-хиллара, неIалтан махьах

…Дала мел кхоьллина хІума хІинццалц баланехь дуйла, берах хьийзош йолу зуда санна.

Римхошка 8:22

ХIинца адам Iазапехь дуьнен чу дала дезаш а ду, тIаккха дуьнен чуьра дIадолуш а валаран пхенаш а ийзош долу. Дахар харцонех а, халонех а, баланех а дуьзна. Дала элира Адаме:

Хьацарлахь доккхур ду ахьа хьайн бепиг, юха а, хьо схьаваьллачу лаьтта чу хьо верззалц. Ас хьо лаьттан ченах вина волу дела, юха а чан хир ю хьох».

Доладалар 3:19

Адамна диснарг зуьйш хилар, халонаш лар, дийна дисаран къийсам латтор а дара. Дуьххьарлерчу къино юьхьиг йолийра гIайгIанийн зIен. Делахь а Дала схьахьейина къа латоран уггар а гIайгIане йолу тIаьхьало яра — Iожалла.

4. Iожалла

Ткъа цу стагана Везачу Дала тІедиллира: «Массо а дитт тІера стом баа мегар ду ахьа, амма дика а, вон а довзуьйтучу дитта тІера ма баалахь, хІунда аьлча, ахьа оцу тІера стом биинчу дийнахь валарца дІавер ву хьо», — аьлла.

Доладалар 2:16–17

И адамийн лардарш наггахь мелла а бодане хуьлу. Амма Делан дешнаш билггал цхьа маьIна долуш хилла.

Делан Йозанаша Iожалла къинна луш йолу ял лору. Болх барна стагана ял яларе терра, къинна а ял луш ю.

Къинош леторна луш йолу ял Іожалла ю…

Римхошка 6:23a

Iожалла Делан Йозанашна тIехь тайп-тайпана агІор гойтуш ю. Къастор вай царах кхоъ.

1. ДегIана Iожалла

Валар хIун ду вайна хууш санна хета. Схьахетарехь, тIех дика а хаьа. Делахь а кхузахь вай цхьадолчу хIуманах кхета деза. Аша зезаг схьахадийна делахь, цуьнан жаззаш сихха маргIал ца дулу. Иштта адамца а ду: Делан дехкаран дешнийн маьIна, стом дIа-ма-кхаьллина, Адам велла охьавужур ву бохург дацара. Доллачул хьалха церан маьIна дара, дехкар дохийна волчу стаге дахаран хьостанах ша дIахадор. ТIаккха схьахадийна долу зезаг маргIаллуш лийр ду, лаьттах дIа а ийна:

…ша схьаваьллачу метте юхавоьрзу…

Забур 103:29

Амма дегI делла дIадолу, ткъа са дехаш дуьсу. Делан Йозанаша вайга боху, са цкъа а леш дац.

2. Делаца йолчу юкъаметтигийн Iожалла

Вайна хIинца хууш ду, Адам а, Хьава а Делаца доттагIалла долуш хиллийла. Церан лацадогIаро чекхдаьккхина и доттагIалла.

Дагадоуьйтур вай вешан масалехь зудчун а, майрачун а юкъаметтигаш хадар. Дера, царна юкъахь массо а хIума хилла. Амма цу историн дIакхехьар ду.

Тардалуьйтур вай нускал кхечуьнга маре дахна. Цо ямартло йина волу майра кхин цуьнан берийн да хилалур вац. Цуьнан берашна, хила тарло, цкъа а цунах лаьцна ца хаа. Иштта ду Адаман а, Хьаван а тIаьхьенах дерг а — ткъа и дерриг а адам ду! — цунна дуьне гина стеган а, Делан а юкъаметтигаш хаьддачул тIаьхьа. Цундела дукхахберш Iан а Iийна, бехаш а бу, ур-атталла Делах лаьцна хаа а ца хууш.

И Делах хадар — билггал бакъйолу Iожалла ю хьалхалерчу доттагIаллин. Делан Йозанашца и Iожалла кIоргге бакъдолуш ю, адамаш дехаш делахь а, Далла хьалха уьш делла ду:

Ткъа шу хІетахь делла дара, шайн зуламаш а, къинош а бахьана долуш.

Эпасхошка 2:1

Делан Йозанашка хьаьжжина иштта бу къинан хилам.

Амма шун харцонаша шуна а, шун Далла а юккъе херо ялийтина. Аша летийначу къиноша Цуьнан юьхь шуьгахьара дІаерзийтина, ткъа цу бахьаненна Цунна шу ца хеза!

ЕшаI-ЯхIу 59:2

Дукхахболчу нахана хета, Дела цхьанхьа геннахь ву аьлла. ХIаъ, иштта боху Делан Йозанашна тIехь а: вай дIакъаьстина ду Делах. Тептар тIехь аьлла ду, стаг Далла хийра а, мостагІа а хилира:

Аша дечу вочу гІуллакхаша гойтура, цхьана хенахь шу а Далла херадевлла хилар. Шайн кхетамехь Делан мостагІий дара шу.

Ковлусихошка 1:21

ЮьхьIаьржачу хIоьттина майра дIаверза там бу шен нускалх, иза кхечуьнца дIаедча. Амма Делах лаьцна дуьйцуш хилча, и гIуллакх Iоттабаккхам бар дац. Дела кхачаме а, веза а, бакъ а ву. Цуьнан возалло къа хилар ца лов.

ХIинцалерчу юкъараллин декъахой долу вай мелла а доьлла къинах. Амма бехке воцчу стагана гуш лаьтташ харцо еш хилча, вай эргIаддовлу. Кху масало гойту Дала ловш йолу оьгIазалла муьлхха а къа бахьанехь хилар. Далла муьлхха а къа мегар йоцу юьхьIаьржо ю, хIунда аьлча Дела цхьана а агIор цунах хьакхалуш вац.

Иштта, возалло къа ца лов, Везачу Дала къа тIехь долчу стагаца хьалха хилла юкъаметтигаш меттахIиттийнехьара, Иза веза сийлахь хир вацара. Иза хуьлийла дац.

Цундела, Делан Йозанаша Далла а, адамна а юкъарчу доттагIаллин Іожалла тIееана бохуш хилча, цуьнан маьIна хьалхалерчу юкъаметтигашна баккъалла а йолу Iожалла хилар ду.

3. Хиндолчу диканна сатийсаран Iожалла

Ловзаре сатуьйсуш, майрачо а, нускало а дукхахьолахь хинболчу доьзалан ирсан ойла а йо, планаш а хIиттайо. Цара вовшашца къамел до, шайн хиндолу цІа мичахь хир ду, шаьш цхьаьна хІун дийр ду бохуш. Амма царна юкъарчу юкъаметтигийн хадаро йохайо ерриге и планаш а, ойланаш а.

Делан Йозанаша вайга боху, Дела стагана инзаре хIусамаш кечъеш ву, иза веллачул тIаьхьа ваха хаа — стигалш. И цецвоккхуш йолу меттиг Дала йина стаг цигахь ирсе хилийта. Делан планан дакъа — Ша волчохь хедар доцу дахар ду. Ма инзаре дика хир ду къинойх а, Iазапах а, Іожаллех а паргIатваьлла хилар!

Иштта, хедар доцу дахар ду. Амма хедар йоцу Iожалла а ю. Делан Йозанаша Іожаллех лаьцна бохучу хенахь, цхьадолчун тIехь адамашна юьххьенца Дала дагалаьцнарг кхочуш далург ца хилар ду. И Iожалла кхин а шолгIа Iожалла олуш ю. Хила там бу иза дуьххьарлерчу дегIаца йолу Iожаллина тIаьхьа тIейогIу дела. ШолгIа Iожалла гун йолу нах стигалшка кхочур бац. Цу меттана, Делан Йозанаша ма-
бохху, уьш цIеран Iома чу кхуьссур бу. И цIе йогу Iам Дала иблис а, шайтIанаш а чукхисса кечбина бу.

Цул тІаьхьа суна гира йоккха кІайн басахь йолу Іарш а, цигахь хиъна Верг а… ТІаккха суна гира лараме боцу а, цІеяхана болу а белларш. Уьш Іаршана хьалха лаьтташ бара. Масех тептар схьадиллира. ТІаккха кхин а цхьа тептар схьадиллира — иза дахаран тептар дара.

…кхел йора оцу беллачарна… Іожалла а, эхарт а цІе яьлла богучу Іам чу тесира. (И Іам шолгІа валар ду.) Дахаран тептар тІе дІаязвина мел воцург цІе яьлла богучу Іам чу тесира.

Довзийтинарг 20:11а,12,14б,15

Делан Йозанашна тIехь бохуш ду, цхьаберш, дийнаа боллушехь, цIе яьлла богучу Iома чу кхиссина хир бу аьлла. Ткъа цу чохь уьш Iазапехь лаьттар бу дийнахь а, буса а массо а ханнаб. И Iазапе меттиг ирс хила йиш йоцушв ю. Цигахь нIаьнаг а ца ле, бодад а, белхар а, цергаш хьекхор а ду. Адамашкахь хир бу кхерам а, хьогаллае а, шайн дуьненан дахаран дагаэхарш а. Ма ца лаьа царна цхьа а оцу гІийла бала хьоьгучу Iома чу кхача.

аДовзийтинарг 19:20. Адаман дегІ деллехь а, цуьнан са кхидІа дехаш ду. бДовзийтинарг 20:10 вЗабур 116:3 гМарк 9:48 дМаттай 8:12, 22:13, 25:30 еЛака 16:24

Ткъа кІиллойн а, Іийсах тешар доцучеран а, вон болчеран а, адам дийначеран а, сийсаза лелачийн а, бозбунчийн а, харцделанашна Іамал еш болчеран а, массо а харцлуьйчеран а дакъа хир ду цІарах а, саьмгалх а богучу Іам чохь. Иза шолгІа валар ду.

Довзийтинарг 21:8

Кху хаттарна тIе кхин а юхадоьрзур ду, тIаккха адамах хиндолчух кхоччуш дуьйцур ду вай.

Чаккхенехь

Шаерриг Адаман тIаьхье къинан а, Iожаллин а олалли кIел нисъелла. Сардам дайшкахула берашка а, берийн берашка а кхочу. Массо а хIуманах шех тера ерриг йолу. Iожах Iаж болу, цицигах — цициг, ткъа къиношлетийначух — къинош летош верг.

Цхьана адамехула дуьнен чу къа деара, ткъа къинехула Іожалла а еана. Иштта Іожалла а хІора адамна тІееана, массара а къа латийна дела.

Римхошка 5:12

Адама къа латийна, ткъа цундела массо а цуьнан тIаьхьенна тIехь йисина и къилахь йолу амал. Адам велла, тIаккха цуьнан ерриге тIаьхье а яла езаш яра[3].

Цхьаволчунна вайн Іожаллех долу хабар бодане хета тарло. Амма вайна хаа деза, Дела «молха марздарехьа» тIеIарг цахилар. Цо олу шадерг ма-дарра. Iожалла массарна а тIехь ю, цундела вайна хаа деза, Делан Йозанашна тIехь цуьнах лаьцна хIун ду. Ткъа Дела кхачам боллуш волу дела, вайн сатийса йиш ю Цуьнан дашо вай хIун дан деза дIадоьллург хиларе.

Иштта

Делан Йозанаша вайна дIайоьллу кхо тайпана Iожалла:

— ДегIан Iожалла

— Юкъаметтигийн Iожалла

— Хиндолчу диканна сатийсаран Iожалла

Юхадийцар: доттагIаллин тIай

ДоттагIалло, тIайно санна, ши адам вовшахтуху. Нийсонца а, бакъонца а йолчу юкъаметтигаша мелхо а чIагIдо и тIай.

Цхьаммо харцо яхь, и тIай духу. Кхузахь стаг дуьхьал ваьлла ша Кхоьллина Волчу Далла. Дала бохург цадар (Далла дуьхьал валар) Делан Йозанаша къа ду боху.

Къа латийна долу Адам а, Хьава а, кхера а делла, Делаца хаьдда йолу юкъаметтиг юхаметтахIотто гIоьртира — инжиран гIанийн гIоьнца доттагIаллин тIай чIагIдан. Царна моьттара тIехулара васт хийцича, Далла там а бина, шаьш латийна къа къайладоккхур ду. Амма иштта ца хилира. Делан Йозанаш кхин дIа довзар тIехь вайна гур ду, адамо Далла тIе доьлху шен некъаш лоьхуш хилар. Амма цхьа а царах кхочуш ца хуьлу.

Стенна тIекхиъна генетикаш

«Вайн кхетам чIагIло, дерриг адам, цхьанатайпана тIехуларчу башхаллашка ца хьоьжуш, ма-дарра аьлча, цхьана дийначуьнан декъашхо ду. Адамийн хан оццул йоккха а яц, ткъа и доцург а, цуьнан схьаваларан цхьа юкъараллин меттиг бен яц».

Иштта аьллера гарвардхойн гIараваьллачу палеонтолог а, эссеист а волчу Стивен Джей Гоулда шен «Адам а, Хьава а лехарехь» бохучу статья тIехь. Иза зорба тоьхна хилла 1988 шарахь «Ньюсуик» цIе йолчу журналан агIонаш тIехь[4].

«Малекулярни биологин Iилманчаша массо а къаьмнийн декъахойн генашна таллам бича, уьш ДНК-н цхьана элементана тIе баьхкина. Иза хилла цхьана зудчух схьаяьлла», — боху цу авторан дешнаша. «Юьхьенца ур-атталла чкъуран башхалла а ца хилла».

Делан Йозанашна тIехь а аьлла ду из-за:

ТІаккха Адама шен зудчунна «Дахар луш ерг» (Іебархойн маттахь: Хьава), аьлла цІе тиллира, хІунда аьлча иза лаьттахь мел дехачу адамийн нана хир йолу дела.

Доладалар 3:20

1995 шарахь «Таймс» цIе йолчу журнал тIехь яьллачу жимочу статья тIехь чIагIдо[5]:

«Iилманан талламаша билгалдаьккхина адамаш цхьана стагах (Адамах) схьадевлла хилар. Цуьнан гена чуьра хромосом хIинца а йисина ю хIора адамца».

Делан Йозанаша а боху вайга изза:

Цхьана адамах Цо кхоьллира массо а адамийн халкъаш, уьш массо а Лаьтта тІехь Іайтархьама…

Векалийн 17:26а

Генетически талламаша чIагIдина вай дерриге а цхьана дех-ненах схьадевлла хилар. Цхьаволу Iилманча цунна реза ву, ткъа цхьаверг — вац. Делан Йозанаша нийсса чIагIдо иза иштта хилла хилар.

ПхоьалгIа Корта

1. БIостаналла

Оцу книгин хьалхарчу кортошкахь вайна Делах лаьцна долу цхьадолу хIуманаш девзира. Кхин дехьа довларе терра, вайна кхин а дукха хIума хуур ду цунах лаьцна. Ткъа хIинца вай совцур ду Делан цхьайолу амалш керлачу адаман статусца юстарна тIехь.

Иза иштта ду, дуьне дехаш долу дегIаца долу законаш дIахIиттийна а ца Iаш, Дала дIахIиттийна оьзданаллин законаш а. Цара Делан а, адаман а юкъаметтигаш дIахIиттайо. Оцу законех кхета хала дац, амма уьш хаа пайдехь ду. Цара таро хуьлуьйту дахар а, Iожалла а бохучух кхета. Уггар хьалха вай адаман хьал муха ду хьовсур ду.

Адаман хало

Ширачу заманахь хьалха дуьйна Малхбузерачу пачхьалкхашкахь хIоттош хилла декхараллин тIедожор, адамо цхьа хІума юхалург схьаоьцуш хилча. Иза деш хилла лург эцна долчун билггал болу барам биц ца балийтархьама. Декхарш дIадала хьал доцурш зуламхой лорура, царна Iедалехь ма-доггIу таIзар дора. Делан Йозано вайга боху, хIора далийтина къа — Далла хьалха декхар ду. Цундела вайна хьалха Іедал ду. Цунах олу

…къиношна а, Іожаллина а тІевалочу Іедалех…

Римхошка 8:2

Цу Іедало боху:

Къинош летийнарг лийр ву

Яхьазкхиал 18:20

Вайн къинойх мах Iожалло бен дIалур бац. Амма иштта хаттар дуьсу: вайн и декхар дIадала таро юй те? Цу хаттарна долу жоп иштта ду: ХІаъ, вайн таро ю декхаран мах дІабала, амма иза вай-вешан Іожаллица бен ца хуьлу. Ойла йича, иза баккъалла а декхар дIадалар ду. Амма Iожалла абаделлалц йолу дела, олийла дуй те, вай декхархой долчуьра севцца, хIунда аьлча хьалха санна хилла дIахIуьттийла вайн яц? Вайн декхар дIадалархьама вай и Iожалла лан еза — цуьнан кхаа агIор. Бакъдерг дийцича, муьлххачу нийса ойла ечунна дага ца дан а тарло декхар иштта дIадала. Амма вайн декхар билггал долуш ду иза вайн къино дина ду. Иза дIадала а вайн декхар ду. Адамашна хьалха хало ю.

Далла иштта хета

Делан Йозанаша вайна ма-хьеххара, Дела Шен Iаламехь нийса ву:

Иза тарх а ю, Цуьнан гІуллакхаш кхоччуш а ду. Цуьнан дерриге а некъаш нийса ду. Иза тешаме Дела ву, Цо харцо а ца йо. Иза нийса а ву, билггал бакъ а ву.

Карлабаьккхинарг 32:4

И ду Дала мел дийриг цIена а, нийса а ду бохург. Цо шалхо а, Iедалехь нийса доцург а ца леладо. Дела — коьрта Кхелахо ву. Цо Iуналла до Дуьнен чуьра Iедал кхочушдарна тIехь. Цундела къинош долу стаг шен дахар дIадала дезаш ву: иза вала везаш ву. Ткъа Дала и таIзар кхочуш ца дахь, Цуьнан Iедал талхийна хир ду. ТIаккха Иза Ша а бакъверг хир вац.

Амма…

Дела цIена а, бакъверг а хилла ца Iа. Иза, адамаша къинош леторе а ца хьоьжуш, къинхетаме ву адамашкахьа. Иштта догIуш доцуш деллачух дика олу.

И ши бIостане агIо Делан Iаламца йогIу.

Иза баккъалла а нийсо лелош ву, Цунна лаьа адамо шен къиношна тIера мах бала: адам дала деза. Амма Далла адам деза, Цунна ца лаьа иза ден. Делан безам а, Цуьнан нийсо лелор а цхьатеррачу барамехь ду.

Ткъа муха хуьлу Далла иштта адамна шен къинойх мах балар тIедилла а, тIаккха оццу хенахь и адам дезашверг а хилла виса? Вайна хьалха бIостане хIума ду.

Делахь а Далла хаьа, Ша хIун дан деза. Вайна схьагур ду Дала муьлхха а къина таIзар дар. Иза Цо до я кху лаьтта тIехь, я адам дегIаца деллачул тIаьхьа. Кху тIехь вайна гучуйолу Делан кхин а цхьа агIо. Вайна далар догIуш делахь а, Дала вайх къинхетам бо. Шен диканца адаман бехкан мах дІабала некъ кхуллу Цо, дала дезаран таІзарх адам кІелхьарадалийтархьама.

Къинхетамалла а, дика а боху дешнаш Делан Йозанаш тIехь тера догIу. И ши дош вовшашца доьзна ду. Иза а, важа а шена чохь хьакъ доцу дикан маьIна дIакхоьхьуш ду.

ТIаккха Дала къинна таIзар муха дийр ду, и дешшехь, адамашна кIелхьардовларна тIе некъ муха балор бу? Цунах лаьцна шуна хуур ду тIаьхьадогIучу дакъошкахь.

Куралла

Кхин дехьа довлале, кхин а цхьана хIуманах кхета деза. Делан Йозанаш тIехь яздина ду иблис Далла дуьхьалдаьккхинарг куралла ю. Вайх дукхахболчара куралла нийса амал лору. Амма Делан Йозанаша хьоьху куралло новкъарло йо Деле гIо деха. Дукхахьолахь вай тIех курадовлу, вайна хала хуьлу муьтIахь хила а, ваьшна Дела эшар тIехь къера хила а.

…Дела курачу нахана реза вац, амма муьтІахь берш безаш ву.

1 Кипин 5:5

2. Махбалар

Баа бихкина стом а кхаьллина, Адам а, Хьава а сихделира шайн догIмашна тIе инжирийн диттийн гIаш тIеохка. Амма и духар шена тIехь доллушехь, Адамна ша верзина хийтира — иза цо Деле дIа а элира. Делан Йозанаша оцу эхьах лаьцна иштта кхетадо вай:

…Иза вац Аса хьаьржинарг. Со адам санна ца хьожу стаге, хІунда аьлча адамаш стеган юьхье хьожу, ткъа Веза Эла цуьнан даге хьожу».

1 Паччахьаллийн 16:7

Далла адамаш уьш ма-дарра гора, царна шайн догIмаш ца гайта кIез-мезиг бахьанаш леладахь а. Делан ницкъ бара церан дегнашкахь дерг деша а.

Делан Йозанаша ма-бохху, Дала Адамера а, Хьавагара а цхьана а тайпана долу бехказдовларш тIе ца ийцира. Комарийн диттан гIаша адамийн догIмаш дерзина хилар хьулдора, амма церан дегнаш къинойх дуьзна дара. Далла лаьара, адамашна хаьийла, цара хIуъа а лелийча, уьш къинойх цIанлур доцийла. Цунна ца оьшура цара инжиран гIанех дина духар.

Бедарш

Деле бен далур дацара адамашна мегар долу духар. Цо дийнаташ а дайина,

…Адамна а, цуьнан зудчунна а неІаран духар дира, иза царна тІе а духуш.

Доладалар 3:21

Иштта Дала адамашна гайтира, къинош леторо адамаш Iожаллина тIедалош хилар. Адамна а, Хьавана а Iожалла цкъа а гина яцара. Ткъа хIинца леш долу, тIаьххьара а цIийлахь детталуш долу дийнатан Iожаллин теш шаьш хилча, царна билггал гира дахар хIумма а ца хилар. Иштта Дала адамашна гайтира, Iожалла ирча долу бакъдерг хилар: дийнаташ делира, адамашна тIекхолла духар хилийтархьама.

ДIаэккхор

Адамо къа латийна. Амма иза хIинца а Iеданан бешахь дара. Цуьнан хIинца а тIекхочийла дара дахаран диттана тIе. Оцу стоьман чам а баьккхина, адаман таро яра абаден дахаре кхача. Дала сацам бира адам бешара дIаэккхо.

Везачу Дала элира: «ХІинца адам а Вайх* цхьаъ хили, дика а, вон а девзаш. ХІинца, шайн куьйгаш а кховдийна, дахаран дитта тІера стом а баьккхина, иза биина, хедар доцучу дахаре ма кхочийла уьш».

Цул тІаьхьа Адам Іедан-бешара дІаэккхийра Везачу Дала, цуьнга ша схьаваьлла волу латта леладайтархьама. Иза дІа а эккхийна, Іедан-бешана малхбалехьа агІор, чу волучохь, Везачу Дала дІахІоттийра дахаран диттана Іуналлина каруб-маликаш. Оцу диттана тІе ца гІортийта, цІе санна къеггина догуш а, меттахъхьеш а долу тур а хІоттийра.

Доладалар 3:22–24

*«Вайх» олу дош кхузахь леларна тидам бехьа. Цу дашо дагадоуьйту, Дела Кхаалла вуйла — Да волу Дела КІант волу Дела Са долу Дела Делахь а, цхьа Дела бен вац!

Іедан-бешара адам дIаэккхор — иза Дала дина дика дара. Далла ца лаьара, вай даим къинан йийсарехь диса. Ойла ейша, хIун хилла хир дара дуьненах, нагахь санна, дуьнен чу мел ваьлла зуламхо хIинца а дийна велахьара!

Адам Iеданан бешара ара а даьккхина, адамна Дала хан туьйхира, цо къинош леторна — церан дегI хIаллакдан. Амма Дала гIайгIа йина вай дегIаца деллачул тIаьхьа вайх хиндолчуьнан а. Цунна лиира вай шолгIачу Іожаллех кIелхьардаха — богучу жоьжахатин Iомах.

Кхаим а, Хьабул а

Адам шен зудчух Хьавах кхийтира. Цо, доьзалхочух а хилла, кІант вира. Хьавас элира: «Везачу Элан гІоьнца бер дина ас». Цундела берах цо «Кхаим» элира (Іебархойн маттахь иза «дийриг» бохург ду). Цул тІаьхьа Кхаиман ваша Хьабул вира Хьавас.

Доладалар 4:1–2

Кхаим а, Хьабул а ялсаманан бешан дозанал арахьа вина вара, церан дахаран диттана тIекхочийла дацара. И шиъ Адамах а Хьавах а схьаваьлла вара, цундела цу шинца къинош долу адамийн амалш яра. Шайн де-нене хьаьжжина, Кхаим а, Хьабул а Делах дIакъастийна вара къино. Цундела нийсо лелочу Iедало ма- бохху, и шиъ а вала везара, шайн къинош бахьана долуш.

Безамо кьинхетамалла кхуллу

Амма Далла адамаш дезара. Шен къинхетамаллица Цо адамашна абаделлалц хин долчу валарна тIера кIелхьардовларна тIе некъ гайтира. Оццу хенахь Дала адамашна Шен Iалашо йовзийтира къино бохийна болу барт юхаметтахIотто. Иза кхочушхила дезара Дала хIоттийначу суртехь а, хенахь а.

Делан хьехамаш: кIелхьардовларан некъ

Дала Кхаимна а, Хьабулна а тIедиллира сагІа доккху меттигашна* тIехь дийнаташ дайар. Иза стенна оьшура? Вайна, кху заманан нахана, иза чIогIа ирча хIума хетало, и дийнаташ а дайина, сагIанаш дахар. ХIунда тIедиллина хилла те Дала адамашна и сагIанаш дахар? Делан Йозанаша ма-баххара,

…цIий ца Iанийча, гечдар ца хуьлу.

Iебархошка 9:22

*СагІа доккху меттигаш яра тIулган экъанаш я лаьттах дина баьрзнаш. Царна тIе дийнаташ дохкура (дагадора).

Делан Дашо ма-аллара, къино латийна декхар валарца доцург цхьана а мехаца дIадала йиш йоцуш ду. Нийсо лелош хилча, адам ша дала дезаш дара шен къинош бахьана долуш. Амма Дела, Ша хIоттийначу хиндолчу хьолаца тида а тидда, резахилира хийцам бан: адам даларан метта дийнат далар. Цундела дийнатан цIий Iано дезара. Амма оцу тIехь чекх ца долу иза.

ДегIан са цIийна чохь долу дела, Аса цIий сагIа доккхучу кхерчана лерина хилийта аьлла шуьга, цІий Іанорца шун синош къинойх цIандайтархьама. Шена чохь са долчу цIийно къинош дІа ма доху.

Іамалъяр 17:11

Делан и дешнаш доккха маьIна долуш ду шина Iалашонца.

• Хьалхара: дийнатан даларо гойтура Делан Іедало хIун тIедиллина. Къинах луш болу мах Iожалла хила еза. Дийнатийн сагIа даккхаро схьагойтура къа латоран а, Iожаллин а Iедал кхочушхилар а, нийсо лелоран некъаш гал а ца дохура, Iедало а шен болх бора.

• ШолгIа: Дала аьллера, Iанийна долу цIий иза мах балар хир ду я иза меттахIоттор. Иза ду Iанийначу цIийно адамо летийна къинош дІахьулдийр ду бохург. Цул тІаьхьа къинош дІахьулдина хир ду. Далла, адамна тIехьаьжча, Цунна къа кхин гур дац бохург. Адам Далла гергахь цIена лорур ду, Дала иза цIена долуш тIеоьцур ду. Юкъаметтигаш меттахIиттийна хир ю.

Иштта, Делах тешар хилар бахьана долуш, дийнаташ а дагийна, динчу тоьшаллица адаман къинош гечдан а, Делаца йохийна йолу юкъаметтигаш меттахIитто а таро хуьлура.

Мах балар — къинойх паргIатвалар

Дийнаташ дайаро къинош дIа ца дохура. Адам ша ма-хиллара къинош тIехь долуш дуьсура. Дийнаташ дайаро къинош хьулдора, цо дагадоуьйтура къинойх цIанвала Iожалла а, цIий Iанор а хила дезар. Дала Адаман а, Хьаван а дерзина хилар дийнатийн неIарех дина духарца хьулдаре терра, иштта адаман къинош а дIахьулдан йиш яра дийнатийн цIий Iанорца. СагІа доккху меттигашна тIехь дийнатийн сагIа даккхар адам Делах тешар тIехулара гайтар дара. Адама хаам бора Дала шайн кIелхьардохург хиларх шаьш тешар. Адамаш Делах тешара, цундела Дала абаделлалц хиндолчу таIзарх кIелхьардовларан некъ а гучубаьккхира, Далла хьалха шаьш цIена хилар меттахIотто йиш хилар а гайтира. ДегIаца далар хьалха санна къинош бахьана долуш адамна тIехь дуьсура. Амма адаман йиш яра даим тIехь долчу таIзарх — Делах дIакъастарх а, жоьжахатин Iоман Iазапах а — кIелхьарвала.

Ши сагIа даккхар

Ткъа хIинца, Делан хьехамех дикка кхеттачу хенахь, историна тIе юхадоьрзур вай.

…Хьабулах жаIу хилира, ткъа Кхаимах — латталелорхо. Цхьа хан яьлча, Кхаима шена лаьтто деллачу ялтанах дакъа Везачу Элана хьалха деара. Ткъа Хьабулас шен жена юкъара уггар тоьлла долу дуьххьарлера Iахарий деара.

Доладалар 4:2–4

Кхаима а, Хьабулас а шайн сагIанаш деана, Дала шайна тIе ма-диллара. Далла лаьара, цара шайн гIуллакхашца Делан Дашах тешар схьагайта — цуьнан цIеначу ойланех тешар. Амма иза иштта атта дацара. ХІокху шиммо сагIина лерина деанарг цхьана барамехь ца хилла.

Хьабулас сагIина деана дийнат, урс хьаькхна, цIий Iанийна дара. Иза нийса дара. Цо Дала ма-бохху динера. Ткъа Кхаима деана стоьмаш а, хасстоьмаш а цуьнан бешахь кхиъна дара. Амма ораматийн цIий ма ца хуьлу. Цо даьккхина сагIа бакъо йолуш дацара[1]. Кхаима Далла деанарг инжиран диттан гIа бохург санна хIума дара.

СагIа дIатеттина

…Веза Эла резахиларца хьаьжира Хьабуле а, цо деанчуьнга а. Ткъа Кхаиме а, цо деанчуьнга а резавоцуш хьаьжира Веза Эла.

Доладалар 4:4–5

Иштта Дала Кхаиман сагIа тIе ца эцна, хIунда аьлча Кхаима шина агIор нийсо ца лелийна.

Цкъа делахь, Кхаима деана сагIа цIеначу даггара дацара. Цуьнан гIуллакхаша гойту Дала аьллачух — Делан дашах —иза даггара тешаш цахилар. ТIехула лелош долу резахилар тоьаш ца хуьлу. Адам даггара Делан Дашах тешар долуш хила деза — Дала аьлларг бакъхиларх теша деза иза.

ШолгIа делахь, Кхаима сацам бина, ша ма-бохху, шена хеттачу агIор Далла там бан. Амма цхьана а тайпана шена хетачуьнца адам Далла хьалха бехказадалалур дац. Адаман уггар а дика ойланаш хила тарло, амма царах тоам ца хуьлу адамна а, Делах ша дIакъастош йолчу херонна а тIехула тIай тилла.

Кхаим чIогIа галваьлла хилла. Дала гайтинчу некъахула лела везара иза, Дала аьлларг нийса хиларх а тешаш.

СагIа тIеэцна

Хьабулах лаьцна аьлча, цо деана сагIа Дала ма-бохху деана дара. Ша латийна къиношка хьаьжча, цунна валаран таIзар догIура. Амма Дала Шен диканца магийра, адаман метта, сагIина лерина дийнат далар. Иза мах белла сагIа дара. Хьабул тийшира Делан Дашах а, Дала Ша дийр ду аьлларг кхочушдеш хиларх а. И тешар Далла тамехь дара. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

Тешар хиларна, Хьабула Кхаима чул тоьлла сагІа даьккхира Далла. Цуьнан тешар бахьана долуш Дала, Хьабула деана совгІаташ схьа а эцна, иза Шен лаамехь хиларан тоьшалла дира…

Iебархошка 11:4

Иштта Хьабулан къинош а Iанийначу цIийца дIахьулдина дара, Цунна тIе Шен бIаьргаш хьажийча, Далла кхин ца гора цуьнан къинош. Цуьнан бIаьргаш чохь Хьабул Делан лаамехь хилла.

Делан къинхетам

Кхаима даьккхина сагIа Дала тIе ца ийцира, тIаккха Кхаим оьгIазвахара.

…ЧІогІа оьгІазвахана, хьаьжа юккъе шад хІоттийра Кхаима. ТІаккха Везачу Эло элира Кхаиме: «Хьо ма оллавелла ву? Хьо ма оьгІазе ву! Ахь диканиг деш хилча, ларамца тІеоьцу хьо. Ахь диканиг деш ца хилча, хьан неІарехь къа лаьтта. И хьо Іехо гІерташ ду, хьо цул тола веза».

Доладалар 4:5–7

Далла лиира Кхаим кхетаме вало, цунна и дан хьакъ доццушехь а. Кхаима Дала тIедиллинарг дохийнера. Ткъа хIунда лиира Далла цуьнан тергам бан? Иза дерриге ду Дела къинхетаме хилар. Далла лаьара иза къинойн некъах Iалашван. Дала кхетийтира Кхаим Ша цуьнан сагIа тIеоьцург хиларх, нагахь санна шен вашас диначух цо масал эцахь. Оцу дешнашна дуьхьал Кхаима аьллачух лаьцна Делан Йозанаша хIумма а ца дуьйцу.

Хаттарш, хаттарш…

ТІаккха, цхьана дийнахь, Кхаима Хьабуле элира: «Аренга гІой вайшиъ?» Уьш аренга баьхкича, Кхаима, шен вешина Хьабулина чу а гІоьртина, иза вийра.

ТІаккха Везачу Эло Кхаиме хаьттира: «Мичахь ву хьан ваша Хьабул?»

Доладалар 4:8–9

Дагадоуьйтур вай Дала Адаме а, Хьавага а хаттарш муха дора. Вайна юха а го, хаттарш луш верг Дела хилар. Далла дерриге а ма хаьа. Цунна билггала ма хаьа хилларг. Ша дечу хаттаршца Дала Кхаимна дохковала некъ балабо. Амма Кхаима лучу жоьпаша цуьнан вон дог гучудоккху.

Кхаима элира: «Суна хІун хаьа? Со гІарол-м вац сан вешина?!»

ТІаккха Везачу Эло элира: «Ахь хІун дина? Хьан вешин цІийн аз кхойкхуш хеза Суна лаьттара»

Доладалар 4:9–10

Къа къайладаккхалур дац. Кхаима шен ваша вийра, иза Делан лаамехь хиллехь а. Иза гIоьртира зулам къайладаккха. Амма Дала Iораваьккхира иза. Делан Йозанаша Кхаим мацца а дохковалар гойтуш цхьа а дош а дац. Делан карахь дара иза хIаллаквар. Амма Ша къинхетаме волу дела, иза, эккха а вина, витира Цо. Иштта адамаша Iедан бешара арахьа мел боккху ког зулам деш бара.

ШатIа

Адам шен зудчух Хьавах а кхетта, церан кхин а цхьа кІант хилира. Цунна ШатІа аьлла цІе тиллира (иза Іебархойн маттахь «схьавелларг» бохург ду). «Дала кхин цхьа кІант схьавелла суна. Кхаима Хьабул вийра, ткъа хІинца сан ШатІа а ву», — элира Хьавас. ШатІин а хилира кІант, цо цунах Энош элира.

Цу хенахь адамаш Везачу Элан цІе йоккхуш, Цуьнга кхайкха буьйлабелира.

Доладалар 4:25–26

Къинош леторан амал а йолуш, ша дуьнен чу ваьллехь а, Хьабул санна, ШатIа Дала бохучух тешара. Оццу ШатIехула а, цуьнан тIаьхьенгахула а ваийта дагахь вара Дела воуьйтур ву аьлла волу Къобалвинарг. Дала баккъалла а кхочушдира Ша ваIда динарг.

Iожалла

ХIинца Адам Iадвита хан тIекхаьчна. Делан Йозанаша боху: Адаман дуккха а бераш хилла. Иза къанваллалц дикка ваьхна. Цхьаболчу Iилманчаша боху, парникови эффект олучо адам лардора зуламечу тIурненан зIаьнарех. Цундела хIетахьлера адамаш инзаре дукха дехаш хилла. Иза, бакъду, гипотеза бен яц.

Цул совнаха, цамгарш яржош йолу бактериш а дIасаяржа ца кхиънера, оцу хIумано а таро хуьлуьйтура адамаш дуккха а шерашкахь даха. И мухха делахь а, Делан Йозанаша тоьшалла до Адаман дахарх долу Делан Дош кхочушхилла хиларх.

ШатІа хиллачул тІаьхьа кхин бархІ бІе шарахь вехира Адам. Оцу заман чохь цуьнан кхин а кІентий а, йоІарий а хилира. Адам, исс бІе ткъе итт шарахь ваьхна, дІакхелхира.

Доладалар 5:4–5

Муьлш балийна шайна ШатIас а, Кхаима а?

Делан Йозанаш тIехь аьлла ду: Адаман а, Хьаван а кхин а хилла кIентий а, йоIарий а. Адамийн историн оцу муьрехь вежарий шайн йижарий ца балийча ца бовлура. Ткъа хIетахь генаш-мутанташ гучуйовлаза хилла дела, тIаьхьенна иза кхераме дацара. Делан Йозанаша ма-бохху, цул тIаьхьарчу хенахь иштта захалош дар дихкинера.

ХIун хилира Хьабулна веллачул тIаьхьа?

Делан Йозанаша билгалдаьккхина яздина дац Хьабулан синах иза веллачул тIаьхьа хиллачух лаьцна. Амма Делан Йозанаш тIера вайна хаьа, беллачийн синош Дала Шех тешачарна лерина кечйинчу метте дIадохуьйтуш хиллий. Цуьнан цIе ялсамане яра. Лоруш ду, ялсамане, стигал а йоцуш, кхин цхьа тайпа меттиг хилар, церан терадогIу хIуманаш дукха делахь а.

Стигланех лаьцна Делан Йозанаша кIезиг хIума дуьйцу вайга. Амма иза тоъал хIума ду, и ялсамане исбаьхьа хилар хаъал. Стигланаш Iеданан бешах тера ю дукха долчуьнца, амма, билггала, кхин а исбаьхьа ю. Делан Йозанаша ма-аллара, эццахь

…Шайна неІалт кхайкхийнчарах кхин хІумма а хир дац цигахь.

Довзийтинарг 22:3

Керлачу дуьнен чохь адаман къинойн амалш хир яц:

Цхьа а боьха хІума а, иштта сийсаза долу гІуллакхаш дийраш а, харцдерг лелош берш а чубевр бац цу гІала.… дахаран тептар тІехь цІераш язйина берш бен цхьа а гІур вац цу чу.

Довзийтинарг 21:27

Делан а, адаман а барт хилар юхаметтахIоттор ду.

…ХІинца Дела Іаш волу меттиг адамашна юкъахь ю! Дела цаьрца Іийр ву, ткъа царах Цуьнан халкъ хир ду. Церан Дела Ша и адамаш долчохь Іийр ву. Дала церан хІора бІаьрхи а дІадоккхур ду. ХІинца дуьйна кхин валар, я белхар, я тийжар, я лазар хир дац, хІунда аьлча хьалхалера хІуманаш дІадаьлла». Іаршана тІе хиъна Волчо элира: «ХІинца Ас массо а хІума керла кхуллур ду». ТІаккха Цо элира: «ДІаязде иза, хІунда аьлча хІара дешнаш тешаме а, билггал бакъ а ду.

Довзийтинарг 21:3–5

ТІаккха малико суна гайтира шена чохь дахаран хи доллу шовда. ЦІеначу ангалих тера цІена хи дара иза. Делан а, Іахаран а Іаршера схьадолура и шовда.

Довзийтинарг 22:1

Буьйса а кхин хир яц цигахь. Кхин оьшур яц цигахь я стогаран, я маьлхан серло, хІунда аьлча Веза Дала Ша лур ю царна серло. Цара, паччахьаша санна, олалла дийр ду ерриг а тІейогІучу заманахь.

Довзийтинарг 22:5

Стигалахь дезачу тIулгех дина лекха пенаш долу йоккха гIала хир ю. Оцу гIалин деа декъах цхьана декъа чохь парггIат ткъа миллиард адам дIатарлур ду.

Делан Йозанаша ма-бохху, дерриге а Iаламехь шадерг а барт болуш дIахIуттур ду…

ТIаккха борз Iахарца цхьаьна Iийр ю, цIокъ буьхьигна уллохь Iуьллур ду, эса а, къона лом а, сту а, цхьаьна хир ду. Жимачу беро лелор ду уьш. Етт стечу ченаца цхьаьна бежар бу, церан кIорнеш цхьаьна Iохкур ю, лоьмо, старо санна, ча дуур ду.

ЕшаI-ЯхIу 11:6–7

3. Массо а садолчу хIуманах шишша…

Дукхахболчарна хета Делан Йозанаша дуьйцург тамашийна хIуманех долу хедар доцу дийцарш ду. Бакъдерг аьлча, тамашийна хIуманаш наггахь бен ца хуьлу хIума ду. БIешерашкахь адамийн дахарехь цкъа а хуьлуш доцчех цхьа а хIума ца хуьлура. Иштта вайна хIинца а го, ялсаманера дIаэккхорна а, тIаьхьа хиллачунна а юкъахь йоккха хан яьлла хилар, мел кIезиг лерича а, иттех тIаьхье кхиина оцу хенан юкъахь. Оцу тIаьхьенах хIорра а дуккха а яьхна. Оцу хенахь лаьтта тIера адамаш чIогIа алсамдевлла.

ДIаоьхура бIешераш, амма Далла диц ца лора Ша дина ваIда: адамашна уьш КIЕЛХЬАРДОХУРГ вахийтар. ХIорра а тIаьхьенна юкъахь кIорггера Делах тешарш бара, амма уьш дукха бацара. Делан Йозанаша яздо: дукхахдолу адамаш Делах дIадирзинера, цундела Делах тешар нийсонна юкъадогIуш дацара.

Ницкъбар

Адамаш Делах дIадирзина ца Iаш, къинош лехьоран некъа тIе девлла, хьагI хиларца иблисах масал а оьцуш. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

ТІаккха лаьттара адамаш чІогІа галдевлла хилар а, церан ойланаш а, дегнаш а, массо а ханна а зуламах дуьзна хилар а гира Везачу Элана.

Доладалар 6:5

Ткъа Лаьттара адамаш Далла гергахь чІогІа бехделлера, латта зуламех дуьзнера. Дела Лаьтта охьахьаьжча, Цунна гира латта бехделла хилар, хІора Лаьттара стаг нийсачу новкъара дІаваьлла дела.

Доладалар 6:11–12

Лаьтта тIехь дехачу адамийн хьолах лаьцна хаа тарло, телевизорехь ницкъ бар гойтучу цхьана-шина фильме хьаьжча. Делан Йозанаша ма-аллара, адамийн лаам зулам тIе бирзина.

Дуьненахь паччахьалла деш ницкъ бар а, анархи а ю. Лаьттана дахарна ирча кхераме меттиг хилла дIахIоьттина.

Шена лерина дахар

И доцург а, Делан Йозанаша яздо, адам шен дуьхьа бен даха ца гIерташ дIахIоьттина аьлла[2]. Делан дош адамна цхьа а маьIна доцург хилла. Адамаш шайн лаамца даха доьлла. Делан Iалашо дIа а теттина, церан цхьа а тайпа лаам бацара Дела леха. Адамийн бехказдовла лаам а бацара, уьш ца гIертара хаьддачу юкъаметтигана тIай тилла.

ХІунда аьлча шайна Дела вевззашехь, оцу адамаша хьакъ мадду сий а ца дора Делан, Цунна хастамаш а ца бора. И даран метта адамаш эрначу ойланашкахьа дирзинера, кхетам боцу церан дегнаш Іаржделлера. Шаьш хьекъал долуш ду а бохуш, уьш сонта бовлуш бара. Цкъа а лийр воцучу Делан сийлалла цара хийцира цІушна Іамалъярх. И цІуш лийр долчу адамийн а, хьозанийн а, дийнатийн а, текхаргийн а куьцехь бара. Цундела и адамаш шайн дегнийн хьарамчу лаамийн карахь дитира Дала, ткъа цара вовшашца сийсаза леларца къиношца шайн догІмаш бехдира. Делах лаьцна долу бакъдерг харцдолчух а хийцина, Дала кхоьллинчу хІуманашна Іибадат дора цара, шаьш Кхоьллинчунна Іибадат даран метта. Ткъа Цунна даим бу хастам, амин!

Цундела Дала эхье болчу, боьхачу лаамийн карахь битина уьш. Зударша шайн хила еза юкъаметтиг, вовшашца сийсаза а лелаш, хила ца еззачу тайпана йинера. Божарий а, зударшца хила езачу юкъаметтиган метта, вовшашка эхье болчу лаамех буьзнера. Эхь-бехк а дайна, уьш вовшашца лелара. Иштта леларца шайн догІмаш къинойх дузура цара. Шайн тилабаларца хьакъ доллу Делан оьгІазло шайн коьрта тІе йоуьйтура цара.

Дела вовзар царна мехала хІума ца хетта дела, Цо уьш тиладеллачу хьекъалан долахь битина. Иштта лело ца дезарг леладо цара. Массо а тайпана зуламех а, мекараллех а, бІаьрмецигаллех а, вочух а буьзна бу уьш. Иштта, хьогІах а,, адамаш дайа лаарх а, эмгараллах а, ямартлонах а, луьраллах а буьзна бу уьш. Цара эладитанаш леладо. Вовшашна мотт бетта цара. Дела ца веза царна. КІоршаме а, кураллех буьзна а, дозаллаш деш а, зулам дар лоьхуш а, шайн дай-наношка ла ца дугІу цара. Хьекъал долуш бац уьш. Тешаме а бац уьш, эсала а, къинхетаме а бац. Ишттаниг лелораш хІаллакьхила хьакъ долуш буйла шайна хуъушехь, шаьш иштта лелла а ца Іаш, цара ишттаниг деш болу кхиберш а бакъбо[3].

Римхошка 1:21–32

Оцу адамаша Дела тергал ца вора, амма Далла уьш гора шаьш ма-дарра. Церан къиноша чIогIа лазам бира Цунна.

ТIаккха Везачу Эло элира: «Со дохко ваьлла, Айса Лаьттахь адам кхолларна а, массо дийна мел йолу хIума кхолларна а: Лаьттара дийнаташ а, текхаргаш а, хIаваэра олхазарш а — и дерриге а хIаллакдийр ду Ас».

Доладалар 6:7

Адамашна Делаца долу шайн дахар мухха хетахь а, Дала-м уьш церан къинош бахьанехь жоьпе озор ду.

Нохьа

Цхьа стаг вара, шен доьзалца, гонах берш санна вехаш воцу. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

Цхьана Нохьина резахилла Веза Эла.… Нохьа хилла шен тайпанехь лела хууш а, Далла гергахь бакъахьара а, цІена а стаг. Иза Дела даг чохь лелаш вара. Кхо кІант хилла Нохьин: Шима, Хьама, Япат цІераш йолуш.

Доладалар 6:8–10

Нохьа, кхиболу массо а санна, къинойн амалца дуьнен чу ваьллера. Амма иза Делах тешара. Цундела цо Делан лаам кхочушбора. СагІа доккхучу меттигна тІехь дайинчу дийнатийн цІий дахьара цо Далла лерина, тIаккха цунна Дала Шен дика делира.

ТIаккха Дала Нохье элира: «Адамаша Латта зуламех а, таIзарех а дуьзна, иза, бехдина, хIаллакдо дела, Ас, хIаллак а дина, дIадоккхур ду и Латта а, цу тIехь мел йолу садолу хIума а. Ткъа ахьа, хьайна зоьзан-дечигах доккха хин кема а де, цу чохь къаьстина чоьнаш а е, тIаккха кеманна чухула а, тIехула а силам а хьакха».

Доладалар 6:13–14

КIелхьардовларан некъ

Дала Нохье омра дира, хин кема де аьлла. Жима хин кема а доцуш, кху заманахь дерш санна, доккха хин кема де аьлла. Оцу хин кеман масех палуба а яра, хIаваъ цIена латто агIо а нисйинера, цхьаъ бен неI яцара. Иза дечигах дина дара, чухула а, тIехула а дика сегIаз хьаькхна а долуш, хи тIехула дика лелийтархьама.

Масех бIешерашкахь Нохьин хин кема уггар а доккха хилла лаьттира, эххар а 1844 шарахь «Великобритани» олу, изза кеп йолу хин кема даллац. И барамаш хIинца а уггар а нийса йолчех лору даккхий пассажирски хин кеманийн. Цуьнан Iалашо сиха лелар яцара, цунна тIехь адамаш а, дийнаташ а кIелхьардаха дезара.

…Ткъа Аса хи доуьйтур ду Лаьтта тІе, стигалш бухара чохь са мел долу хІума а хІаллакьярхьама. Лаьтта тІехь мел долу хІума хІаллакьхир ду. Ткъа хьоьца Аса Сайн барт* бийр бу. Хьо а, хьан кІентий а, хьан зуда а, хьан кІентийн зударий а хьоьца цу хин кеманна чу бевр бу. Иштта кеманна чу даккха массо а тайпана дийнатех боьрша а, стен а шишша хІума. Уьш а шуьца дийна йисийтархьама. Ша-ша тайпана олхазарех а, тайп-тайпана даьхнех а, шайн тайпанашца массо а лаьттан текхаргех а, царех массарех а шишша, боьрша а, стен а, чуевр ю хьоьца, дийна йисархьама. Ткъа ахьа, массо тайпана даар схьа а эций, кеман чу дилла, хьуна а, царна а юучунна.

Нохьас и дерриге, шега Далла ма-бохху, кхочушдира.

Доладалар 6:17–22

*Барт: барт бар, я чІагІо яр

МуьтIахь хилар

Атта дацара Нохьина Делан лаам кхочушбан. Цо хьалха цкъа а ма ца динера иштта доккха хин кема. И доцург а, Дала дуьне кхоьлличхьана, цкьа а догIа деана а дацара, цундела хин дестар а хуьлийла дацара. Муха кхетор дара те Нохьас шен заманан адамаш хи тIедериг хиларх? Сурт хIоттадейша, мел буьйлур бара царах лулахой! Амма Нохьа Делан дашах тешара, иза шек вацара и кхочуш хирг хиларх.

Делан Йозанашца хи тIедала кхин бIе ткъа шо хан яра[4]. Нохьа, хин кема дина а ца Iаш, массо а, шега ладугIучу адамашка, хаам бан кхиира тIейогIучу Делан кхелах лаьцна[5].

Делан Йозанаша хаам бо, хи тIедалар тIекхачале хьалха адаман дахар бIешерашкахь дусталуш хилла. Иштта долчух кхето массо а тайпана гипотезаш хIиттош хилла. Ткъа Делан Йозанаша цунах лаьцна вай кхето хIума ца дуьйцу. БIешерашца дустуш дахар хилча, хин кема дан билгал даьккхина цхьа бIе ткъа шо дукха хан ца хилла. Вайна тIаьхьо ма-гарра, хи тIедаьллачул тIаьхьа дахаран шераш дуккха а лахадаьлла. Дезткъе итт шо долу стаг къена стаг лорура.

Дукха дика тептарш ду хи тIедаларх лаьцна яздина дахаран шерийн йохаллица а, климатца а, Лаьттан географица а доьзна хиларх лаьцна. Оцу тептарийн авторша дуккха а меттигаш ялайо Делан Йозанаша яздина дерг Iилманца тIечIагIдан. Делан Йозанаша яздинарг юхадийца а ца гIерташ, суна шу кхетийта иштта яздан лаьара.

ТІаккха Везачу Эло Нохье элира: «Хьо хьайн доьзалца хин кеманна чу вала, хІунда аьлча цу заманан адамашна юкъахь хьо цхьаъ Сайн лаамехь волу стаг хилар го Суна».

Доладалар 7:1

Нохьас Везачу Эло шега мел аьлларг кхочушдира.

Доладалар 7:5

Ткъа Нохьа а шен зудчуьнца, Шима а, Хьама а, Япат а шайн зударшца хин кеман чубевлла бевллера. Цаьрца хин кеман чу евлира массо а тайпана акхарой а, даьхни а шайн-шайн тайпанашца, лаьттан тайп-тайпана текхаргаш а, массо а тайпана тІема мел йолу хІума а, ша-ша тайпа олхазарш а. И массо а шайна чохь са долуш йолу хІуманаш, шишша массо а тайпанах, чуяьллера Нохьица хин кеман чу. Далла тІе ма-диллара, массо а тайпана боьрша а, стен а чохь са долуш йолу хІуманаш кемана чу яьлча, Нохьина тІаьхьа хин кеманан неІ дІачІегІира Везачу Эло.

Доладалар 7:13–16

Цхьаъ бен йоцу неI

Цхьа бIе ткъа шарахь Нохьас хин кема дира. Оцу шерашкахь иза адамаш тIебогIучу баланах Iалашбан гIиртира. ТIаккха и хан тIекхечира, Нохьа шен доьзалца цхьаьна массо а дийнаташца а, олхазаршца а хин кеманна чувелира.

Хин кема дуза ворхI де дийзира. Вайн заманахь долчу деношца лерича, ала мегар ду, цара хин кеман 60% меттиг дIалаьцна хилар. Юучу хIуманна меттиг йита а езара. Меттиг алссам йисийта Нохьас даккхийчу дийнатийн кIорнеш схьаэцна хила тарло. Цхьадолчу дийнаташна Дала, юург кIезиг яийтархьама, наб кхетийтина а хила тарло. Доцца аьлча, Делан карахь дара, Шена нийса ма-хеттара, и дерриг а дIанисдан.

Хин кеманна тIе массо а хIума чуяьккхина яьлча, Дала Ша неI дIачIегIира. Бохам тIебеанчул тIаьхьа, цхьаммо мел неI еттарх, Нохьин неI дIаеллалур яцара. Нохьина а, цуьнан доьзална а кхерам бацара цхьаммо неI, дIа а йиллина, хин кеманна чу хи хецалур ду аьлла. Царна цхьана а тайпана кхерам бацара, хIунда аьлча Дала Ша дIакъевлинера неI — кIелхьардовлийла йолу цхьа неI. Цо тешар дерш чубитира, Iесанаш неIсагIал арахьа битира.

Дала къинхетамалла гайтира: Цо дуьззина цхьа бIе ткъа шо хан елира къинойн некъ а битина, хIаллакьхиларх кIелхьардовла. Амма адамаш ца тешара, уьш дуьйлура Нохьех. Ткъа хIинца церан сахьт тIекхаьчна, царна таIзар деана, Везачу Эло ма-аллара. Адамо наггахь кхерамаш туьйсу, амма ша туьйсу кхерамаш кхочуш ца бо. Ткъа Дала Шен дош даим кхочушдо.

Нохьин ялх бІе шо а кхаьчна, шолгІачу беттан вуьрхІитталгІачу дийнахь дІаделладелла массо а лаьтта бухара хиш. Оццу дийнахь, стигалш дІасаекъа а елла, лаьтта тІе доккха догІа деара. (И догІа деара шовзткъа дийнаххьий, шовзткъа бусий).

Доладалар 7:11–12

Лаьттан бухара чоьнаш

Наггахь Нохьа гойту воккхачу стеган аматехь. Иза хета шен нека дечу хин кеманна тIехь лаьтташ, гобаьккхина дийнаташ а хIиттина. Амма хьекъале хир дацара, боккха бохам боллучу оцу юкъахь хин кеманан палубина тIехь латтар.

Дуьне доладелчхьана, латта дохко дузадора, ткъа ондачу хьостанех даккхий хиш схьадовлура. ХIинца шадерг хийцаделла.

Уггар хьалха хецаделла лаьттан бухара хиш. Хин Iовраш лаьттах чекхъевлла. Хета тарло, лаьтта бухара хинан чоьнаш, лелха а лилхина, и хин Iовраш, латта а дохош, хьалахьаьдда, дерриг а дуьненан даккхий дакъош меттах а дохуш.

Лаьттана тIедевлла хиш

Цул тIаьхьа Дала стигална тIехула хIиттийна йолу хинан чоьнаш хецаялийтира. Оцу хиша латта дIахьулдира. Цул тIаьхьа хилларг дийцалур а дац. Минотехь хийцаеллачу климато шело еара, дарцаш хьийзадора, онда мох болуьйтура.

Оцу дерригенах а Делан Йозанаша хитIедалар аьлла. Иштта дерг кхин цкъа а хилла а дац.

Iилмано вай кхето хIума дийца а мега, амма дицдан ца деза, дерриге а далуш волчу Далла цхьа новкъарло йоцуш, далур долуш хилар и хитIедалар а цул тIаьхьа хиндерг а.

Шовзткъа дийнахь деара и догIа. Хи-м схьаоьхуш лаьттара лаьттан бухарчу чоьнашкара цхьа бIе шовзткъе итт дийнахь.

Лаьтта хи тІедалар шовзткъа дийнахь лаьттира. Хи алссам а даьлла, хин кема хи чохь айа а делла, лаьттах къаьстира. Хи, кхин а чІагІлуш, дебара лаьтта тІехь, ткъа кема хин тІехула лелара. Хи гулдалар лаьтта тІехь тІех а даьлла, стигалан бухахь мел долу лаьмнаш дІахьулделира хи чохь.

Доладалар 7:17–19

…Дерриге а лаьтта тІехь хилла йолу мерІуьргашкахула садоІуш мел йолу хІума елира. Лаьттахь хІора садоІуш мел йолу хІума хІаллакьхилира. ХІаллакьхилла дІадевлира адамаш а, даьхни а, текхаргаш а, стигалан олхазарш а. Иштта хІаллакдира Дала лаьттахь мел хилла хІума а. Нохьа а, цуьнца хин кеман чохь берш а бен дийна ца бисира.

Доладалар 7:22–23

Нохьа а, Нохьица хин кеман чохь йолу ерриге акхарой а, дерриге а даьхни а Шена дагахь долу дела, лаьтта тІе мох бахийтира Дала. ТІаккха хиш лагІделира. Гобаьккхина долу лаьтта бухара хьаладуьйлу хиш совцийнера, стигалш дІа а къовлаелла, догІучуьра догІа а сацийнера. Цхьа бІе шовзткъе итт де даьлча, лаьтта тІера хи, тІаьхь-тІаьхьа шен метта а доьрзуш, лагІлуш дара.

Доладалар 8:1–3

И хитIедалар хилале, лаьмнаш хIинца санна лекха хилла ца лору. Нагахь санна вай тахана латта дIашардича, иза кхо километр гергга хин бухахь хир дара. Делан Йозанаша боху вайга, вайна хIинца гуш долу лаьмнаш хитIедалар чекхдаьллачул тIаьхьа лакхадевлла, ткъа тогIенаш лахъелла, хIорданийн, океанийн бух а бина.

…Латта, юргІано санна, Ахьа кІоргачу хица дІахьулдина, гобаьккхинчу хино лаьмнаш а къайладаьхна… Амма хиш, Ахьа бохург а дина, юхадевлла, къекъачу Хьан озах къаьхкина уьш девдда дахана. Лаьмнаш хьаладовлучу хенахь, тогІеш охьайовлучу хенахь, уьш Ахьа царна билгалъяьккхинчу меттиге дІадахана. Ахьа царна тІехдевр доцу доза дІахІоттийна, латта дІахьулдан уьш юха ца дахийтархьама.

Забур 103:6–9

Дала «доза» хIоттийна, кху дозанал хи дехьадер дац. Цундела хино кхин цкъа а латта хьулдийр дац.

Хийцаделла Латта

Нохьас шен доьзалца хин кеманна чохь кхо бIе кхузткъе цхьайтта де даьккхира. Эххар а Дала, неI дIа а йиллина, адамаш мохе довлийтира. Хиш, и де тIекхачале, дуккха а хьалха лахдала доьллера. Хин кема лаьмнаш долчу меттехь сецира. Адамаша лаьтта тIе ког биллинчу хенахь, латта декъа дара, латто стом луш а бара. Амма и латта хьалхалерниг дацара. И латта дара вай хIинца дехаш дерг.

ТІаккха Дала Нохье элира: «Арадовла хин кеман чуьра хьо а, хьан зуда а, хьан кІентий а, церан зударий а хьоьца. Массо а дийнаташ арадаха хьайца, массо а тайпана: олхазарш а, даьхни а, ерриге а лаьттан текхаргаш а. ДІасайовлийла уьш лаьтта тІехула. Лаьтта тІехь дебийла уьш, тІаьхье а луш».

Нохьа а, цуьнан кІентий а, цуьнан зуда а, кІентийн зударий а арабевлира хин кеман чуьра.

ТІаккха Везачу Элана лерина сагІа доккхучу метте тІулгаш хІиттийра Нохьас. Шеца долчу даьхнин юкъара а, олхазаршна юкъара а тоьлла а, хьанал а дерш, цхьацца къаста а дина, Далла хьалха уьш дагийра цо.

И тамехь йолу хаза хьожа дІакхечира Далла…

Доладалар 8:15–18, 20–21

Оцу книгийн цIерашка хьовса приложенехь.

ВаIда

Хин кеманна чуьра араваьлча, Нохьас уггар а хьалха, сагIа доккху барз а кечбина, сагIина цIий Iанийра. Иштта дан дезаш дара оцу хенахь Делах тешачара, Далла шайн тешар гайтархьама. Иза Далла тамехь дара.

ТІаккха Нохьа а, цуьнан кІентий а декъалбеш, Дала элира цаьрга: «ТІаьхье стам а луш, деба а дебаш, латта дузийла аш».

Доладалар 9:1

…Ткъа Ас барт бо шуьца а, ерриге а шул тІаьхьа хир йолчу шун тІаьхьенца а… Иштта барт бо Ас шуьца: лаьттара йисина дийна мел йолу хІума хица хІаллакйина яра, амма ишттаниг кхин цкъа а юха хир дац аьлла. Кхин цкъа а Латта хи тІедаларца хІаллакдийр дац.

ТІаккха Дала элира: «Шуьца бинчу бертан тоьшалла дуьту Ас.… ХІара ду и тоьшалла: стелаІад хІоттадо Ас стигалан мархашкахь. И ду тоьшаллина, Суна а, Лаьттана а юкъахь бинчу бертан.

Доладалар 9:9, 11–13

Дала ваIда динера, Ша кхин цкъа а латта хIаллакдеш долу хи тІедалар доуьйтур дац аьлла. Дала аьлларг адамашна дагахь латтийта стигалахь стелаIад дIахIутту. ХIетахь дуьйна эзарнаш шераш дIадахна, амма Дала Шен дош кхочушдеш ду.

Хин кеман чуьра арабевллачу Нохьин кIентийн цIераш иштта яра: Шима, Хьама, Япат. Ткъа Хьама КанаIанан да вара. И кхоъ Нохьин кIант вара, ткъа царех хилла лаьттара адамийн тIаьхье.

Доладалар 9:18–19

Цу кепара юха деба доладелла адамаш.

Дерриг а Нохьа ваьхна шераш исс бIе шовзткъе итт шо ду. ТIаккха Нохьа дIакхелхира.

Доладалар 9:29

Ткъа хIун эр вай динозаврех, тIулгех, тIулган кIорах, нефтах а?

Динозавраш боху дош Делан Йозанаш тIехь дац. Делан Йозанаша ма-бохху вай лелахь, ала мегар ду: динозавраш а Дала кхоьллина, лаьтта тIе хи тIедалале яьхна уьш.

Дукхахйолу диназавраш рептилиш хилла дела, (ткъа уьш шаьш яллалц дегI доккхуш хуьлу), тIаккха кхета мегар ду, царех, бIе шерашкахь* яьхча, инзаре яккхий гиганташ кхуьу. Диц дан ца деза, цхьайолу динозавраш бен, тIех яккхий цахилар. Ткъа цхьадолу дийнаташ хIинцалерчарел даккхий ца хуьлура. Парникови климато царна рептилишна яха дика хьелаш хуьлуьйтура яккхийчарна а, кегийчарна а.

*Хи тІедалар чул хьалха вехаш волу цхьана стагана 969 шо кхечира. Цу хенахь иза сов башха дацара.

ХIун хилла диназаврех? Хила тарло уьш а, кхин долу дийнаташ санна, хин кеманна чу девлла хилар. Цул тIаьхьа, дIа а хецаелла, уьш хIаллакьхилла.

Хи тIедаьлла хилла дела, вайна хIинцалерчу Iаламах доьзна долчу дукха хIуманна дала жоп карадо. Масала, тIулган кIора а, нефть а, иштта лаьттах тIулг лаьцна хIуманаш карор а. Уьш йисина хи тIедаьллачул тIаьхьа йисинчу стоммачу сацкъаран чкъурана кIел.

Дукха хаза тептарш яздина, дуьне кхолладелчхьана дуьйна хи тIедалар хиллалц, лаьтта тIехь хиллачу дахарх лаьцна. Оцу тептарша вайна гуш долчух лаьцна дукха дийцарш яздо. Нагахь санна шу хаттарша а, шеконаша а хьийзош делахь, ас цхьа хьехам бийр бара шуна: тIаьххьара сацам, дуьне кхолларх лаьцна дуьйцу литература ешний бен, ма белаш.

4. Бавел-гIала

Делан Йозанийн «Доладалар» олучу декъан уьтталгIачу коьртах, халкъийн тайпанаш доладалар олий, цIе йоккху. Цо дуьйцу вайна коьрта этнически тобанаш кхоллаяларх лаьцна. Уьш Нохьин кхаа кIентан тIаьхьенаш ю. Оцу коьртан чаккхенехь иштта яздина дешнаш ду:

Иштта яра Нохьин кIентийн доьзалийн тIаьхье шен тайп-тайпанана къаьмнашна декъадаларца. Царех даьлла дерриге а лаьтта тIехь дIасадаьржина къаьмнаш, Дала латта хьулдеш даийтинчу хил тIаьхьа кхолладелла долу.

Доладалар 10:32

Дуьненан бахархой юха а алсам дебна. ХIинца вайн дийцар историкаш цивилизацин ага олучу регионе дIахьор вай. Иза шира Месопотами ю. Вайн заманахь цигахь Ирак-пачхьалкх ю.

Лаьтта тІехь массо а адамашна юкъахь буьйцу мотт а цхьаъ бара, цара олуш долу дешнаш а цхьатерра дара. Малхбалехьара дуьйна доладелла и адам, ШанІар-махкахь шера аре а карийна, цигахь даха охьахиира.

«Дуьло, кибарчигаш а йина, уьш цІергахь ягор ю вай», — элира цара вовшашка. Иштта тІулгийн меттана кибарчигаш а, киран меттана силам хилира церан. Цара элира: «ГІала а, цу чохь стигале а кхочуш бІов а хІоттор ю вай ваьшна, хІокху лаьттахь массанхьахула дІаса ца даржадайта, цІе а йоккхуьйтур ю вай вешан».

Доладалар 11:1–4

Адамийн Іалашонаш

Хи тIедалар чекхдаьллачул тIаьхьа Дала адамашна тIедиллина:

…ТIаьхье стам а луш, деба а дебаш, латта дузийла аш.

Доладалар 9:1

Амма адамаша оцу тIедиллинчунна хийцамаш бан гIоьртина ца Iаш, шайн лаамца царна тIе цхьацца хIума тIетоьхна.

Хьалхарниг. Адамашна моьттура, шаьш даим цхьаьна Iан а деза, шаьш йоккха гIала ян а еза. Иза, гуш лаьтташехь, Делан лаам тIера довлар дара.

Иштта вайна го, адамаш Далла муьтIахь цахилар. Аша ойла ца йора, кегий берашка дукха хIума Iамо хIунда деза те, ткъа аьлларг ца дан царна иштта дика хIунда хаьа те аьлла? Иза церан хила ма-деззара дукха атта хуьлу, хIунда аьлча аьлларг цадар, муьтIахь цахилар адамийн амалехь ду, иза Адамера дуьйна тIаьхьенашка схьадогIуш долу къа ду. Хууш ма-хиллара, адамашна ца деза шайга пIелг хьежош де бохург. Царна хазахета шайна луъург деш. Иштта бара Бавел-гIалан бахархой а.

ШолгIа. ГIала ярал сов, адамашна кхин а бIов ян а лиира, шайн цIе яккхийтархьама. Цара бохура:

…цIе а йоккхуьйтур ю вай вешан.

Доладалар 11:4

Оцу деношкахь вайна хаало иблисо къайлаха лере бохург, иза-м цуьнан лаам а ма бара.

Вайна ма-гарра, оцу дагалаьцначу шина а хIуман чохь Делан цIе юкъахь яцара. Нагахь санна адам шех цхьаъ хилла дIахIотта лууш делахь, я шен цIе хилийта лууш делахь, шеко яц: иза кураллица доьзна хIума ду, гуш ма-дарра, оцу адаман ойланашкахь Далла лерина меттиг оьшуш яц. Мел сонта ду адамна ша лакхаваккха дагадар, юххехь сийлахь а, нуьцкъала а, онда а Дела а волуш! Делаца вуьстича, муьлхха ша лакхаваккха лууш волу стаг беламе ву. Делан Йозанаша ма-боххура, долуш долчу массо а хIуманах цIе хьалаяккха хьакъ долуш Делан цIе бен яц. Цунна цхьанна бен Iамал йойла дац.

Иштта адаман ойланаш юха а Делан лаамца морзахъевлла. Адамаша юха а сацам бина, Веза Воккхачу Делаца доьзна доцуш, шайн гIуллакхаш дан.

Делан Йозанаш тIехь дуьххьара гучуяьлла йолу адамаша Iамал ян билгаляьккхинчу хIуманех цхьаъ Бавелера бIов ю. ТIаьхьо Бавел боху дош Делан Йозанаша далош хир ду, Делаца доьзна доцуш, адамо ша деш дерг бохург санна.

Стигала кхаччалц лекха бIов ян а гIоьртина, адамашна лиира Далла тIе шайн некъ билла. Амма цунах гIуллакх ца хилира. Далла тIебогIуш цхьа некъ бен бац, и некъ Дала вайна гайтина.

Нийса билгалдаьккхина цхьа хIума ду: ДИН — иза адаман Далла тIекхача гIертар ду. Иза иштта дан а ду, адам шен кхоллараллехь чIогIа Дела везар шеца долуш ду: цо даим лоьху, керла-керла некъаш а дохуш, Далла тIекхача дагахь. Амма и дерриге а эрна ду.

Вайна ма хаъара, адам тиладелла. Цо Делан дош лоьху. Амма цунна шен цIенна тIе — Далла тIебогIу некъ ца карабо.

Делан Йозанаша боху, цхьаъ бен боцу Далла тIе далош болу некъ — иза Дала Ша схьагайтинарг бу. Шен къинхетамца адамашна дуьхьал а веана, Цо некъ битина адамна къинойх цIандала, сагIа даккхар бахьана долуш.

Амма адамашна дагадеанарг цхьа а тергам боцуш ца дисира. Цунна дерриг а хаара — гIалих лаьцна дерг а, бIаьвнах лаьцна дерг а.

Адамаша кхуллуш йолчу гІалане а, бІовне а хьажа охьавоьссира[6] Веза Эла. Везачу Эло элира, цаьрга а хьаьжна: «И массо адам цхьа халкъ а ду, массара а буьйцуш цхьа мотт бу, ткъа хІун дан буьйлабелла уьш. ХІинца дерриге а шайна дан дага догІург ца далуш дуьсур дац церан».

Доладалар 11:5–6

Далла хууш дара — историно и билггал бакъдерг тIе а чIагIдора — юкъара болчу матто технически прогрессана гIо дар. Схьахетарехь, вовшах доьзна хилар иштта билгалдаккха мега: адам дикачу хьолехь мел деха, цунна кIезиг хаало шена Дела оьшуш хилар. Дала адаман лаамна паргIато елла, амма Цо адамийн гIалаташ гучудоху, нагахь санна адамашна шайн дахар, Делаца доьзна доцуш, паргIат хила лаахь.

ДIасадаржор

Историно шех лаьцна ша боху. Дала, адамийн лаамашна доза тоха ойла а йина, иштта аьлла:

«…Дуьло, охьа а диссина, цара буьйцу мотт дІаэбийр бу вай, уьш вовшаша дуьйцучух а ца кхоьтуьйтуш». ТІаккха Везачу Эло и халкъ массо а лаьттахула дІасадаржийра, цара хІоттош йолу гІала чекх а ца йоккхуьйтуш.

Доладалар 11:7-8

Алеутски перешейкехула Къилбседера а, Къилбера а Америке халкъаш дIакхалхарх лаьцна дуьйцург бух боцуш дара. Американ а, Азин а халкъийн меттанаш тера делахь а, церан гергарло лингвистически тIечIагIдойла яц.

Iилманна дIадийца ца хаьа, хIун бахьана долуш кегийра йолу лингвистически группаш сел генарчу регионашкахь, къилберачу Гренландера Амазонкин хьаннашка кхаччалц, муха дIанисъелла.

Делан Йозанашкахь аьлла ду, адамаш Дала дIасадаржийна — суна а хета иза иштта хилла аьлла. Шеко яц Дала керлачу меттигашкахь даха царна оьшшучул хаарш делла.

Адамаш дIаса а даржийна, Дала царна керла меттанаш делла. Иза Iаламат боккха болх хилла. ХIоранна а, кхечу къоман мотт бийца Iамош хиллачунна хуур ду, керла мотт кхолла кхин а мел хала ду. Дала кхоьллина долу цхьадолу меттанаш чIогIа чолхе хиларна, уьш корматалла йолчу языковедашна а масех шерашкахь а ца Iема, ткъа Iамийча а, дукхахдолчух, хьалха санна, ца кхеташ буьсу уьш.

Адамаша дIахIоттийна йолу гIала цхьанхьа а ца яьлла, амма цунна, Бавел аьлла, керла цIе тиллина. Бавел бохург «эдалар» бохург ду.

Цу гІаланах цара Бавел-гІала элира (иза ду Іебархойн маттахь «Эбина-гІала»), хІунда аьлча цигахь Лаьттара массо а къаьмнийн буьйцу мотт Везачу Эло эбина дела. Цигара дуьйна доладелира Везачу Эло хІокху лаьтта тІехь массо а маьІІе адам даржадар.

Доладалар 11:9

Мичахь кхолладелла къаьмнаш[7]?

Коьрта долчу декъана, цхьа раса бен яц — адамийн тайпа. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду къаьмнийн а, тобанийн а башхаллех, амма иза чкъуран басах я тIехуларчу аматах дац. Делахь а, и башхаллаш йолуш ю. И муха нисделла те? Кхетор вай иза чкъуран масална тIехь (амма иза ду бIаьргийн а, меран а, кхидIа а долчу башхаллах).

Вайна хета, чкъуран дукха беснаш долуш санна, билггал долчунна тIехь цуьнан цхьа пигмент бен яц — меланин. Вайца чIогIа кIезиг меланин елахь, вайн чкъор сирла ду; ткъа иза дукха елахь — чкъор бодане ду. Иштта дуккха а сирлачунна а, боданечунна а юкъара беснаш а ду.

Дукха хенахь дуьйна хууш ду, зудчун я майрчун цхьаннан чкъуран Iаьржа бос белахь, вукхунан сирла бос белахь, церан берийн чкъуран бос таьIна хир бу. Нагахь санна ишттачеран бераша вовшашка маренаш дахь, церан бераш кIайн, я Iаьржа, я таьIна чкъуран бос болуш хила тарло. И хIунда ду? Дера ду хIора ден-ненан генаш ю, цаьргахула церан муьлхха а чкъуран бос хила мега.

Нагахь санна Iаьржа бос болчу шина беро, ишттачу чкъуран бос цхьаьнаэделлачу дай-нанойн доьзалшкара, вовшашка маренаш дахь, ткъа церан бераша Iаьржа бос болчаьрга маренаш дахь, церан тIаьхье массо а хенахь Iаьржачу аматехь хир ю.

Нагахь санна кIайн бос болу ши бер, ишттачу эбеллачу дайн-нанойн доьзалшкара, кIайн бос болчарна юкъахь нислахь, церан тIаьхье гуттар а кIайн бос болуш хир ю, хIунда аьлча, церан тIаьхьено Iаьржа бос луш йолу генаш яйина.

ХІара, чкъуран басе хьаьжжина, шина декъе декъадалар, Дала елла йоцурш, цхьа а тIеоьшу генаш а йоцуш, масех тIаьхьенах чекхдевлча бен, хуьлийла дац.

Вай кхеторан гуттар а яцйина вариант гайтинехь а, цунах гуш ду, иза йоккха хало цахилар.

Делан Йозанаш тIехь боху массо а хIинцалера лаьттан къаьмнаш Нохьех схьадевлла ду: цуьнан кхаа кIантах а, церан зударех а. Уьш таьIна бос болу чкъор долуш хилла хила там бу, цундела церан тIаьхьенийн чкъуран бос, Iаьржниг санна, кIайниг а хилла.

ЯлхалгIа Корта

1. ИбрахIим

Бавел-махкахь меттанаш эделлачул тIаьхьа бIешераш дIадевлла, Дела юха а Шен нуьцкъалаллица адамийн историна юкъа гIортталц. Цу массо а хенахь Цунна дагахь дара Шен адамаш КIЕЛХЬАРДОХУРГ ваийтаран весет. Дукхахболу нах башха дукха Делан ойла еш ца хиллехь, делахь а хIора тIаьхьенна юкъахь бара, Цуьнан дашах тешаш болу нах. Ишттачарах хилла Ибрам а, Сарет а — хенара долу зуда а, майра а. Церан доьзал ца хилла.

…Сарет доьзалхо хуьлуш яцара, цуьнан цхьа а бер дацара.

Доладалар 11:30

Ибрам винера Бавелна жимма къилбехьа йолчу Ур-гIалахь. Амма Делан лаамца иза, шен даймохк дIа а тесна, шен вешин кIантаца ЛутIица ХIаране веанера. Цигахь Везачу Эло шозлагIа схьабовзийтира цунна Шен лаам.

Везачу Эло элира Ибраме: «Хьайн мохк а, халкъ а, ден цІа а дІа а тасий, Ас хьайна гойтун болчу махка дІагІо.

Везачу Элан лаам кхочушбеш, ХІаран-гІалара дІавахара Ибрам. Цуьнца ЛутІа а вахара. Ибраман цу хенахь кхузткъе пхийтта шо дара.[1]

Доладалар 12:1,4

Везачу Элан лаам кхочушбеш, ХІаран-гІалара дІавахара Ибрам. Цуьнца ЛутІа а вахара. Ибраман цу хенахь кхузткъе пхийтта шо дара. Ибрамна атта сацам бацара иза. Цуьнан аьтто ма бацара энциклопеди тIе хьажа а, я карти тIе а, я туристически компанин агентах дагавала а. Цуьнан цхьана а тайпана кхетам бацара, муьлхачу новкъа ваха веза аьлла. Дала ца аьллера цуьнга иза. Новкъа волуш, Ибрама Далла тIе диллира шадерриг а, Цо цхьана тайначу дийнахь ша КанаIане валориг хиларх а тешаш (цу меттехь хIинцалера Исраил-пачхьалкх лаьтташ ю).

Тешар

Дала ваIда динера Ибраме:

Ас хьох схьадаьлла доккха халкъ кхуллур ду… [2]

…хьан цIе а ойур ю… [3]

Ас декъалбийр* бу хьо декъалвеш берш, неIалт** а эр ду хьуна неIалт кхайкхочарна… [4]

…дуьнен чуьра массо а халкъ хьоьгахула декъал а дийр ду.

Доладалар 12:2–3

*Дала стаг декъал веш хилча, цунна диканиг а, синкъерам а ло. **Дала цхьанна неІалт аьлча, цунна бохам хир бу.

Дуьххьарлера Делан ваIда, иза дика кхаъ бара Ибрамна: цунах схьадала дезаш дара доккха халкъ. Амма и хилийта бераш дезара, ткъа Ибраман уьш дацара, цу тIе Сарет а къанъелла яра бераш хила. Ибрам чIогIа гIайгIане вахана хилла хила тарло, иза муха хир ду техьа бохуш, амма цунна хаьара: Дала аьллехь, иза иштта хир ду.

ТIаьххьара а долу ваIда билггал КIЕЛХЬАРДОХУЧУХ а, хьалхара долчух а доьзна дара. Дала ваIда динера Ибраме, цуьнан тIаьхьенах цхьаъ ДАЛА КЪОБАЛВИНАРГ а хир ву, ЦУЬНГАХУЛА массо а нах декъал а бийр бу аьлла.

…Ибрам а, цуьнца берш а,… КанаІан цІе йолчу махка баьхкира.… Шена веанчу Везачу Элана лерина сагІа доккху меттиг кечйира Ибрама цигахь.

Доладалар 12:5б,7б

TДелан лаамца Ибрама сагIа даьккхира, ша латийначу къинна гечдар а доьхуш. Хьабул а, Нохьа а, массо а заманан хилла болу Делан лаамехь болу кхиболу нах санна, иза Делан дашах тешаш а, Цунна муьтIахь а вара.

Ибрам а, ЛутIа а: вовшахкъастар

Ибрам а, ЛутIа а хьалдолуш ши стаг вара. ХIораннан а долахь дукха даьхни дара, ткъа царна дажа меттиг кIезиг яра. Цара сацам бира дIасакъаста. ЛутIас дуккха а хи молу меттигаш йолу Иордан-хинан тогIи къастийра, ткъа Ибрамна лаьмнаш бегIийла хийтира. Бухахь бехаш Iаш болчу наха Ибрамах жуьгти олура (ваьлла лелаш волу, хийрачу махкара тIевеанарг бохург ду иза). Цо тоьшалла до Ибрама Iер-дахаран меттигаш хуьйцуш хилла хилар. Амма цуьнан коьрта Iар-дахар долуш цхьа меттиг яра — цунах Хеврон аьллера, ткъа оцу меттиган цIарца Ибрамах а, цуьнан тIаьхьенах а жуьгти аьлла цIе йиснера.

И дерриг а хиллачул тІаьхьа Везачу Элан дош деара Ибрамна, цхьа сурт а хІоьттина. Дала элира: «Ма кхералахь, Ибрам! Со хьо Іалашвен йолу гІап ю. Ас хьуна ден долу совгІат а доккха ду».

Амма Ибрама элира: «Сан Хьалдолу Эла! Со ирс долуш хилийта хІумма а лойла дац хьан, хІунда аьлча сан кІант вац…»

…Ибрам четар кІелара ара а ваьккхина, элира Цо: «ДІахьажал стигале, дагардел цигара седарчий, хьайга дагардалахь! Оццул дукха хир ю хьан тІаьхье».

Ибрам тийшира Везачу Элах, цундела Цо иза Шена хьалха бакъвина лерира.

Доладалар 15:1–2а, 5–6

ТIаьххьара долу дешнаш доккхачу маьIнах дуьзна ду. «Бакъвина лерира» боху дешнаш кхин маситтазза нислур ду Делан Йозанашна тIехь, цигахь Ибрамах лаьцна дуьйцучу хенахь. Бакъвина олуш вай гочдечу дешан маьIна ду билгалбаьккхина мах дIабалар бохург. Муха кхета веза кху дешнех:

Ибрам тийшира Везачу Элах, тІаккха Цо иза Шена хьалха бакъвина лерира?

Дагадоуьйтур вай декхараллин тIедожор, цуьнца хIора стаг къа латор бахьанехь мах бала безаш ву. Иза Ибрамна а догIуш дара. Дала аьллера, Ибраман тешар хиларан бахьанехь, цуьнан счёта тIе бакъвар тIедаьккхина, тIаккха иза къинойх дIацIанвина. Ибраман декхар дIадаьлла лоруш дара, ткъа иза ша хIинца бакъвина вара, аьлча а, бакъ а, цIена а вара Делаца йолчу юкъаметтигана.

Иза Ибрам кхачам боллуш хилла хилар а дац. Иза муьлхха кхин волу къа тIехь дерг санна висна. Амма Делан бIаьргашна хьалха Ибрам бакъвина вара, хIунда аьлча иза тешара Цунах.

Тешам а, тешар а, царах схьадолу дешнаш а Делан Йозанашна тIехь сих-сиха дуьхьал нисло. Коьртаниг кхунах кхетар ду:

1. Тешам, тешар, тешамалла, тешаш хилар боху дешнаш а Делан Йозанашна тIехь вовшийн метта дохкуш меттиг йогIу.

2. Бакъдолу тешар билггал долчунна тIехь ду. Ибрам тешнарш цхьана бабин туьйранаш дацара. Иза сатуьйсуш вацара шена аист олучу олхазаро кIант вохьург хиларх. Ибраман тешам билггал бакъдолчунна тIетевжина бара.

Ибрам тешам болуш вара Делах кхечу хаттарш тIехь а. Иза тешаш вара, Дала шега шен тIаьхьенехула КIЕЛХЬАРДОХУРГ воуьйтур ву аьлла, динчу ваIданах. Иштта иза тешаш вара цу КIЕЛХЬАРДОХУЧО ша иблисан а, къинан а, Iожаллин а олаллера паргIатвоккхург хиларх. Иза бакъхиларан тоьшалла до лахайогIучу пункто:

3. Делан Йозанашца билггал бакъдолу тешар цхьана хьекъалца доза тоьхна дац.

Ибраман тешар мелла а цул доккха хIума ду. Цо иза дина шен синах а, хьолах а валарна кхерам боллушехь. Тешаро билгалдоккхура цо лелийнарг: Ибрам, Деле ла а доьгIна, шен даймохк дIа а тесна, хийрачу махка дIавахара. Ибрам тешара Делах, дийнатийн сагIа а доккхура цо, уьш Дала къинойх дIаоьцург хиларх цхьана а тайпана шеко а йоцуш. Ибраман тешар даггара дара.

Тешар кху тайпана гойтийла ду: ши доттагІа новкъа вогІуш кхозуш долчу тІай тІе кхочу. ТІаккха цхьаммо вукхуьнга хаьттира: «Вай кху тІайно ловриг хиларх а, цу тІехула дехьадовлар кхерам боцуш хиларх а теший хьо?» Вукхо жоп делира: «Дера теша со, парггІат цу тІехула дехьа а вер ву!» ТІаккха хьалхачо вукхуьнга элира: «ТIай тІехула дехьа вер вайшиъ, тІаккха хуур ду вайна!» Нагахь шолгІа доттагІа тІай тІехула вала ца лууш бехказвийла волавелча, тІаккха иза билггал ша тІай тешам болуш хиларх тешна хилар шеко йолуш ду. Цо, дера, моттаргІа а йийр ю, ур-атталла ша тІай чІогІа хиларх тешна ву а бохур ду, амма, ма-дарра аьлча, цуьнан леларо иза шек хилар гойту.

ХІокху суьрто тешаро вайн леларна муха Іаткъам бо дика гойту вайна.

Цундела, вай йоьшучу хенахь: «Ибрам тийшира ВЕЗАЧУ ЭЛАХ, цундела Цо иза Шена хьалха бакъвина лерира…», дагахь хила деза хIун ду цу дешнашна тIаьхьа лаьттарг.

Вайн къамел кхидIа а деш, вайна тIаьхь-тIаьхьа алсам девзар ду билггал дерг, дIаделладелла гур а ду, тешар стаг Далла хьалха цIанваларан билгало хилар. Ткъа хIинца вайна цкъачунна хаа тоьар ду, Дала Шех тешачеран сий дойла.

Кху далийначу деа весетал сов, Дала аьлла[5] Ибраме цуьнан тIаьхьенах берш хийрачу махкахь тIебаьхкина а, деа бIе шарахь уьш бацош а хир бу, амма

…йиъ тIаьхье чекхъяьлча, хьан халкъ кху лаьтта тIе юхадогIур ду [КанаІане]…

Доладалар 15:16

Ткъа хIинца юхадоьрзур вай вешан дийцарна тIе. Дала юха а чIагIо йина Ибрамна, цуьнан дукха йоккха тIаьхье хир ю аьлла. Делахь а Ибраман, хьалха санна, цхьа а бер дацара! Шуьга дуьхьал хIотталой цуьнан холчохь хилар?.. ХIетте а иза Делан Дашах тешарх вуьзна вара.

ХIажар а, ИсмаьIал а

Шераш дIаоьхура, ткъа Ибраман а, Саретан а бераш дацара. ТIаккха и шайна ма-хеттара дIанисдан лиира царна. Сарет бер ца хуьлуш яра, тIаккха цо сацам бира шен ялхо йолу ХIажар Ибраме яхийта. Ишттаниг, хIара тайпана меттиг нисъелча, цу заман чохь деш дара. ХIажаро Ибрамана кIант вира. Цунна, ИсмаьIал аьлла, цIе тиллира. ХIинца Ибраман тIаьхье яра. Цунна моьттура, цу кIантехула Дала хир ду аьлларг кхочушхир ду. Делахь а цхьа дуьхьало яра. Ибрама а, Сарета а, Делан лаамца а доцуш, шайна хетачу кепара дIанисдинера иза.

Ибраман дезткъе ткъайоьсна шо дара, Везачу Эло, хьалха а хІоьттина, цуьнга аьлча: «Со Нуьцкъала Дела ву, Суна Іамал а е, хьанал ваха.

Аса хьан цІе хуьйцур ю: хьан цІе Ибрам хир яц, ИбрахІим хир ю, хІунда аьлча Аса хьо дуккхачу а къаьмнийн да вийр ву».

Доладалар 17: 1,5

Цу дешнаша кхин шеко ца йойтура ИбрахIиме. Цуьнан хIинца тIаьхье ма яра — ХIажаран кIант, ИсмаьIал.

Дала элира ИбрахIиме: «Ас хьан зудчунна Саретана керла цIе туьллур ю. И цIе хир ю Сарат. Иза декъал а йина, цунна кIант лур ву Аса. Цу кIентан да хьо хир ву. Сарат дуккха а халкъийн нана хир ю, цунах паччахьаш схьабевр бу».

Доладалар 17:15–16

Сарат

Ткъа ХІокху хIумано сагатдора ИбрахIиман. Дала Саратах лаьцна хIунда боху те — ХIажара вина кIант вуйла ца хууш ву Иза? ИсмаьIалехула ван мегаш вац те и воуьйтур ву аьлла волу КIЕЛХЬАРДОХУРГ? Стенна оьшу царна Саратах кIант, иза сел къена хиларна, и хуьлийла а ма дац?!

ИбрахIим бертал вуьйжира, дагахь вела а воьлуш, цо бохура ша-шега: «БIе шо кхаьчначу сан кIант хир ву те? Я дезткъе итт шо кхаьчначу Сарата бер дийр ду те?» ТIаккха ИбрахIима элира Деле: «ИсмаьIал мукъана а вахахьара, Ахьа декъал а вина».

Доладалар 17:17–18

ИбрахIим Деле ала гIерташ вара ИсмаьIал а мегар ма вара ваIда кхочуш хилийтархьама. И мукъа хилахьара цхьана хIуманна пайденна.

Дала элира: «Билггала хьан зудчо Сарата вийр ву хьуна кІант, ахьа цуьнан цІе Исхьакх туьллур ю. Аса цуьнца Сайн барт бийр бу, цуьнан ерриг а тІаьхьенашна гуттаренна а болу барт хир бу иза.

Суна хезира ахьа ИсмаьІалан* цІе йоккхуш. Аса иза декъалвийр ву,… цунах схьадер ду доккха халкъ.

Амма Сарата хьуна тІедогІучу шарахь хІоккху хенахь вен волчу кІантаца Исхьакхаца бийр бу Аса Сайн барт».

Доладалар 17: 19–21

*ИсмаьIалах схьадевлла Iарбийн халкъаш.

Иштта, Далла тамехь Цуьнан дашца деш дерг бен дац. Цхьа шо даьлча, Сарат лур ву аьлла волу кIант ван везаш яра. Дала хIинцале цIе а еллера цунна: Исхьакх. Шегахула доккха халкъ хин долу ИсмаьIал а ца вицвинера Везачу Эло.

Кхо хьаша

ИбрахIим а, Сарат а ладоьгIуш Iара. ТIаккха Дела юха а веара царна — хIинца адамийн вастехь, шина маликаца. И шиъ а дара адамийн вастехь. ЛутIин гIала Седаме боьлхуш болчу новкъара уьш ИбрахIиман хIусаме баьхкира.

Веза Эла: «Хьан зуда Сарат мичахь ю?»

ИбрахIим: «Кхузахь, четар кIелахь ю иза.»

Веза Эла: «Со бIаьста юхавогIур ву, цу хенахь хьан зудчун Саратан кIант хир ву.»

Ткъа Сарат царна тIехьа лаьттачу четарна кIелахь ладугIуш яра церан къамеле. ИбрахIим а, Сарат а чIогIа хенара дара, Сарат бер хуьлучу хенара яьллера.

Ела а йоьлуш, ша-шега бохура цо: «Со къена ю, сан майра а ву къена. Оьший те суна и ирс?»

Везачу Эло (ИбрахIиме): «Сарата, ела а йоьлуш, хIунда боху, шен бер хир дуй те, ша къена ма ю? Везачу Элана дан хIумма а хала дуй? ХIан-хIа! Айса ма-аллара, Со бIаьста юхавогIур ву, цу хенахь Саратан кIант хир ву».

Сарата элира: «Со йоьлуш яцара!» Ша кхера елла дела, элира цо иштта.

Амма Везачу Эло элира: «ХIан-хIа, хьо елаелира».

Доладалар 18:9–15

Хила там бу Сарат цецъяьлла хилла, Дела кхуьнан ойланаш хууш хиларх. Сарат гIоьртира, ша елаялар ца хилла ала. Амма Дела Iехалур вац. Цо элира: «ХIан-хIа, хьо елаелира.» Цунна го адаман гIуллакхаш, тIаккха хIорра царах жоп даларна хьалха дIахIоттаво.

ИбрахIим а, Сарат а тешара Дала Шен ваIда кхочушдийриг хиларх, амма церан шеко йогIуш меттиг а йогIура. Делахь а Везачу Эло, Ша ма-аллара, Цунна буьрттигал[6] долу тешар а маьIна долуш ду, ткъа иза мел жима бу! ГIуллакх тешаран барамехь дац, ткъа и стаг хьанах теша бохучунна тIехь ду. ИбрахIим а, Сарат а Делах тешара.

Ши малик Седам-гIала дIадахара. Цигахь уьш Ибрахиман вешин кIант ЛутIа волчу баха безаш бара.

2. Дика

БIешераш дIаоьхура, ткъа уьш дIаэхарца кIез-кIезиг Дала Ша… вовзуьйтура адамна. ХIинца вайгахь дуьззина Делан Йозанийн тептар долуш, вайна атта ду сихха довза хIетахь хилларг, мацах хьалха и гинарш боьхна хьийзина хилла долу хIуманаш. Цу тайпана воьхна хьовзар лан дезаш хилла ИбрахIим а.

ТІаккха божарий, хьала а гІевттина, лакхара чухьаьвсича, Седам-гІала гун йолчу метте бахара. Уьш новкъабаха тІаьхьавелира ИбрахІим.

Доладалар 18:16

Уьш цхьаьна дIабоьлхуш бара, ткъа Делан Йозанашца доьзча, Везачу Эло иштта ойла йора:

Везачу Эло элира Ша-шега: «Со дан воллург Ас ИбрахІимах лачкъор дац. ИбрахІимах доккха а, нуьцкъала а халкъ схьадер ду, дуьнен чуьра дерриг а халкъаш цуьнгахула декъал а хир ду. Аса ИбрахІим хаьржина, цуьнга весет дайтархьама шен берашка а, тІаьхьенашка а, Везачу Элана ма-лаъара, нийсонца а, хьанал а даха аьлла. ТІаккха Везачу Эло Ша дийр ду аьлларг дерриг а дийр ду цунна».

Доладалар 18:17–19

ХIорш коьрта аяташ ду. Уггар а хьалха дика хаа деза, Делан Йозанаша кхузахь Делан ойланах лаьцна дуьйцуш хилар. Вайна аьтто белла Делан ойлане хьажа: ИбрахIимна тIехь дара тайпа долор. ТIаккха чIогIа коьрта дара, шена лур ву аьлла волу кIант кхиош, цо цуьнга Делах лаьцна дийцар.

Делах лаьцна хаар

ИбрахIимна хаьара, Дела гуттаренна а вуйла. Цунна хаара, Дела адамашца уьйр йолуш вуйла, иза цо шена тIехь зийна. Цунна билггал гора, Дела Веза Эла а, дерриг Дуьне Кхоьллинарг а, массо хIума далуш а, массанхьа волуш а хилар. ИбрахIиман а, Саратан а аьтто бара Дела шайн ойланаш хууш хиларх теша. Цу тIе а царна хаьара, Дала къинош латийначарна таIзар дойла — Цо Нохьийн заманан нах хIаллакбинера. Кхин хIун алалур дара ИбрахIиме Делах лаьцна?

Седам-гIала новкъа воьдуш Дала ИбрахIиме элира:

Юха Везачу Эло элира: «Седаман а, Іаморан а бахархошна дуьхьал аьрзнаш дукха ду, уьш къинойх буьзна бу аьлла. Суна ма-хаззара гІуллакхаш вон дуй хьожур ву Со, цига а вахана, тІаккха хьал ма-дарра хуур ду Суна».

Доладалар 18:20–21

Иза элира Цо ИбрахIиман дуьхьа. Седамахь долчух цецваьлла вацара Дела — Цунна ма-дарра хууш дара цу гIалахь деш долу массо а хIума. Далла ган лаьара, ИбрахIим муха хьожу те цу гIуллакхе. Иштта наггахь дас кIанте олу: «Хьан чоьнна чу а ваьлла, толлур аса, сайга ма-бохху, чолхе гIуллакх дуй те цу чохь, » — шена билггал хуъушехь цигахь деш дерг. Цу дешнаша шайн гIуллакх дира. ИбрахIим гIайгIане велира.

Божарий Седам-гIала йолчухьа дIабуьйлабелира, ткъа ИбрахIим Везачу Элана хьалха лаьтташ вара.

Доладалар 18:22

Седам а, Iамор а гIаланаш

ИбрахIим Везачу Элана дуьхьал хIоьттира. Цунна дукха хаза ца хийтира, Дела ЛутIа волчу ваха воллуш хилар, хIунда аьлча цунна хаьара: Седамехь Iедал дацара.

Седам-гIалех а, Iамор-гIалех а къамел доладелча, дукхахболчу нахана, цу гIаланашкахь стегарий нахаца лелар дIасадаьржина хилла хилар бен, дага ца догIу.

Амма Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

ХІара бу… Седам-гІалин а, цуьнан зудаберийн а бехк: уьш кура бара, церан дукха даа хІума дара, церан маьрша синтем а бара, амма цара къечарна а, мискачарна а гІо ца дора. Уьш кураллаш еш, дегаза хІуманаш деш лелара Суна хьалха…

Яхьазкхиал 16:49–50

Цу гIаланийн бахархой чIогIа телхина лелаш бара. Уьш хьолах буьзна лелаш бара, шайна уллора лулахой цу хенахь мацалла а, къелла а ловш болуш. Шаьш шайн хан муха йойур ю ца хууш, седамхоша боьха мел дерг леладора. Делан Йозанашкахь аьлла ду:

Седаман бахархой чIогIа зуламе а, Везачу Элана хьалха къинош летийна а бара.

Доладалар 13:13

Иштта Далла хууш дара, и гIаланаш къинош летор тIехь мел бехъелла ю. И хууш ИбрахIим а вара. ТIаккха иза чIогIа гIайгIа йолуш вара, Везачу Элан таIзар шен вешин кIантах ЛутIех ма хьакхалахьара бохуш. ИбрахIима сатуьйсура, хIинца а тIаьхьа доцчуьра, Веза Эла сацо. Цо сацам бира, Дала Седамара бакъон тIехь лелаш болчарна хIун кечдина хаа.

Везачу Элана герга а веана, цо хаьттира: «Веза Эла, Хьайн лаамехь берш* а, лаамехь боцучаьрца хІаллакбан дага-м ца деана Хьуна?

ХІун хаьа, цу гІалахь шовзткъе итт Хьан лаамехь стаг вуйла? ХІетте а и гІала йохор ю Ахьа? Шовзткъе итт Хьан лаамехь волчу стеган дуьхьа цу гІалех къинхетам бийр бац Ахьа?

Ахь иштта-м дойла ма яц! Хьан лаамехь боцурш байархьама, гІала а йохош, Хьан лаамехь верг хІаллаквийр ма вац Ахьа? Нагахь иза хилча, Хьан лаамехь болчарна а, боцучарна а юкъахь башхо ма яц — уьш массо а хІаллакьхуьлуш ма ву. Ахь иштта дийр дац! Дерриг а дуьненан Кхелахочо йийр яц нийсо?»

Доладалар 18:23–25

*Везачу Элан лаамехь хилар кхузахь иштта кхета деза: Далла лерина сагІа а доккхуш, Делан дашах тешарt.

ИбрахIима Далла хьехам бо

ИбрахIима дерриг а дуьненан Кхелахочунна хьехам бо: Дела муха хила веза. Иза кхоьруш хилла хила а там бу, магийначу дозанал ша тIехваларна, Везачу Эло шовзткъе итт бакъахьара лелаш болчийн дуьхьа гIаланах къинхетам бар доьхуш. ЛутIа бакъахьара лелаш болчарех вара, Седамахь Iаш волу дукха хан а яцара. ЛутIа дикачу агIор масал хила а ма мегара кхечу нахана. Мухха делахь а, ИбрахIима Деле хаттар до: йохор юй те Цо гIала, цигахь шовзткье итт Далла лаамехь берш карабахь.

ТІаккха Везачу Эло элира: «Нагахь Седам-гІалахь Суна шовзткъе итт Сайн лаамехь волу стаг каравахь, церан дуьхьа Аса цу ерриг а гІалех къинхетам бийр бу».

Доладалар 18:26

Эццахь ИбрахIимна мелла а дагна паргIато еара. Амма цо кхидIа ойла йира: «Делан лаамехь волчу ЛутIех лаьцна Делера цхьана а тайпана дикачу агIор хIума ца хезна шена. ХІинца а кхиъна хилла хир вац иза шегара диканиг дIаэцийта.» ТIаккха ИбрахIим махбан волало.

ИбрахIима элира: «Новкъа Iуьллу чамхалган меха волу со Хьоьца къамел дан хIутту, Хьалдолу Эла. Масала, пхиъ тIе а ца тоьъна, гIалахь шовзткъе пхиъ бен Хьан лаамех верг ца хилахь? И пхиъ тIе ца тоьъна аьлла, ерриг а гIала йохор ю Ахьа?»

Хьалдолчу Эло жоп делира: «Нагахь Суна цигахь шовзткъе пхиъ Сайн лаамехь волу стаг каравахь, Аса гIала йохор яц.»

Юха а хаьттира ИбрахIима: «Ткъа Хьайна шовзткъа Хьан лаамехь волу стаг бен ца каравахь, йохор юй Ахьа и гIала?» «Нагахь Суна шовзткъа Сайн лаамехь волу стаг каравахь, Аса йохор яц и гIала,» — жоп делира Хьалдолчу Эло.

«Хьалдолу Эла, доьху Хьоьга суна оьгIаз ца вахар, пурба лохьа Хьайга хатта: нагахь гIалахь ткъе итт бен Хьан лаамехь стаг ца хилахь, йохор юй Ахьа иза?» — аьлла хаьттира ИбрахIима.

«Нагахь Суна цигахь ткъе итт Сайн лаамехь стаг каравахь, Аса йохор яц иза,» — жоп делира Хьалдолчу Эло.

ТIаккха ИбрахIима элира: «Волавеллачуьра, кхин а хоттур дара аса, Хьалдолу Эла: нагахь гIалахь Хьан лаамехь ткъа стаг хилахь?»

Хьалдолчу Эло жоп делира: «Цу ткъа стеган дуьхьа а йохор яц.»

Юха а вистхилира ИбрахIим: «Хьалдолу Эла, оьгIаз ма гIахьара Хьо аса кхин цкъа а хаттарна: нагахь Хьуна итт Хьайн лаамехь волу стаг каравахь цу гIалахь?»

Хьалдолчу Эло жоп делира: «Итт стеган дуьхьа а йохор яц.»

ИбрахIимца долу къамел чекх а даьккхина, дIавvахара Веза Эла. ИбрахIим а шен цIа юхавирзира.

Доладалар 18:27–33

Делан собар

ХIинца ИбрахIим мелла а паргIат садаIа йиш йолуш вара. Иза жимма цецваьлла вара, хIунда аьлча цунна хаьара: Седам-гIала а, Iамор-гIала а — къинош дIасадаржош йолу меттигаш юйла. Дала хьалха яханчу хенашкара дерриг а адамаш хIаллакдина хилча, Седам-гIалин а, Iамор-гIалин а стенна сатуьйсийла яра? ХIетте а Дала элира Ша къинхетам бийр бу царах, нагахь санна цигахь итт мукъа Шена лаамехь волу стаг каравахь. Билггал Веза Эла муьлхха а диканан Дела ву. Дика бохучу дешан Делан Йозанашна тIехь маситта маьIна ду, амма коьрта цуьнан маьIна — Делан, къиношлетийначарна ца доггIушехь, дика хилар ду.

Хала дац ган, Дала мел дика деш дара Седам-гIаларчу бахархошна, тIех дукха къинош леторна, царна цхьана а тайпана кIелхьарбахар ца доггIушехь.

Ткъа ша ИбрахIим? Стаг бен воццушехь, Далла хьехам бан майраваьлла!… Цул хьалха а, Дала Шен ваIда кхочушдийриг хиларх шекваьлла, гIарбашах кIант ван ца кхийрира. Ма-дарра аьлча, ИбрахIим кхачамаллин масал дацара. Делахь а Делан цуьнга безам бара.

Безаман ши агIо ю.

1. Дикалла а, Iуьналла а — уьш Дала гайтина дуьне кхуллуш.

2. Ца боггIушехь, бина къинхетам а, дика а — иза кхечу тайпана а, кхечу кIоргаллин а безам бу. Иза Везачу Эло гучубаьккхина ИбрахIимна а, Седам а, Iамор а гIаланашна а тIехь.

Иштта, цу къамело ИбрахIимна довзийтина Делах лаьцна керла хаар. И хаар цуьнан хIинца шена лур ву аьллачу кIантана дала йиш яра. ИбрахIимна хиира Дела мел дика а, къинхетаме а ву.

3. ЛутIа

Сарахь и ши малик Седам-гIала деара. ГIалин кевна йистехь хиъна Iаш вара ЛутIа.

Доладалар 19:1а

Делан Йозанашна тIехь ЛутIа Делан лаамехь стаг хилла аьлла ду. ЛутIа ИбрахIимца цхьаьна ваьлла лелаш хилла, цундела иза а теш хилла Везачу Эло гайтинчу тамашийначу гIуллакхийн. Цунна дика девзара Далла тIе гIуллакх диллар хIун ду а, билггал долу тешар хIун ду а.

ГIайгIа

Делан Йозанашна тIехь аьлла ду ЛутIа гIалин кевнехь хиъна Iаш вара , ткъа иза магийна дара гуттар чIогIа лоруш болчу гIалин бахархошна. Амма ЛутIа реза вацара къинах дуьзна долчу седамхойн дахарна.

Боьха мел дерг лелочу харцахьарчу нахана юкъахь балехь ваьллина Делан лаамехь волу ЛутІа кІелхьарваьккхина Цо. (ХІунда аьлча царна юкъахь Іийна и Делан лаамехь волу стаг хІора дийнахь дагахь бала лаьтташ вара, цу наха лело боьха гІуллакхаш ган а гуш, царах дерг хаза а хезаш.)

2 Кипин 2:7–8

ЛутIа, шена къинош летор ца дезаш хиллехь а, ша цигахь хьалдолуш а, лелалуш а волу дела, шен Iар-дахарна зен а хир доцу дела, вехаш вара Седам-гIалахь. Иштта, гучуделира ши малик.

…Уьш шена гича, тІе а вахана, царна хьалха горавуьйжира иза. «Сан элий, ас доьху шуьга шайн ялхо волчу хІусаме дахкар. Со волчохь когаш била а, буьйса яккха а меттиг хир ю, ткъа кхана шайн некъ кхидІа а бер аша», — элира ЛутІас.

«ХІан-хІа, оха буьйса майданахь йоккхур ю», — элира цу шиммо. Амма ЛутІас чІогІа дехарна, иза волчу хІусаме ван резахилира и шиъ. ЛутІас царна яа хІума кечйира, морза тохаза бепиг а деттира. Цара хІума йиира.

Доладалар 19:1б–3

Хила тарло, ЛутIина цу шина некъахочун цхьа шатайпа хIума билгалдаьлла хилар. Дела ИбрахIимна дуьхьал хIоьттича, Иза адаман вастехь хилла. Иштта гуш дара и ши малик а.

Мухха делахь а, ЛутIас уьш ша волчу чу а кхайкхина, царна яа хIума елира. Цо уьш чукхайкхар, цхьадолчунна, цу мехкан гIиллакхашца догIуш хилла хала а тарло, амма, хила мега, ЛутIа гIайгIане хилла хийрачу махкара нахах. Цу хIуманна цуьнан дикка бахьанаш а дара.

Цу сарахь уьш дІабийшале, Седам-гІалара жимачо а, воккхачо а, массо а маьІІера схьа а веана, ЛутІин цІенна го бира. Уьш маьхьарий детта буьйлабелира: «Мичахь ву хьо волчу сарахь веана ши стаг? Араваккха и шиъ. Оха царах зударий бийр бу!»

Доладалар 19:4–5

Ницкъ бар

Текст тIехь гуш ду, Седам-гIалин бахархой ЛутIин хьеший лело лууш хиллий. Бахархошна хьешех зударий бан лаьара. Уьш дукха гулбелла хилла ЛутIин цIенна хьалха. Кхузахь жима а, воккха а вара. Ерриг а гIала яра къинах юьзна. Цу тайпа долу хIума Седам-гIалахь цецваллал хIума дацара я эхье лоруш а дацара. Берриш а бара я шаьш боьха лелаш, я царна гIо деш. Цхьа ЛутIа вара эхь хеташ а, уьш сецо гIерташ а.

ЛутІас, ара а ваьлла, шена тІаьхьа неІ тІечІегІира. Цо элира цу нахе: «Вежарий, ас доьху шуьга, зулам ма дахьара аша! Боьрша стаг а вовзаза ши йоІ ю сан. Ас и шиъ дІалур ю шуна, цаьрца шайна луъург де, амма ас доьху шуьга, оцу шина стагана зе ма дахьара аш. Уьш сан хІусаме баьхкина бу, царах жоп дала декхарийлахь ву со».

Доладалар 19:6–8

Диканах харцхьадаьккхина кхетар

Схьахетарехь, ЛутIа чIогIа таро йоьхна хилла хилла. Дан хIума доцчу ваьлла волу иза, хIуъа а дина, ницкъбарах кIелхьарбаха гIоьртира шен хьеший. Мел чIогIа хьеший тIелацаран а, уьш ларбаран а Iедал хиллехь а, коьрто тIе ца лоцу шен божарий бовзаза йолу ши йоI гулбеллачу нахана цу некъахойн метта дIаялар. Хила тарло ЛутIина къинойх дуьзна долу седамхойн дахар шена новкъарло еш ца хеташ хилла, хIунда аьлча иштта дацахьара цуьнан ши йоI цIена хир яцара. Хила тарло, цуьнан цу гIалин къиношна дуьхьл латта ницкъ хилла хила. Амма денна шена гуш долчу зуламо шен гIуллакх дина а хила там бу цунна дика а, вон а къасто хаар тIехь. Я ЛутIа кхета волавелла хила там бу, шен хьеший муьлш бу, цундела цо сацам бина хилла мега, шен долчу массо а хIуманах вала уьш зуламах ларбархьама. ТIаккха цо шен ши йоI дIаэца церан метта элира.

Амма цІенна го бинчу Седам-гІалара божарша элира: «ДІавала новкъара!» Вовшашка цара бохура: «Хьовсийша хІокху тІевеана волчу стаге, хІара висинера вайна тІехь кхел яза!» Цара элира цуьнга: «Ларлолахь, хьуна царначул алсам кхета мегаш ю хьуна!» Уьш ЛутІина тІегІоьртира неІ кагъян дагахь.

Доладалар 19:9

Шайна беш болчу хийцамо мелхо а оьгIазбахийтира божарий, тIаккха шайн боьхачу лаамах буьзна болчу царна ша ЛутIа а ийшира.

ЛутІа волчу веанчу шина стага, дІакхевдина, иза чоьхьа а такхийна, неІ дІакъевлира. ТІаккха арахь болчу нехан, жимачун а, воккхачун а, бІаьрса дайира цара. ЧувогІу неІ лоьхуш, нах чІогІа гІелбеллера.

Доладалар 19:10–11

ХIинца ЛутIин ерриг шеко дIа а яьлла, цунна билггал хаьара, и некъахой Дала бахкийтина буйла. Делан юкъагIортаро бен, иза кIелхьаравоккхийла дацара.

Цу шина стага хаьттира ЛутІе: «Хьан доьзалах кхин цхьа а вуй хІокху гІалахь Іаш? Я невцарий, я кІентий, я йоІарий — милла велахь а кху гІалара араваккха. Оха хІара гІала йохор ю, хІунда аьлча Везачу Элана тІекхоьхьуш кху гІалара бахархошна дуьхьал дукха аьрзнаш ду. Цо дахкийтина тхо иза хІаллакьян».

Ара а ваьлла, шен йоІаршна тІехьийзачу кІенташна тІевахара ЛутІа. «Сиха кху гІалара дІагІо, — элира цо, — Везачу Эло кестта йохор ю хІара». Амма царна моьттура ЛутІас забар йо.

Доладалар 19:12–14

Бохамах лардаран хаам бар

Шен диканца Дала ЛутIина хан еллера тIебогIучу бохамах шен доьзал а, шех тешаш болу гергарнаш а кIелхьарбаха. ИбрахIим галваьлла хилла, ЛутIига мелла а седамхой Далла тIе берзабелла моьттуш. Схьагарехь, ЛутIа, шен хьал а, нахаца йолу юкъаметтиг а ларъеш, цара летош долчу къиношна дуьхьал хIума ца олуш, Iаш хилла. Цундела бохамах лаьцна шена уллорчаьрга цо аьлча а, царна цо забар йо моьттина. Иштта, ЛутIас шех тешаран бакъо яйира.

ШолгІачу дийнахь сатосучу хенахь маликаша сихвира ЛутІа. «Кху гІалина таІзар дийр ду, — элира цара, — хьайн цІахь йолу зуда а, ши йоІ а схьа а эций, дІагІо кхузара. ГІалахь дисахь, шу хІаллакьхир ду».

Амма ЛутІа шина даггахь вара, хІоьттинчу хьолах дика ца кхетара иза. Амма Везачу Эло ЛутІех къинхетам бира. Цундела цу шина малико иза а, цуьнан зуда а, ши йоІ а, куьйгаш а лаьцна, гІалех араяьккхира.

Оццу хенахь Везачу Эло йохо йолийра гІаланаш Седам а, Іамор а, стигалара цІе а, саьнгал а чу а хецна. Везачу Эло хІаллакйира цигахь йолу гІаланаш а, ерриг тогІи а, дерриг ораматаш а, цу гІаланашкахь Іийна дерриг адамаш а.

Доладалар 19:15–16, 24–25

ТаIзар

Седам а, Iамор а гIаланашкахь пхиъ бен Делах тешаш верг вацара, цундела Дала Ша ма-аллара, сацам бира цу гIаланашна таIзар дан церан къинош бахьана долуш — Дела Шен дешан да ма ву.

Дала Седам а, Iамор а гIаланаш, лаьтта тIера хилла меттиг а йоцуш, хьаькхна дIаяьхнера. И меттигаш яссаеллера, цигахь кхин цхьа а орамат а ца йолура. Археологаша лору, и гIаланаш хилла Дуьрачу хIордана къилбехьа, ткъа и цIе цу хIордана эрна елла яцара — цигахь ур-атталла тахана а яц цхьа а орамат.

Ша тогІи чуьра гІаланаш йохош, Шена ИбрахІим дагахь волу дела, уьш йохале, цу гІаланашкахь Іаш волу ЛутІа араваьккхира Везачу Эло.

Доладалар 19:29

ЛутIа кIелхьарвалавелира, иза, Делан дашах а тешна, гIалара араваларна, шен дахар къалатадарх лар ца даделлехь а. Делахь а, цуьнан кIелхьарвалар боккха мах белла нисделлера — ши йоI йоцчух, цIахь мел волчух ваьллера иза. Къа тIаьхьало йоцуш ца дуьсу.

Ши билгало

ИбрахIимна вевзинера безаман Дела.

ЛутIина гина таIзар деш волу Дела.

И шиъ ший а Далла хьалха бакъ вара, амма хIоранна а цаьршинна Дела шайна ма-хетта гира.

Делан Йозанаш тIера гуш ду, Далла вай дезаш хилар. Дела бакъ а, веза а ву, Цо таIзар до къа латийначунна — цу тIехь нийсо а ю. Делахь а Делан доккха собар ду къалатийначаьрга, адам тIе а кхуьур доцуш. Иза ду Цуьнан безам хилар.

Безам а, бакъхилар а Дала цхьатерра узуш ду. Везачу Эло таIзар до къалатийначунна, амма, хIетте а, Цо адамийн аьтто бо цу таIзарх кIелхьардовла. Цу тIехь Цуьнан къинхетам бу.

Кху шиннах ЛутIина билггал кIезиг догIура Делан безам а, гIайгIа а хилар. ХIетте а Дала, догIуш доцу, Шен дика дира цу шинна. Делан дика дуккха а сов ду вайна моьттучул.

Билггал Делан къинхетамо а, дикано а ло адамна догдахар.

Дела безам бу

Динан юкъараллехь тIеэцна ду Дела — Иза безаман Дела ву алар. Нахана иза хазахета, хIунда аьлча таIзар до Дела бохург царна тамехь дац. Иза вай Дела ваьшна муха хила веза аьлла ма-хеттара болчу гура юкъаволла гIертар ду. ИбрахIима санна, вай Далла хьехам беш хуьлу. ЖамI дича, Делехь коьртаниг безам а боцуш, ткъа вайн лерехь хазахоьтуьйту тамехь йолу деган кIедалла хуьлу.

Ма-дарра аьлча, Делан Йозанашца Дела — безаман Дела ву. Амма цул сов, Иза нийсонан а, къалатийначунна таIзар деш волу а Дела ву. Дала таIзар дийр ду, къар ца луш, къинош леточу новкъа лелачунна. Жоьжахати иблисана а, цуьнан шайтIанашна а кечйина ю, амма Делан Йозанаша вайга боху, Дала цига адамаш а хьовсор ду, Ша, дIа а тесна, Шена дуьхьалдаьллачу иблисана тIаьхьахIиттинарш.

Безам а, нийсо а Делехь цхьатерра ду. Церан барам цхьатерра бу. Нийсоно къалатийначунна бехкевар доьху, ткъа безамо стагана бакъо ло таIзарх кIелхьарваккха аьтто бан. Цу тIехь Делан къинхетам бу.

4. Исхьакх

Везачу Эло Сарат декъалйира, цуьнга Ша аьлларг кхочуш а дина. ИбрахІим къена воллушехь, Сарата, доьзалхочух а хилла, цунна кІант вира. Дерриг а Дала аьллачу хенахь хилира. Сарата винчу кІентан цІе Исхьакх (иза Іебархойн маттахь «диэлар» бохург ду) тиллира ИбрахІима.

Доладалар 21:1–3

Дала Ша ИбрахIиме а, Сарате а дийр ду аьлларг кхочушдира, и шиъ хIинца къанделла делахь а. Дела даим а Шен дешан да ву, наггахь а доцуш, вайга далур дац аьлла хеташ долу хIума а деш.

Цул тІаьхьа, ИбрахІиман Шех тешар зен а лиъна, Дала элира: «ИбрахІим!»

ИбрахІима жоп делира: «Со ладугІуш ву».

ТІаккха Дала элира: «Хьайн цхьаъ бен воцу, хьайна дукхавезаш волу кІант Исхьакх, Мори-махка дІа а вигий, Ас цІе йоккхун йолчу лома тІехь, вен а вей, сагІина вагаве».

Іуьйранна хьалххе хьала а гІаьттина, шен вираца, Исхьакх а, ши ялхо а эцна, сагІа деш даго дечиг а даьккхина, Дала шега гІо аьллачу метте дІавахара ИбрахІим. КхозлагІчу дийнахь, корта хьала а айина, дІахьаьжначу ИбрахІимна геннахь шаьш доьлху меттиг гира. ИбрахІима элира шен ялхошка: «Вираца кхузахь совца, ткъа со а, кІант а, цига дІа а вахана, Далла лерина гІуллакх а дина, юхавогІур ву».

СагІа доккхуш даго кечдина дечиг Исхьакхан белш тІе а диллина, урс а, цІе а схьаийцира ИбрахІима. Цхьаьний дІаволавелира и шиъ. Шен дега ИбрахІиме элира Исхьакха: «Дада!»

«ХІун боху ахь, сан кІант?» — хаьттира ИбрахІима.

«Суна дечиг а, цІе а го, — элира Исхьакха, — ткъа сагІа доккхуш вай багор болу Іахар мичахь бу?»

«Дала Ша боуьйтур бу сагІа даккха Іахар, сан кІант», — элира ИбрахІима.

КхидІа а цхьаьний дІавахара и шиъ. Дала билгалъяьккхинчу метте схьакхечира уьш. ИбрахІима сагІа даккха меттиг кечйира, тІулгаш а дехкина. Царна тІе дечиг а диллина, вехка а вихкина, цу дечигна тІе шен кІант Исхьакх охьавиллира цо. Урс схьа а эцна, шен кІантана иза хьакха кечвелира иза. Амма Везачу Элан малико* сацийра ИбрахІим, стигалара охьа а кхайкхина: «Ва ИбрахІим!»

*Везачу Элан малик — цу меттехь иза Делах цхьатерра ду. Хьажал Доладалар 22:15–16

«Со кхузахь ву», — аьлла, жоп делира ИбрахІима.

Малико элира: «Ма велахь кІант, цунна зе ма делахь. ХІинца го Суна, хьо Дела лоруш а, Цунна муьтІахь а вуйла. Суна го, хьайн цхьаъ бен воцу кІант Сан дуьхьа ахь ца кхоор».

ДІахьаьжначу ИбрахІимна гира, коьллех маІаш а тийсалуш, лаьтта ка. ТІевахана, схьа а лаьцна, шен кІентан метта Далла леринчу сагІина и ка бийра цо. Цу меттигах ИбрахІима «Везачу Эло оьшург ло» аьлла, цІе тиллира. Тахана а олу наха: «Кху лома тІехь Везачу Эло оьшург ло», — олий.

Юха а ИбрахІиме стигалара кхайкхира Везачу Элан малик: «Сайх дуй буу Ас, — боху Везачу Эло, — Сан дуьхьа хьайн цхьаъ бен воцу кІант ца кхоош, ахь иза дина, цундела Ас хьо декъалвийр ву. Стигалахь долу седарчий санна, хІордан берда тІехь йолу гІум санна, дукха тІаьхье лур ю Ас хьуна. Цара шайн мостагІийн гІаланаш схьайохур ю. Хьан тІаьхьенехула дуьнен чуьра дерриг а халкъаш декъала хир ду. И дерриг а хьо Суна муьтІахь хиларна дийр ду Ас хьуна».

Доладалар 22:1–18

ХIара истори кIорггачу маьIнах юьзна ю. Юьхьанца хетадала там бу, Дела бераш сагIина дайарна реза ву аьлла. Амма, ойла тIе а яхийтина, тидаме хьовса гIертар вай цу хиламе.

Цхьаъ бен воцу кIант

Дала ИбрахIиме омра дина, кIант, схьа а эций, сагIина ло, аьлча а, ве иза. Иза цхьаъ бен воцу кIант вара, цунах лаьцна маситтазза а ИбрахIиме аьллера, цхьана а тайпана иза дан оьшуш доццушехь. ИбрахIим шерашкахь ладоьгIуш вара и кIант хиларе. Делан дашца иза ягарлур йоцчу тIаьхьенан да хила везаш вара. Билггал иштта бохура Дала, делахь а хууш дара, веллачу кIентан тIаьхье хуьлийла доцийла.

Дала де бохучо цецваьккхинера ИбрахIим. Кхечу халкъийн адамийн сагIа даккхар шен бIаьргашна гина хиллачух тера ду ИбрахIимна. Цунна хаьара, цу кепара сагIанашца цара шайн деланашна там беш хилар. ХIетте а, Исхьакх ве аьлла, дина омра, ИбрахIиман Дела вовзарца цхьаьна догIуш дацара. Шен безамца Дала ваIда дарца ИбрахIимна тIаьхьенна Исхьакх лур ву аьлла, цунах доккха халкъ хуьлуьйтуш. Цо хьалха дина долу ваIда хIинцалерчу омрица муха нисдийр ду? Амма Делан хила йиш яц нийса воцуш. Дерриг а дахаран зеделлачо гойтура ИбрахIимна Далла тIе гIуллакх дилла мегарг хилар, цундела цо Дала бохург дира. Шен кIант схьа а кхайкхина, вирана тIе нуьйр а тиллина, дагоран сагIа даккха мел оьшу гIирс схьа а эцна, Делан лаам кхочушбан вахара иза. Лазарна дог эккха доллура цуьнан, амма хIетте а Далла муьтIахь вара иза. Цуьнан ладугIуш хиларо дIадоьллура цуьнан кIорггера Делан диканах тешар.

ИбрахIиман ойланаш

Делан Йозанаша вайна ца девзаш ца дуьту ИбрахIим чIогIа Делан ваIданах тешаш хилар. Иза тешаш вара, ша Исхьакх сагIина велча а, Дала иза веллачуьра денвийриг хиларх.

Тешар хиларна, ИбрахІима, ша зийча, сагІа даккха Исхьакх валийна.… ИбрахІимна дагахь дара, Делан ницкъ бу велларг а денван аьлла — ткъа цо шен кІант веллачуьра санна схьаийцира.

Iебархошка 11:17а, 19

Делан Йозанаша довзуьйту, Дела ИбрахIим зен лууш хиллийла. Цу тIехь цхьа а цецваллал хIума дацара, хIунда аьлча кху стагехула а, цуьнан тIаьхьенгахула а ван везаш вара воуьйтур ву аьлла волу КIелхьардохург. ХІокху тIаьхьарчу, уггар кхерамечу зеро гайтира ИбрахIим билггал Делах тешаш хилар.

ИбрахIим а, Исхьакх а, цаьрца кхиъна вогIу жима ши стаг а Мори-мехкан лаьмнашка дIавахара. Лам тIе ИбрахIим а, дечиг дахьаш вогIу Исхьакх а бен ца вахара. ТIаккха новкъахь Исхьакха сацам бира хаттар дан. КIантана дуьххьара гина дацара сагIа даккхар, цундела цунна хаара уггар коьртаниг тоьаш цахилар — сагIина долу дийнат.

…Суна дечиг а, цІе а го, — элира Исхьакха, — ткъа сагІа доккхуш вай багор болу Іахар мичахь бу?

Доладалар 22:7б

Ойла ян езаш хуьлу, дагадеана хиллий те Исхьакхана луларчу халкъаша лелош долу адамийн сагIа даккхар. Амма иза а ИбрахIимал кIезиг Делах тешна ца Iара. Дала Ша билгалбоккхур бу Шена Iахар аьлла, жоп хезча, Исхьакх паргIат кхидIа вахара шен деца цхьаьна.

Далла билгалъяьккхина сагIа даккха дезаш болу кхерч дIахIотто беза меттиг. Дуккха а шераш дIадаьлча, цигахь, Мори-лам тIехь, жуьгтийн динан цIа дIахIоттийнера.

Кечамбар

Хилам шен рогIехь дIабоьдуш бара. ИбрахIима, Исхьакх дIа а воьхкий, сагIа доккхучу кхерча тIе вуьллу.

Дала билгалъяьккхинчу метте схьакхечира уьш. ИбрахІима сагІа даккха меттиг кечйира, тІулгаш а дехкина. Царна тІе дечиг а диллина, вехка а вихкина, цу дечигна тІе шен кІант Исхьакх охьавиллира цо.

Доладалар 22:9

Цу хенахь Исхьакх шех жоп ца даллал жима бер ца хилла. Иза цу хенахь тIемало хила мегар долуш жима къонаха хилла. Ма-дарра аьлча, иза тоъал ницкъ болуш вара шена бохам ца байта, цу тIе а ИбрахIим къанвелла стаг хилла. ХIетте а Делан Йозанаш тIехь цхьана а меттехь аьлла дац, Исхьакха дуьхьало йина аьлла. ИбрахIимна дуьхьал хIума ца олуш, цо боххург дина IадIаро тоьшалла до иза чIогIа шен дена муьтIахь хиларан. Исхьакхана вевзара иза, Делан лаамаш чIогIа лар а беш, кхочуш а беш волу стаг санна.

КIелхьарвалар

Вихкина а волуш, кхерча тIе виллина волу Исхьакх гIорасиза вара. Цхьа а шалха ойла хила йиш йоцуш динчу Делан омрица, цуьнан сагIа даккха дезаш дара. КIелхьарволийла цуьнан хIинца цхьана а тайпана дацара. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду: «ИбрахIима, шен куьг а кховдийна, урс схьаийцира…»

Сурт хIоттадел шайна, цуьнан куьг муха дегош хилла, дог муха детталуш хилла, эккха кийчча! Иза цуьнан цхьаъ бен воцу кIант ма ву! Меллаша уьрсаца куьг хьаладахийтира цо, малхехь уьрсан дуткъа дитт къегира. ИбрахIим урс тоха кечвелира… Эццахь Дала сацийра иза. Везачу Элан малико стигалара охьа а кхайкхина, элира:

…Ма велахь кІант, цунна зе ма делахь. ХІинца го Суна, хьо Дела лоруш а, Цунна муьтІахь а вуйла. Суна го, хьайн цхьаъ бен воцу кІант Сан дуьхьа ахь ца кхоор.

Доладалар 22:12

Цул тIаьхьа хилларг хIун дара те? Хилла хила там бу ший а — да а, кIант а — хазахетарна вилхина хила а, чIогIа паргIатбевлла а.

Дела юкъа а гIоьртина, тIаккха веран билгалъяьккхина кхел дIаяьккхира. Амма валар тIехь дара.

Хийцар

Делан Йозанаша вайга боху, Дала цу метте ка балийна хилла. Иза, коьллех маIаш а тасаелла, лаьтташ хилла.

ДIахьаьжначу ИбрахIимна гира, коьллех маIаш а тийсалуш, лаьтта ка.

Доладалар 22:13а

Иштта лаьтташ болу и ка паргIатбалалур болуш бацара.

ТIевахана, схьа а лаьцна, шен кIентан метта Далла леринчу сагIина и ка бийра цо.

Доладалар 22:13б

ИбрахIима, шен кIантан метта, сагIина и дийнат делира, иза мегар долуш хийцар а лерина.

Иштта, сагIа даккха дезар дуьсуш дара, амма иза хIинца адам дацара, ткъа дийнат дара. Исхьакх кIелхьарваьккхина вара, ка бийна дела. Дала Ша гайтина дара и хийцар магадар. Иштта ИбрахIимна кхин а цхьа Делаца долу хIума девзира, цо иза цу меттиган цIарца билгалъяьккхира: «Везачу Эло оьшург ло.»:

Цу меттигах ИбрахІима «Везачу Эло оьшург ло» аьлла, цІе тиллира. Тахана а олу наха: «Кху лома тІехь Везачу Эло оьшург ло», — олий.

Доладалар 22:14

Цул тIаьхьа Дала юха а чIагIдира ИбрахIимна Шен ваIда, цуьнан йоккха тIаьхье хир ю аьлла — шадерриг Исраилан халкъ. Цуьнан дешнашкара гора хинволу КIелхьардохург ИбрахIиман а, Исхьакхан а тIаьхьенах хирг хилар. Иза дерриг а лаьттана а декъалалла луш хир ву.

«Сайх дуй буу Ас, — боху Везачу Эло, — …Хьан тІаьхьенехула дуьнен чуьра дерриг а халкъаш декъала хир ду. И дерриг а хьо Суна муьтІахь хиларна дийр ду Ас хьуна».

Доладалар 22: 16а, 18

ХIара Исхьакх сагIина ло аьлла долу Делан тIедожор санна дерг адамийн исторехь кхин цкъа а хилла дац. Хила тарло, ишттачу гIуллакхца Дела, ИбрахIимна дIадиллина а ца Iаш, вайна массарна а билггал бакъдерг а, тешар а, хийцаман сагIа даларца кIелхьардовлар а довзийта лууш хилла хила.

Делан къинхетам

Исхьакхана юххехула ер йоцу Iожалла хила езаш яра. Ишттачу хьолехь дерриг а адамаш ду: царна тIехь валаран кхел ю[7]. Исхьакх ша кIелхьарвалалур волуш вацара. Амма ИбрахIим чIогIа Делан дашах тешаш вара, цундела Дала, муьлххачу тайпана ваьккхина а, шен кIант кIелхьарваккхарна дегайовхо йолуш вара иза. ТIаккха Дела юкъахьаьвзира: Цо ИбрахIимна кIелхьарваларан некъ гайтира — хийцаран Iожаллица. Хьабулас шен метта дийна дийнат санна, иштта Исхьакхан метта ка белла. Дала Хьабулан хийцаран сагIа тIеэцча санна, Исхьакхана метта а дийнат далар магийна. Массо а хIума хилла дIахIоьттина Делан лаамца. ИбрахIим а, Исхьакх а Далла муьтIахь хилла, цуьнан дош билггал бакъхиларх а тешна, цундела царна шайна тIехь Делан къинхетам гина.

ВорхIалгIа Корта

1. Исраил-мохк а, ЯхIуд-мохк а

Дала ИбрахIиме а, Исхьакхе а ваIда динера, КIЕЛХЬАРДОХУРГ церан тIаьхьенах цхьаъ хир ву аьлла. И ши стаг дуккха а шерашкахь вехаш Iийра.

Якъуб (Исраил)

Исхьакхан ши кIант вара: Iесав а, Якъуб а. Iесав Кхаимах тера вара: цо шен дахар шена ма-хеттара дIакхоьхьура, шен лаамашка а бен ца хьожуш. Ткъа цуьнан ваша Якъуб Делах а тешара, Далла муьтIахь а вара, цундела Дала иза цIена лерира. Якъуба Далла сих-сиха цIий Iаноран сагIанаш дохура.

Якъуб а, цуьнца берш а КанаІан-махкахь йолчу Луз цІе йолчу меттиге (хІинца Бетал) баьхкира. Цигахь цо Беталахь волчу Далла лерина сагІа доккху меттиг кечйира, хІунда аьлча кхузахь Дала Ша вовзийтира цунна…

Доладалар 35:6–7а

Якъуб шеко йоцуш тешара Делан Дашо бохучух:

…цIий ца Iанийча, гечдар ца хуьлу

Iебархошка 9:22б

И сагIанаш дахарца Якъуба сатуьйсура, Дала уьш шен къинош тIера белла мах санна дIаэцаре. Якъуб тIехь къинош долуш вара. Амма шен дахаран коьрта меттиг цо Далла дIаеллера. ТIаьхьо Везачу Эло цунна керла цIе елира — Исраил аьлла. (Иза гочдича, «Дала толам боккху» бохург ду.) Тахана и цIе Якъубах даьллачу халкъан йоккху.

Дала Якъубца къамел дира, Цо цуьнга юха а Ша хьалха ИбрахIим-пайхамаре а, Исхьакхе а дина долу ваIда дIаэлира. Везачу Эло элира:

Со Веза Эла ву, хьан деден ИбрахІиман а, ден Исхьакхан а Дела. ХІинца хьо тІехь Іуьллу латта хьуна а, хьан тІаьхьенна а лур ду Ас. Лаьттара ченан буьртигаш санна, дукха тІаьхьенаш хир ю хьан, уьш дІасаяьржар ю малхбалехьа а, малхбузехьа а, къилбаседехьа а, къилбехьа а. Дуьнен чуьра массо а халкъаш хьоьгахула а, хьан тІаьхьенехула а декъал хир ду.

Доладалар 28:13–14

Иштта юха а Везачу Эло дагадаийтира, Якъубан тIаьхьенах схьаваьлла волу цхьаъ декъалвина хир ву дерриге а дуьненна. И дешнаш Дала лур ву аьллачу КIЕЛХЬАРДОХУЧУННА догIуш ду.

Шийтта кIант

Якъубан шийтта кIант хилла, царах дIадоладелла Исраил-мехкан шийтта тайпа[1]. Ша дIакхалхале, Якъуба шен кIант ЯхIуд хIара дешнаш аларца декъалвира, сатийсина волу КІЕЛХЬАРДОХУРГ цуьнан гарах схьавер ву аьлла.

ИбрахIим-пайхамар а, Исхьакх а, Якъуб а цхьана меттахь Iар доцу дахар дIакхоьхьуш вара КанаIан олучу меттигехь (хIинцалерачу Исраил-махкахь). Якъуб вехачу тIаьхьарлерчу шерашкахь оцу меттигашкахь инзаре мацалла хIоьттира. Цундела Якъуб шен кIенташца а, церан доьзалшца а Мисар-махка вахара.

ХIетахь уьш кхузткъе итт стаг бен вацара. Мисар-махкахь уьш дика тIеийцира. Иза иштта дара: мацалла йолаялале дуккха а хьалха Якъубан кIентех цхьаъ волу Юсуп воьхкинера лолле Мисар-махка. Дала шортта хьекъал-кхетам делла волчу оцу къонахчо шен корматалла Делан лаамца лелайора. Иза кеста пирIунан, воцуш ца терриг а хилла, гIонча хилира. Цундела пирIун-паччахьо Юсупан доьзална, чIогIа шен комаьршалла а гойтуш, Нил-хина йистошкара латтанаш дIаделира. Оцу меттигах ГІашан олура. Уьш кху меттигехь севцира, мацаллах кIелхьарбовлархьама. Кхо бIе шовзткъе итт шо даьлча а, Исраил-мехкан халкъ оцу меттигехь дехаш дара, амма церан халкъ шиъ ах миллион совдаьллера. ИбрахIим-пайхамаран а, Исхьакхан а, Якъубан а тIаьхьенаш доккха халкъ а хилла дIахIоьттира, амма и халкъ ша хила деззачу меттигехь дацара. Царна Дала лур ду аьлла латта КанаIан-мохк бара, ГІашан-мохк бацара. Амма Далла Шен ваIда диц ца деллера. Мисар-махка сехьабахале, дуккха а хьалха Дала аьллера Якъубе:

Со хьоьца ву, Ас Іалашвийр ву хьо, миччанхьа вахача а. ХІокху лаьтта тІе хьо юха схьа а валийна, Айса хьоьга аьлларг кхочушдаллалц, Ас хьо дІатесна вуьтур вац.

Доладалар 28:15

Дала Шен дош кхочуш а дира.

2. Муса-пайхамар

Якъуб а, цуьнан шийтта кIант а, церан доьзалш а Мисар-махка баьхкича, уьш берриш а кхузткъе итт стаг бен вацара. Амма хан дIаоьхура, тIаккха уьш шиъ ах миллион совбевлира. Ткъа Юсупах даьлла беркат бахьана долуш шайца дика хилар царна дицделира.

Юха Мисар-махкахь керла пирІун хІоьттира, цунна Юсупах лаьцна хІумма а ца хаьара. Цо элира шен халкъе: «Исраилан халкъ доккха хилла, иза вайна кхераме хила мегаш ду. Исраилхой ца дебийта хьовса деза вай. Нагахь тІом балахь, уьш вайн мостагІех дІа а кхетта, вайх лата а летта, кху махкара дІагІур бу». Мисархоша шайн хьаькамаш хІиттийра, исраилхойх леш а бина, цаьрга беза белхаш байта. Питам а, РаІамсас а цІераш йолу гІаланаш йира исраилхоша пирІунна, шайна чохь тІаьхьалонна хІума латто.

Арадаккхар 1:8–11

Лолла

Исраилхой лоллехь бара. Цара беза белхаш бан безара.

Амма оцу халкъана тІехь гІело мел йо а, иза тІеттІа дебара, цу махкахула дІасадаьржара. Мисархой кхоьрура исраилхойх. Цундела кхин а чІогІа беза а, хала а белхаш бойтура цара исраилхошка. Мисархоша къахьдинера исраилхойн дахар, поппарца а, кибарчигашца а болу а, аренашкахь болу а беза белхаш бойтуш. Муьлхха а болх бойтура цара исраилхошка, къинхетам боцуш.

Арадаккхар 1:12–14

Халкъ хIаллакдар

Хета тарло, исраилхойн гIуллакх дар тIехь малояр дикка дIаер ю, амма иза мелхо а алсамъелира. ТIаккха пирIунна кхин тайпа хIума дар дагадеара.

Іебархойн зударийн бераш хуьлучу хенахь царна гІо деш яра Шапарат а, ПуІа а цІераш йолуш ши зуда. ПирІуно омра дира цаьрга: «Іебархойн зударийн бераш хуьлучу хенахь йоІ дийна йита, кІант ве!», — аьлла.

Арадаккхар 1:15–16

Иштта омра дарца пирIуно дагалаьцнера Исраилан халкъ кхуьъушехь хIаллакдан.

Лаахь а, ца лаахь а дагадогIу оцу <кирхьана> тIехьа кхин цхьа хIуманаш хилла хилар. Дала Адаме а, Хьавага а, адамаш КIЕЛХЬАРДОХУРГ воуьйтур ву аьлла, ваIда дечу хенахь иблис Iедан-бешахь дара. Цундела иблисана хаьара, оцу КIЕЛХЬАРДОХУЧО шена хIаллакьхилар дохьург хилар, Делан Йозанаша ма-аллара, корта боккхург хилар. Истори муха дIайоьрзу те бохуш, зийча, иблис кхетара, Дала воуьйтур ву аьлла волу КIЕЛХЬАРДОХУРГ ИбрахIиман а, Исхьакхан а, Якъубан а тIаьхьенах вер вуйла.

И Далла дагалаьцнарг кхочуш ца хилийта, иблисана гIоле хийтира Исраилан халкъ дерриг а хIаллакдар. Делан Йозанна тIехь яздина ду, иблис юьхьенца дуьйна адам дойург дуйла. Амма сурт хIоттадалур ду: «Дуьнен чу керла девлла божабераш дайа!» — бохуш, иблисо пирIунан лерехь зурма лекхар.

Амма Делах кхоьруш йолчу шина зудчо пирІуно бохург ца дора, цара кІентий дийна буьтура.

Левин тІаьхьенах волчу цхьана стага шен тайпанах йолу зуда ялийра. Доьзалхочух а хилла, кІант вира цу зудчо. Бер хаза долу дела иза, лечкъош, кхаа баттахь лелийра цо. Эххар а, кхидІа иза лечкъо а ца яьхьна, эрзах* тускар а дина, цунах силам а хьаькхна, кІант чу а виллина, тускар эрзашкахь берда йистехь дитира цо.

Арадаккхар 1:17, 2:1–3

*Эрз — хи чохь хьалакхуьуш йолу йоккха орамат ю. Цу хенахь цунах мачаш, тускарш, машшаш, кехат, духар а дора.

КIелхьардовлар

Амма хIара бер хIаллакьхила дIакхоьссина дацара.

Ткъа кІентан йиша геннара хьоьжуш яра цунах хІун хуьлу.

Юха пирІунан йоІ еара Нил-хи тІе лийча. Цуьнан ялхой-зударий берда йистехула лелаш бара. ЙоІана эрзаш юкъахь тускар гира, цо шен гІарбаш яхийтира иза схьаэца. Тускар схьадиллича, чохь бер гира цунна. Бер доьлхуш хиларна цунах къахийтира йоІана, цо элира: «ХІара Іебархойн бер ду.»

Арадаккхар 2:4–6

Зудчун дог къинхетамаллех дуьзира. Кхета тарло вай, мел доьлхуш хилла хир ду и жима бер, ма техкош хилла хир ду иза шен карахь пирIунан йоIа, иза теван гIерташ, цуьнан лерехь: «Дерриге а дика хир ду», — бохуш.

Амма хIун дан деза, и бер ца соццуш доьлхуш хилча? ПирIунан йоI, ша хIун дан деза ца хууш, дIасахьоьжура. Иза хааделира, хIун хуьлу те бохуш, леррина хьоьжучу жимачу беран йишина. Минот ялале, таьллангашна тIехьара сехьа а яьлла, цо дийцира цуьнга, гIо мичара хир дара аьлла.

Цу хенахь тІееанчу кІентан йишас элира пирІунан йоІе: «Хьуна лаахь, ас, яхана, Іебархойн зуда ялор ю кІант вакхо.»

Арадаккхар 2:7

Кхерам дIабелира! Мел аттачу ели иза! Оцу жимачу беран аз тийначех дацара!

ПирІунан йоІа элира: «ГІо, хІета.» Вукхо кІентан нана схьаялийра. ПирІунан йоІа элира зудчуьнга: «ХІара бер, схьа а эций, кхаба. Ас мах лур бу хьуна кхунах.» Зудчо, дІа а даьхьна, бер кхебира.

Арадаккхар 2:8–9

Мел тамашийна ду! Жимачу беран нанна алапа диллира шен кIант кхабийта! Мухха делахь а, жимачу кIентан дахар кIелхьардаьккхира — ткъа нанас сатуьйсург иза ма дара.

КІант воккха хилира. Нанас иза пирІунан йоІе дІавелира. Вукхо иза, шен волуш санна, лелавора. КІентан цІе Муса тиллира пирІунан йоІа (иза «схьаваьккхинарг» бохург ду), ша иза хи чуьра схьаваьккхина дела.

Арадаккхар 2:10

Шатайпа долчунна билгалдаьккхина адам

Муса пирIунан кертахь кхуьуш вара, иштта нисдаларе терра, хIетахь Мисар-махкахь мел долу лакхара Iилма Iамийра цо. Амма Мусас диц ца дора, ша мила ву. Иза кхиош ерг цуьнан нана яра. Шеко яц, нанас цуьнга пирIуно иблисан хьехамца диначу омрица лечуьра цуьнан тамашийна кIелхьарваларх дийцина хиларх.

Цул тІаьхьа дуккха а хан яьлча, Муса воккха а хилла, цкъа шен вежарий-исраилхой болчу вахара. Цунна гора, шен халкъ мисархоша дацор а, цуьнга беза белхаш байтар а. Цу дийнахь цунна гира цхьана мисархочо шен къомах волчу Іебархочунна етташ. ДІа а, схьа а хьаьжна, уллохь цхьа а ца гича, тоьхна и мисархо вен а вийна, гІамарла воьллира Мусас.

Арадаккхар 2:11–12

Муса шатайпана гIуллакхна билгалваьккхина вара, амма цо, дерриг а шен кара лаца сих а велла, дерриг а дохийра — цо стаг вийра. Ткъа Далла цуьнгара кхидерг дезара.

Вадар

ПирIуно цо стаг вер шена хезча, омра дира Муса вен, амма Мусан Мадиам-махкахь къайлавала карахделира. Цигахь, жаIу а хилла, шовзткъа шо даьккхира цо, уьстагIий дажош.

Далла диц ца деллера, Якъубан тIаьхьенаш Мисар-махкара арайохур ю аьлла, Ша дина долу ваIда. ИбрахIим-пайхамаре Везачу Эло аьлла долу диъ бIе шо чекхдолуш дара. ТIекхечира Мисар-мохк бита беза хан. Адам шена тIаьхьахIотто дезарг кхиъна ваьллера, цунна Iеминера жа дажо.

Цул тІаьхьа дуккха а хан елира. Мисар-мехкан пирІун велира, амма исраилхой хьалха санна Іазапехь бохкуш бара. Беза болх ла ца луш, узарш дора цара. Цара доккху орца Деле хьалакхечира. Шена исраилхойн узарш хезча, Дала ойла йира Ша ИбрахІимца а, Исхьакхаца а, Якъубца а барт барх лаьцна. Исраилхошка а хьаьжна, церан Іалашо ян лиира Далла.

…уьстагІий дажош вара Муса. Цкъа уьстагІий дажош, генна яьссачу арахула дІавахна, Хьариб цІе йолчу Делан лам тІе кхечира иза. Коканан куллах цІе леттера. ЦІе леттехь а, йогуш яцара и колл.

Арадаккхар 2:23–3:2

Йогуш йолу колл

ГIум-аренгахь йогуш йолу колл шена гича, Муса гIайгIане воьжна хила тарло: «ХІара хIун орамат ду те, мел дагарх, даьгна ца долуш? Ма дика хир дара иштта дечиг зудчунна пеша таса!» — бохуш. Юххе а веана, оцу колле дика хьажа сацам бира Мусас.

Мусас элира: «ТІеваха веза со оцу инзаречу хІумане хьажа. Колл хІунда ца йогу?» Муса тІевогІуш Шена гича, Веза Элла кулла юкъара кхайкхира: «Ва Муса!»

Арадаккхар 3:3-4а

Дитт дистхилира! Сурт хIоттадейша, мел инзарваьлла дIасахьоьжура Муса, ша цхьанна а гуш ца хиларе дог а дохуш, дитте вистхуьлучу хенахь.

«Со кхузахь ву!» — элира Мусас.

Дала элира: «ТІе ма воьллахьа кхуза. Хьайн когара мачаш дІаяха, хьо лаьтта меттиг Со кхузахь хиларна деза латта ду. Со хьан ден Дела ву, ИбрахІиман а, Исхьакхан а, Якъубан а Дела.»

Арадаккхар 3:4б–6а

Мусан пхенаш чохь шена хезначунна цIий сецнера. Жимачохь дуьйна ВЕЗАЧУ ДЕЛАХ, КХОЛЛАРХОЧУХ, ДУЬНЕНАН ОЛАХОЧУХ лаьцна дукха хезнера Мусана. Иза Адама а, Хьавас а къа латор бахьана долуш, адамех дIавирзина волу Дела вара, хица таIзар дина волу Дела. Седам а, Iамор а олу гIаланаш лаьтта тIера тIепаза яйинера Цо. Муса а вара къа латийна — цо адам дийнера.

Мусас шен юьхь дІакъевлира, хІунда аьлча иза кхоьрура Деле хьажа.

Везачу Эло элира: «Мисарахь Сайн халкъо хьоьгу бала гина Суна, тІехІиттиначара ницкъ барна цуьнан узарш хезна. Суна хаьа Сайн халкъан лазам.

ХІинца Ас хьо пирІунна тІе вохуьйту. Ваха а гІой, Мисарара Сан халкъ, Сан халкъ долу исраилхой, Мисарара арабаха».

Арадаккхар 3:6б–7, 10

Иштта хила хьакъ доцу къинхетам бу Делан къинош летийначаьрга. Мусас паргIатваларца доккха са даьккхина хила мега. Цунна хаьара, Дала адамашна Шен дика а, доккха собар а, безам а гойтийла а, къинхетам барца Дала къинош летийначарна таIзарх кIелхьардовла некъ лойла а. Иштта масалш дукха девзаш дара Мусана. Цундела Муса кхийтира, Дела шена таIзар дан ца веана, ткъа цхьа гIуллакх тIедилла веана аьлла.

Со — Волуш волу Дела ву

Делахь а, и тIедиллинарг жаIу волчу шега данне а кхочушдалур дац аьлла, хетара Мусана. Билггал иза мила ву?! Адамаш тешар ма дац цунах, цуьнца кулло къамел дина аьлча.

Юха Мусас элира Деле: «Исраилхошка, тІе а вахана, ас эр ду: “Шун дайн Дала ваийтина со шуна тІе”. Цара соьга хоттур ду: “ХІун ю Цуьнан цІе?” ТІаккха, хІун ала деза ас цаьрга?»

Дала Мусага элира: «Со “Со Верг” ву. Иштта дІаала исраилхошка: “Ша Волуш Волчо ваийтина со шуна тІе”».

Арадаккхар 3:13–14

ВОЛУШ ВЕРГ боху цIеран маьIна иштта ду: «Иза дахаран хьоста Шена чохь дерг ву.»

Кхин а элира Дала Мусага: «Иштта ала исраилхошка: «Везачу Эло, шун дайн Дала, ИбрахІиман а, Исхьакхан а, Якъубан а Дала, ваийтина со шуна тІе». Иза ю Сан цІе абадехь, цу цІарца хьахор ву Со тІейогІучу тІаьхьенаша.

Ваха а гІой, исраилхойн къаной а гулбай, ала: “Везачу Эло, шун дайн Дала, ИбрахІиман а, Исхьакхан а, Якъубан а Дала, суна Ша гайта а гайтина, элира соьга: «Шу долчу веача, Суна гира Мисар-махкахь шуна хуьлуш дерг. Ас чІагІо йина, шуна таІзар дечу Мисарара… шуьрех а, мозах а дуьзначутокхечу лаьтта тІе, шу дІадига»”.

Цара хьоьга ладугІур ду…

Арадаккхар 3:15–18а

Мусан жимма шеконаш хиллехь а, цунна чIогIа хаьара: Далла ваIда динехь, Цо Шен Дош кхочушдийр ду.

Мисар-махка юхаверзар

Иштта Муса, новкъа вала кечам а бина, Мисар-махка дIавахара. Новкъахь цунна дуьхьалкхийтира цуьнан ваша АхIарон. Цунна дика вистхила хаьа дела, иза Дала Мусана гIоьнна вахийтинера. Вежарша цхьаьна Исраил-мехкан къаной схьагулбира. АхIарона цаьрга Дала Мусага аьлларг шадерг дIадийцира:

Мусас а, АхІарона а, дІа а вахана, исраилхойн къаной гулбира. Везачу Эло Мусага аьлларг цу нахана дІадийцира АхІарона.

…Халкъ тийшира. Исраилхошна хиира, шайн баланаш а гина, Везачу Эло шайн гІайгІа бойла. Цунна хьалха гора а хІиттина, суждана бахара уьш.

Арадаккхар 4:29,30a,31

3. ПирIун а, Пасахьан деза де а

Исраилан халкъан къаной лоллара паргIатдовла зама тIееана хиларх тешо хала дацара. Амма иза пирIунна дIахаийта дезар дагадаийтича, милла а Iадавора.

Цул тІаьхьа Мусас а, АхІарона а, пирІунна тІе а веана, элира: «Везачу Эло, Исраилан Дала, боху: “ДІахеца Сан… ”.»

Амма пирІуно элира: «Мила ву И Веза Эла, Ас, Цуьнга ла а доьгІна, Исраилан халкъ дІахеца? Суна Веза Эла а ца вевза, исраилхой ас дІа а хоьцур бац.»

Арадаккхар 5:1–2

Бакъдерг аьлча, пирIун а цхьана агIор нийса вара: цунна Дела ца вевзара. Мисар-махкахь адамаша тайп-тайпанчу деланашна Iамал йора: маьлхан делана, механ делана, Нил-хинан делана. Ур-атталла пирIун а дела санна лорура. Иштта ала тарло: мисархоша Кхоллархочунна а ца еш, Цо кхоьллинчу хIуманна Iамал йора.

ПирIунна ца вевзара билггал волу Дела. Цунна гена яра Кхоллархочунна Iамалъян деза боху ойла. Цо иза дича, кхечара иза лорур вацара. Цу тIе, исраилхой дIахецча, пирIун маьхза болчу дукхачу белхалойх вер вара. Иза цуьнан мехкан хьолана дика хир дацара. Цундела пирIуно тIе а ца битира Мусас бина кхайкхам.

ТІаккха Везачу Эло Мусага элира: «ХІинца гур ду хьуна Ас пирІунна дендерг.… Ас Сайн куьйга мисархойн олаллех кІелхьардохур ду шу, церан леш долчуьра паргІат а дохур ду, Сайн болчу ницкъаца царна луьра таІзарш а деш».

Арадаккхар 6:1a, 6

Мисархошна дина таIзарш

Дала Мусага аьллера, Ша Мисар-махкана таIзар дийр ду — адамашна ницкъ бийр бу. Ишттачу хIумано пирIуне исраилхой дIахоьцуьйтур бу.

Оцу дешнаша ойлане вира Муса: нагахь санна Дала исраилхошна таIзар дахь, тIаккха пирIунан луьралла мел хила еза те?

Амма Дала иза тевира, Ша хьалха лур ду аьлларг дага а даийтина.

Шун Дела а хилла, шух Сайн халкъ дийр ду Ас,… Айса ИбрахIимна а, Исхьакхана а, Якъубна а дIалур ду аьлла, куьг а айина, чIагIо йинчу лаьтта тIе шу дIадуьгур ду Ас, иза шуна тIаьхьалонна дIа а лур ду. Со Веза Эла ву.

Арадаккхар 6:7a,8

Делан халкъ

Дала исраилхой Шен халкъ хир ду элира. Амма иза исраилхой бен Далла тIаьхьа хIуьттур бац бохург дац. Цуьнан маьIна хIара ду, иштта дерг дарца Дала аьтто бо массо а халкъашна Дела вовзаран некъа тIе довла а, Шеца йолу юкъаметтиг йовза а.

ХIинццалц кхечу къаьмнийн таро яра Делах лаьцна дерг Делах тешаш волчуьнан дахаран тидам барца довза, масала, эр вай, ИбрахIим-пайхамаран дахарна тIехь. Амма хIун Iемар дара царна ЛутIин дахарх? Я хIун хаьа, хийрачу махкарчу церан дахаран новкъахь Делах теша нах царна нислой?

Ткъа хIинца Дала дуьззина халкъ къастийна, дисинчарна тоьар дара цу халкъе хьаьжчахьана — царна дийна долчу халкъах масал хир дара Дела вовза а, Цуьнан адамашка болу безам хаа а.

Шина а халкъана зеделларг

Хьалхарчу зеделлачун чулацам: Дала Шех тешнарш кIелхьарбоху.

Дуьххьарлера дешархой: исраилхой а, мисархой а.

Дала Ша Мисар-махкана зенаш дийр ду аьлла, исраилхойн халкъ кIелхьардаккхархьама.

Стенах кхета беза исраилхой:

…тІаккха шуна хуур ду Со Веза Эла, шун Дела вуйла, шу мисархойн Іазапах кІелхьардаьхна волу.

Арадаккхар 6:7

Стенах кхета беза мисархой:

ТІаккха хуур ду мисархошна Со Веза Эла вуйла. Сайн ницкъ Мисарна тІе а берзийна, мисархошна юкъара Исраилан кІентий арабохур бу Ас.

Арадаккхар 7:5

Шина а халкъана цхьа хIума хаийта гIертара Дела: Ша цхьаъ бен воцу Дела хилар. ПирIунна ца лиира Мусага а, АхIароне а ладогIа. ТIаккха Дала цаьрга элира:

Кхана пирІун волчу гІо. Иза Нил-хин берда йисте веача, цунна дуьхьал дІахІотта,… Ахь цуьнга ала: «Везачу Эло, Іебархойн Дала, ваийтина со хьоьга дІаала: “ДІахеца Сан халкъ… ХІинццалц ахь ла ца доьгІна Цуьнга.”

Везачу Эло боху, хІинца хуур ду хьуна Ша Веза Эла вуйла. Ас сайн карара хІара Іаса Нил-хи тІе тухур ю, цу хих тІаккха цІий хир ду. Хи чуьра чІара а лийр бу, хих боьха хьожа а йогІур ю. Мисархошна дегаза хетар ду и хи мала.»

Арадаккхар 7:15a,16-18

Иза иштта билггал хила а хилира. Дала хIаллакдира мисархойн тешар. Цара Iамалъечу деланах — Нил-хих цIий эхийтира Дала. Оцу Нилан хи мала ца мегачу даьккхира Дала. Амма…

…ТІаккха пирІунан дог чІагІделира, Везачу Эло ма-аллара, Мусага а, АхІароне а ла ца дуьйгІира цо. Шена гиначух шек а ца велира пирІун. Юха а вирзина, шен цІа вахара иза. Шена гиначух шек а ца велира иза. Шайна мала хи даккха Нил-хина юххехь гІунаш яха хІиттира мисархой, хІунда аьлча важа хи малалуш дацара. ВорхІ де дІаделира Везачу Эло Нил-хина таІзар диначул тІаьхьа.

Арадаккхар 7:22б–25

Дела харцделанашна дуьхьал

Зер дIадоладелира. Дала пирIуне дIахьедора, исраилхой дIахеца аьлла, амма пирIун реза ца хуьлура. ТIаккха Дала мисархошна зенаш дора. И зе хIоразза а мисархойн цхьацца болчу деланашна хуьлура.

Уггар хьалха Нил-хих цIий динера.

Цул тIаьхьа Дала Мисар-махка пхьидарчий хецнера. Цара хIораннан а керт юьзнера.

Ша иза динчул тIаьхьа, Дала къийзош йолу чуьркаш яхийтира.

Чуьркашна тIаьхьа дIадоладелира жIаьлин мозий.

Цул тIаьхьа бежнашна даI долу цамгар кхетийтира.

КхидIа Мисарахь массо а адамийн а, бежанийн а дегIа тIе даI долу кIомарш девлира.

Цул тIаьхьа Дала берриг а Мисар-махкана тIе къора туьйхира: дIадийна ялта хIаллакьхилира.

Къора тоьхначул тIаьхьа, мел диснарг цIезо диира.

Эххар а билггал бакъволчу Дала, харцдела лоручу маьлхан метта, Мисар-махка Iаьржа бода баийтира.

Мисар-махкана тIекхочуш дара уггар а тIаьхьара а, уггар инзаре а долу уьтталгIа вон. Дала Мусага а, АхIароне а иштта элира:

Везачу Эло Мусага элира: «Кхин цхьа бохам а хуьлуьйтур бу Ас пирІунна а, мисархошна а. Цул тІаьхьа цо шу дІахоьцур ду. Цу хенахь цо шу дерриш Мисар-махкара сихонца дІалохкур ду…»

Везачу Эло боху: «Буьйса юккъе яхача, Со Мисарахула чекхвер ву. Мисар-махкахь хІорра а дуьххьарлера кІант лийр ву, паччахьан гІанта тІехь Іаш волчу пирІунан кІантана тІера кІа оруш йолчу гІарбашан кІантана тІекхаччалц…»

Арадаккхар 11:1, 4–5

ТIаьххьара а долу таIзар мел хиллачех а уггар хала хир долуш дара, хIунда аьлча, цо мисархой хIаллакбина а ца Iаш, исраилхой а хIаллакбийр бара, нагахь санна цара Дала дина омра кхочуш ца дахь. Ша нийсо лелош волу дела, Дала къинош леторна таIзар дира, амма Ша къинхетаме Дела волу дела, Цо адамашна кIелхьардовла некъ битира.

Схьаэца Iахар:

Мисар-махкахь Везачу Эло Мусага а, АхІароне а элира: «…хІокху беттан уьтталгІачу дийнахь хІораммо а цхьацца Іахар я буьхьиг эца шен доьзална».

Арадаккхар 12:1–3

Боьршачех а, сакхт доцу а. И Iахар хуьлийла дацара сакхт я цамгар йолуш. Далла дахьачу сагIин айп хила йиш яц.

Iахар боьрша а, цхьа а сакхт доцуш а, цхьа шо кхаьчна а хила беза. Iахар я буьхьиг а мегар ю.

Арадаккхар 12:5

Ларбелаш иза, билгалдаьккхина де тIекхаччалц

Кху беттан дейтталгIа де тIекхаччалц иза Iалашбан беза. Цу дийнахь, суьйренан бода тIебеача, массо а доьзалехь кечбина болу Iахар бен беза.

Арадаккхар 12:6

Iахаран цIий хьакха неIаран гуран шинне агIор а, неIаран дукъо тIе а

И Iахар буун болчу цIеношкахь неIаран гуран шинне агIор а, неIаран дукъо тIе а Iахаран цIий хьакха.

Арадаккхар 12:7

Iуьйре тIеяллалц цIера ара ма довлалаш:

…Са хиллалц цхьа а шайн чуьра ара а ма вала.

Арадаккхар 12:22

ДаьIахкаш кег ма елаш:

Цхьана цIа чохь яа еза Пасахьан яа хIума, жижиг ара а ца доккхуш, даьIахкаш а ца кегъеш.

Арадаккхар 12:46

Со шуна юххехула тIехвер ву:

Цу буса Мисарахула чекхвер ву Со. Доьзалехь хьалха дуьнен чу даьлларг дуьйр ду Ас, адамна тIера хьайбанна тIекхаччалц. Мисархойн массо а деланашна тIехь кхел йийр ю Ас. Со Веза Эла ву.

Шун цIенош тIехь долу цIий Суна билгало хир ю. ЦIий гича, Со шуна уллохула тIехвер* ву. Ас Мисар-махкана таIзар дечу хенахь, шуна цхьа а зулам хир дац.

Арадаккхар 12:12–13

*Цундела Ангал-маттахь и хилларг «тІехвалар» (pass-over) олуш ду.

И дерриг а аш кхочушдахь, муьлхха а волу дуьххьарлера доьзалхо хIаллакван Ша араваьлча, Дела исраилхойн цIий хьаькхна билгала долчу цIеношна «тIехвер» ву.

Мусагахулий, АхIаронехулий Везачу Эло тIе-ма-диллара, и гIуллакх кхочушдира исраилхоша.

Арадаккхар 12:28

Исраилхоша аьлларг кхочушдар — иза уьш Делан Дашах тешаш хиларан билгало яра.

Ойла ейша

Сурт хIоттадейша: цхьаммо ишта сацам бина: «Тоьлла Iахар хIунда бен беза ас? Цул гIоле хир ду, ас къена а, астагIа а болу уьстагI бийча.» Кхечо ала мега: «Мел хаза буьйса ю хIара! Вало арахь шун хIоттаде вай!» Ткъа кхечунна ца лиъна хила мега шен неI бехъян. Цо Iахаран цIий дIаIанийна хила тарло цIенна тIехьа.

ТIехвер варий Веза Эла церан цIенойн юххехула? Дер вер вацара. Цера-м уггар а дика ойланаш хилла хила а тарло, амма церан гIуллакхаша гучудохура уьш Делан Дашах тешаш цахилар. Цара шайна ма-лаъара дийр дара Кхаима а, хи тIедалале хиллачу адамаша а санна. Дала мисархошца цхьаьна хIаллакбийр бара исраилхой. Царна хьакъдерг хир дара.

Вукху агIор, нагахь санна мисархойх волчу цхьаммо, тIедогIучу вонах лаьцна шена хезча, ойла а йина, иштта аьлча: «Кхета, вайн деланаш бакъболу деланаш бац. Исраилхоша билггал бакъволчу Далла Iамалйо. Суна и Дела сан Дела хила а лаьа. Ас хIун дан лаьа те Далла. Иштта сурт хIоттор Дала тIедиллинарш кхочушдина хилар. ХIаллакдийр дарий те Дала цуьнан цIа? Дацара дера, хIунда аьлча, Далла тIе и верзийта, оцу стага Делан лаам кхочушбийр бара. Дала мах хадор бара цуьнан тешаран, Шен къинхетамаллица Цо таIзарх кIелхьарвоккхур вара иза.

Буьйса юккъе яхача, Везачу Эло Мисар-махкахь массо а хьалха вина кІант валийтира, паччахьан гІантахь Іаш волчу пирІунан хьалхарчу доьзалхочунна тІера набахти чохь волчу стеган доьзалхочунна тІекхаччалц. Хьалха дуьнен чу даьлла боьрша даьхни а далийтира. Буьйсанна пирІун ша а, цуьнан уллорнаш а, ерриг а Мисар а хьалагІаьттира. Доккха белхар хІоьттира Мисар-махкахь, хІунда аьлча чохь велла стаг воцуш цхьа а доьзал бацара. Цу буссехь тІе а кхайкхина, Мусага а, АхІароне а пирІуно элира: «Шу а, исраилхой а, хьала а гІовттий, дІадовла сан халкъана юкъара. Даха а гІой Везачу Элана гІуллакх де, шаьш ма-аллара. Жима а, доккха а даьхни а шайца дІадига. ДІа а гІо, со декъал а ве!»

Берриг а мисархоша доьхура цаьрга, сихонца дІагІахьара шу бохуш. «Шу дІа ца гІахь, тхо массо а хІаллакьхир ду!» — бохура цара.… Оццу дийнахь Везачу Эло Мисар-махкара арабехира исраилхой тІеман бІо санна.

Арадаккхар 12:29–33, 51

Дела Шен даш тIехь ву

Шадерг Дала ма-бохху хилира. Дела дика хилира пирIунна. Цо хийла некъаш далийтира цунна исраилхой дIахеца. Амма пирIун реза ца хуьлура. ТIаккха Дала, Ша ваIда дина ма-хиллара, цунна таIзар дира. Вай, адамаш, хийла кхерамаш а туьйсий, таIзар а ца деш, IадIа. Амма Дела Шен даш тIехь ву. Цундела таIзар тIедеара Мисар-махкана.

Исраилхой Делах тешара, цундела Дала царна Шен дика а, къинхетамалла а гайтира: уьш кIелхьарбевлира. ТаIзар деш волу Веза Эла, церан неIарш тIехь, цIий а гой, тIехволура. Иштта, сагIина Iанийна дахаран цIий бахьана долуш, исраилхойн дуьххьарлера доьзалхой дийна бисира. Иза Дала юьхьенца дуьйна билгалдаьккхина дара: Исхьакх хIаллакьхила там болуш вара, амма Дала уьстагI сагIина тIеийцира Исхьакхан метта. ХIинца а Iахар леш бара дуьххьарлерчу доьзалхочун метта. Къаьсттина и де дара жуьгташа Пасахьан дезачу дийнахь даздеш дерг.

Цундела таханлера де гуттар а дагахь латтаде, цу дийнахь аша дагадоуьйтур ду Ас шайна динарг. И де даздарца шун тIаьхьенаша гуттар а йолчу хенахь Веза Эла лорур ву.

Арадаккхар 12:14

Исраилхоша хIора шарахь пасахь (бийначу Iахаран) жижиг даа дезара. И дарца цара дагахь латтадора Дала шаьш лоллара кIелхьардаьхна долу де.

Иштта Исраилан халкъ ницкъ бечу олахойх кIелхьардаьккхира. Дала ваIда ма-дарра, исраилхойн таро хилира Мисар-махкара арадовла.

БархIалгIа Корта

1. Бепиг а, лекъаш а, хи а

Шен беха некъ болочу хенахь, юьхьенца, Исраилан халкъ цхьа а низам доцуш тоба хилла. Мисархошкара дуккха а беза мах болу хIума схьаэцна болу исраилхой сихбелла бара Мисар-махкара дIабаха. Кечам бар тIехь дукха хан йойуш ца Iаш, уьш дIабовда сихбелира, шайна хьалха даьхни а лоллуш. Ткъа халкъан дукхаллин терахь шиъ ах миллион хиларан сурт хьалха хIоьттича, тIаккха го иза мел боккха кегари хилла! ХIаъ, халкъан тхьамда вара — Муса, амма оццул йоккхачу тобанна омра далур дуй: «Арру агIор! Нийса!?» — бохуш. Делахь а Дала и гІуллакх а дІанисдира:

Веза Эла царна хьалхаваьлла воьдуш вара. Царна некъ гойтуш, дийнахь марханах хиллачу бIогIамна юкъахь вогIура Иза, буьйсанна — цIеран бIогIамна юкъахь, царна серло а луш, уьш дийнахь а, буса а дIабахийта.

Арадаккхар 13:21

Цу тайпана некъ гойтучу цIерца царна хIинца атта дара: царна хьалха хьажар а, цу мархана тIаьхьа хIиттина дахар бен ца диснера. Церан ур-атталла буса а шайн некъ бан йиш, яра цу цIеран бIогIаме а хьоьжуш.

ПирІуно халкъ дІахецча, Дала пІелаштамхойн лаьттахула ца дигира иза, цигахула некъ боца белахь а. Дала элира: «Шайн тІом бан дезча, дохко а бевлла, Мисара юхаберза мега уьш.» Цундела Эрзан хІорда уллорчу яьссачу арахула дІадигира Дала халкъ. Иштта, Мисар-махкара герзаца арабевлира исраилхой.

Арадаккхар 13:17–18

Яьссачу арахь хамталла яр

Дела гIайгIа беш вара исраилхойн: Цо уьш Син олучу яьссачу ара бехира. Иза хилла пана мохк. Цигахь царна мостагІа тIекхетийла дацара. Амма яьссачу арахь юург лаха хала дара. Адамаш саготта хилира.

Цу арахь Мусага а, АхІароне а лен буьйлабелира нах. «Мисар-махкахь Везачу Эло тхо дайинехь гІолехь дара. Цигахь жижиган яйна уллохь Іара тхо, дуззалц даа бепиг а хуьлура. Аш тхо массо а хІокху яьссачу ара дайа далийна», — бохура цара.

Арадаккхар 16:2–3

Уьш дохкобуьйлура шаьш Мисар-махкахь леш ца дисарна. Дала динчунна резабоцуш хилар гучуделира адамашкара, Дела уьш дIа а тесна Iан воллуш воццушехь. Цара Деле деха дезаш ма дара, шайна юург а, мерг а ло аьлла, хIунда аьлча Цо Ша гIайгIа бийр бу ма аьллера церан. Амма и даран метта, уьш, резабоцуш, карзахбуьйлура.

Бепиг а, лекъаш а

Везачу Эло Мусага элира: «Суна исраилхоша, резабоцуш, ен хамталлаш хезна. ДІаала цаьрга: “Тховса сарахь жижиг дуур ду аш, ткъа кхана Іуьйранна Іаббалц бепиг а хир ду шуна. ТІаккха хуур ду шуна Со Веза Эла, шун Дела, вуйла».

Цу сарахь исраилхой севцначу метте лекъарчий даьхкира, ткъа Іуьйранна церан меттаматтана гобаьккхина Іуьллуш тхи дара. Тхи дІадаьлча, лаьтта тІехь кегийра, лайн чимаш санна а, йис санна а, цхьа хІуманаш йисира. Уьш гинчу исраилхоша вовшашка хоьттура: «И хІун ю?» — бохуш. Царна ца хаьара иза хІун ю. Мусас элира цаьрга: «Иза Везачу Эло шуна делла ялта ду…»

Арадаккхар 16:11–15

*«И хIун ю?» — Іебархойн маттахь иза ма-нна ю. Цхьадолчу гочдарш тІехь и дош лелаш ду.

Дала делира адамашна жижиг а, бепиг а, цаьргара цхьа а тайпа къахьегар а доцуш. Кхачанийн буьртигаш хIора дийнахь лахьо мегаш яра, ткъа цу гIуллакхо гойтура Исраилан халкъана, ша хIора дийнахь Дала мацаллех лардеш хилар. Хила тарло исраилхошна жимма эхь хетта хилла а, шайга, ишттачу кIезиг долчу зер тIехь а, са ца тохадаларна. Дала царна кхин а цхьа зер дира.

Атта зер

И буьртигаш юург хилла ца Iара. Цуьнан кхин а цхьа Iалашо яра. Дала аьллера:

…Айса тIедиллинарг цара кхочушдой хьожуш, уьш зуьйр бу Ас.

Арадаккхар 16:4б

Дала Мусага омра динера, адамашка ала — хIораммо а цхьана дийнахь шега яалур йолччул буьртигаш схьагулъе аьлла. Иза хала хIума дацара, амма Дела адамаш зен лууш вара, цара иза муха кхочушдо хьожуш.

Амма цара цо бохучуьнга ла ца дуьйгІира, цхьаболчара шаьш гулдинарг шолгІачу денна дитира. Кхачанна нІаьний а дина, цунах вон хьожа йогІура. ТІаккха Муса нахана оьгІазвахара.

Арадаккхар 16:20

Иза чIогIа атта зер дара. Цхьанна а таIзар ца динехь а, адамаш кхеттера, Дела шайгара хIун лууш хиллера: Делан дош — билггал бакъ хилар а, цуьнах теша везийла а. ЛацадогIаро бохам бойла а.

Юха а хамталла яр

Дерриг а Исраилан халкъ Син цІе йолчу яьссачу арара новкъа делира, Везачу Эло гайтинчу меттигашкахь шайн меттамотт а хІоттош. Рапидам олучу меттехь севцира уьш, амма цигахь мала хи дацара. Мусана дуьхьал а бевлла, цуьнга бехкаш дохуш, шайна хи ло бохура цара.… «Тхо а, тхан бераш а, даьхни а хьогалла дайа арадаьхна ахьа Мисарара?»

Муса Везачу Эле кхайкхира: «ХІун де ас кху халкъана? Кхин жимма а хІара дахлахь, цара суна тІулгаш деттар ду».

Арадаккхар 17:1–2а,3б–4

Юха а адамаша шаьш хьалха динна гIалат дора: уьш юха а хамталла а еш, карзахдуьйлура — хIинца хи бахьанехь.

Везачу Эло Мусага элира: «Исраилхошна юкъара баккхий нах тІехьа а хІиттабай, халкъана хьалхахула чекхвала. Айхьа Нил-хи тІе тухуш лелийна Іаса хьайн кара схьаэца. Со Хьариб цІе йолчу меттехь цхьана тарх тІе хьуна хьалха дІахІуттур ву. Ахь тархах Іаса тоьхча, цунах хи долалур ду, тІаккха наха иза мер ду». Исраилан халкъан баккхийчу нахана хьалха и гІуллакх кхочушдира Мусас.

Арадаккхар 17: 5–6

Хи

Дукха суртдуьллучара гойтура и инзаре хIума. Дукхахьолахь суьрташ тIехь Муса хуьлу тархана уллохь, карахь Iаса а йолуш. Цу тархах лаьтта охьаоьхуш хи а долуш. Амма, мадарра аьлча, иза доккха хи хила деза, хIунда аьлча иза вуно дукха адамо мелла а ца Iаш, дуккха а даьхнино а мала дезаш дара.

Делан Йозанаша вайга боху:

Цо тарх йоьккъушехь, хи схьахецаделира, татолаш а хилла, иза яьссачу аренгахула дІадахара…

Забур 104:41

Юха а Дала Шен дикаллица адамашна оьшучунна тIехь аьтто бира, царна и догIуш доццушехь. Цара хамталла ца еш, эссала деха дезаш дара. Адамийн карзахдовларна, Муса ша верна кхерам болуш вара. Амма Дела дика ву. Цо ур-атталла къинош летийначеран а гIайгIа бо, царна Шен безам ца боггIушехь.

2. Итт весет

Дала исраилхошка аьллера, уьш Шен халкъ ду аьлла, цундела цара, дисинчу халкъашна масал а хилла, Делаца йолу юкъаметтигаш дикачу агIор гайта еза. Амма царна а ВЕЗАЧУ ЭЛАХ лаьцна кхин а дуккха а хIума хаа дезаш дара. Дала адамашна Шех дерг кIез-кIезиг дIадоьллу. ХIинца рогIехь дара хIара доккха довзийтар.

Шаьш Мисарара арадевлла кхозлагІа бутт чекхболуш, бутт цІинлучу хенахь, Син цІе йолчу яьссачу ара баьхкира исраилхой.… ламанна дуьххьал севцира уьш. Цара цигахь шайн меттамотт хІоттийра.

Муса лома тІе, Дела волчу хьалавелира. Везачу Эло, лома тІера кхайкха а кхайкхина, цуьнга элира: «…исраилхошка, дІаала: “Шуна гина Ас мисархошна динарг, гина Ас, аьрзун тІемаш тІехь санна, шаьш Со волчу схьадалор. Нагахь Ас бохучуьнга ла а дугІуш, Соьца бина барт аш ларбахь, массо а халкъашна юкъара шу Сан долахь долу жовхІар хир ду, хІунда аьлча дерриг а Латта Сан ду. Шу Сан деза халкъ а хир ду, динан дайн пачхьалкх а хир ю”. Муса! Ас аьлла и дешнаш исраилан халкъе ахь дІахаийта».

Арадаккхар 19:1–6

«Нагахь санна… — тIаккха…»

Дала тIедиллинерг иштта цхьаьнатоха мега: «Нагахь санна аша Соьга ладогIахь, Аса шу тIелоцур ду, тIаккха шу Сох лаьцначух тешаш хир ду кхечу халкъашна хьалха.» Цхьаъ бен доцу тIедиллар иштта дара: «НАГАХЬ САННА аша Соьга ладогIахь, ТIАККХА…».

Амма хIинццалц схьа исраилхойн цхьа а хIара ду аьлла куралла ян хIума дацара: цара шайга яалучул сов манна лахьайора, шайна и билггала дихкина доллушехь. Цара тешарал сов хамталла йора. Цундела цара нийса жоп дала дезаш дара Деле: «Веза Эла, тхо Хьоьга ладогIа лууш ду, амма тхан иза вон хуьлу. Хьо бакъахьара ву — тхо къинош летийнарш ду. Нагахь санна Хьуна тхо даздинарш хила лаахь, Хьайга ладоьгIчий бен, тхо тIеоьцур долуш дацахь, тIаккха къа ду тхан!..»

«ЛадугIуш хир ду!»

Делахь а Мусас, дерриг а адамаш тIе а кхайкхина, шуна хIун хета оцу Дала тIедиллинчух аьлла, хаьттича, цунна, дукхахьолахь ца хуьлучу кепара, цхьатерра жоп хезира:

Дерриг а халкъо, цхьа барт а хилла, элира: «Везачу Эло бохург дерриг а кхочушдийр ду оха». Халкъо аьлла дешнаш Везачу Эле хаийтира Мусас.

Арадаккхар 19:8

Иштта, наха цхьатерра жоп делира: «Веза Эла, дера дийр ду оха Ахьа боххург. Тхо Хьан даздинарш хир ду, иза тхуна хала дац. Тхо уггар а тоьлла халкъ хир ду лаьтта тIехь.» Адамашна хIинца а ца хаьара, дезачарех хилар хIун ду. Ткъа Дела адамашна весеташ дала лууш вара, уьш Шена муьтIахь хилийтархьама.

Гуш дерг

Дала зер долийра гуш долчунна тIера.

Везачу Эло Мусага элира: «Халкъана тІе а гІой, тахана а, кхана а кечде иза, Сан дуьхьа уьш дІакъасто. Нахе шайн бедарш а йиттийта. КхозлагІчу дийнахь кийча хила а ала цаьрга. Цу дийнахь дерриг а халкъана хьалха Веза Эла волу Со Синай-лам тІе вуссур ву».

Арадаккхар 19:10–11

Дала Мусага омра динера халкъ цIиндан — иза дара исраилхой къинош летош хила ца безийла кхета гIо дархьама. ТIера бедар йиттар Далла хьалха цIена хилар санна лорура. Цо гойтура адамашна, ша Далла хьалха хIуттучу хенахь, цIена дог-ойла йолуш хила дезар.

Ламанна гонах сиз а хьакхий, нахе лам тІе а ма довла, цуьнан лахенах хьакха а ма ло ала. Ломах хьакхавелларг вуьйр ву.

Арадаккхар 19:12

Оцу зило гойтура Делана а, адамашна а юкъара къастам, цуьнан бахьана дара къа. Адаме аьлла хилла, Далла улло ма гIорта, хIунда аьлча Иза Сийлахь Веза ву, ткъа къа тIехь долу стаг Цунна уллохь дийна виса йиш яц. Цо дагадоуьйтура къино Iожалла тIейоуьйтийла.

КхозлагІчу дийнахь лома тІе юькъа марха йоьссира. Къекъаш стигал а яра, серладуьйлуш стелахаьштигаш а дара, хезаш уьстагІан маІан вуно онда аз а дара. Меттамотт болчохь долу адам чІогІа кхераделира. Мусас халкъ, меттаматтара ара а даьккхина, ламанна кІел Делаца цхьаьнакхета дІадигира. Уьш ламанан кІажехь дІахІиттира.

Берриг а Синай-лам кІуьро дІалаьцнера, Веза Эла цІергахь шена тІе воьссина дела. ЧІогІа бегош болчу цу ломах, пешара санна, кІур хьалаоьхура. УьстагІан маІан аз тІаьхь-тІаьхьа чІагІлуш дара. Мусас къамел дора, Дела цунна дуьхьал стигал къовкъарехь вистхуьлура.

Арадаккхар 19:16–19

Эххар а Дала билггал къаьсташ схьагойтура: стигал къекъара, ткъес деттара, Iаьржа бода беара, кIур а, цIе а гучуелира, лам а бегийра. Адамаш дара кхераделла. Билггал, кхера муха ца кхоьру къинош тIехь долу стаг Веза Сийлахьчу Далла хьалха.!? Амма мел меллаша кхетара адамаш, Дела муха ву.

КхидIа йолчу масех минотехь дуккха а алсамделира адамийн Делах лаьцна долу хIума довзар. Веза Эла Ша хIун боху билгалдаккха воллуш вара адамашка кхоччуш бакъахьара хила бохучу хенахь. Дела адамашка ала воллучух тера дара: «Шуна хIинца шайна тIехь гина, Со — шун гIайгIа беш волу Дела хилар. Ткъа хIинца Аса цкъа a цадинарг дийр ду. Иштта кхачам болуш Сайн Iедал довзийтина дацара Ас шуна. Нагахь санна Ас хIинца лун долу итт весет кхочушдеш шу лелахь, шух кхачаме халкъ хир ду, тIаккха шун Соьца йолу юкъаметтиг а шатайпана къаьсттина хир ю. Шуна хуур ду, муха даха деза а, бакъaхьа дерг дан а. Ткъа шуьгара кхунах кхидолу халкъаш а Iемар ду[1].»

Цул тIаьхьа Дела керланиг хьеха волало.

Хьалхара весет

Со Веза Эла ву,… Со воцург кхин Дела ма хилийта шайн.

Арадаккхар 20:2–3

Дала адамашна, кхеттош бахьана а далош, дихкинера Ша воцчу цхьанна я цхьана хIуманна Iамалъяр:

Со ву Веза Эла, кхин цхьа а вац; Со воцург кхин цхьа а Дела вац…

ЕшаI-ЯхIу 45:5

Дела массарна цхьаъ ву. Нагахь санна, адам бакъон тIехь хила лууш а делахь, ша Дала тIеэца лууш а делахь, цо Веза Эла воцчунна цхьанна а Iамалъян ца еза.

Дукхахболчу наха, жимма а шеко а йоцуш, чIагIдо, шаьш и весет цкъа а ца дохийна бохуш. Билггал, цара кхечу хIуманийн деланашна Iамал ца йина а хила тарло, амма дика хаа деза, нагахь санна доьзал, болх, ахча я кхидерг шуна Делал коьрта хетахь, аша и весет дохийнийла.

ШолгIа весет

Цхьана а тайпана лакхахь стигалахь, я лахахь лаьттахь, я лаьттал лахарчу хиш чохь хІуманан вастехь сурт кхуллуш, шайна цІуш а ма белаш. Царна корта а ма бетта, Іибадат а ма де.

Арадаккхар 20:4–5а

Хьалхарчу весето вайна дихкина ду, Дела воцчунна, кхечу деланашна Iамалъяр. ШолгIачу весет тIехь аьлла ду, адамо цIушна я кхечу деланийн васташна Iамалъян ца еза аьлла. Дела Са ду, цундела Иза гуш вац. Муьлхха а адамийн куьйгашца дина Делан сурт — иза Ша Дела вац. Вай Iамалъян дезаш цхьаъ бен воцчу, гуш воцчу Делан а, гуш долчу вастан а башхалла вайна дика хаа еза.

Со Веза Эла ву, иза ю Сан цІе. Сайна йогІу сийлалла кхечу далла дІа ца йолуьйту Ас. Сайна богІу хастам цІушна ца бойту Ас.

ЕшаI-ЯхIу 42:8

Иштта, адамашна кхин а цкъа бакъахьарчу дахаран Іедал кхечира, вайн Кхоллархо волчу Делан дика гархьама. И ду: Дала Ша кхоьллинчу хIуманах диллинчу суртана я кхечу цхьана а хIуманна Iамал ца яр.

КхоалгIа весет

Везачу Элан, шайн Делан, цІе эрна ма яккха, хІунда аьлча Шен цІе эрна йоккхуш верг Везачу Эло таІзар ца деш вуьтур вац.

Арадаккхар 20:7

Дала тIедуьллу адамна Ша даим ларар. Иза паччахьийн Паччахь ву, цундела Цуьнан цIе а дозаллица яккха еза. Веза Эла Кхоллархо а, Массо а хIума Карахьдерг а, Лаккхара Кхелахо а ву, цундела Иза лаккхара ларам бан хьакъ долуш ву. ХIара весет чIогIа атта ду: нагахь санна стаг бакъон тIехь ваха лууш велахь, цо Веза Воккха Дела лара веза.

Таханлера вайн культура Дела ца лоручу хьола тIе яьлла ю. Цуьнан цIе мулххачу оьшучу меттехь а, ца оьшучохь а йоккху. Нагахь санна аша Цуьнан цIе маьттаза долчу хIуман тIехь яккхахь, я боьха хабар тIехь юкъаяло марзделлехь, аша и весет дохош ду.

ДоьалгIа весет

Шоьтан де дагахь латтаде, иза Сан дуьхьа дІа а къастош. Ялх дийнахь болх а бе, дерриг а шайн гІуллакхаш а нисде. Ткъа ворхІалгІа де шайн Везачу Далла, лерина садоІу де хилийта. Цу дийнахь аша а, шун кІанта а, йоІа а, шун лено а, гІарбашо а, даьхнино а, шун хІусамехь волчу хьешо а цхьа а тайпана болх ма бе.

Арадаккхар 20:8–10

Дала исраилхошка омра дина, ворхIалгIа де — шоьтан де — са доIу де санна ларар. Цу къаьсттинчу дийно массо а дуьненна гайта дезаш дара, Дала билггал йолу юкъаметтиг кху халкъаца дIахIоттийна хилар. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

ДІаала исраилхошка иштта: ...Сан шоьтан садоІу денош ларде, хІунда аьлча тІейогІуш йолчу тІаьхьенашна иза Суна а, шуна а юкъахь шатайпа билгало хир ю шуна хаийта, шух деза халкъ деш волу Веза Эла Со вуйла.

Арадаккхар 31:13

Исраилхоша шоьтан де лара дезаш дара, шайн Делаца къаьсттина юкъаметтиг хиларна.

ПхоьалгIа весет

Шайн да а, нана а лара…

Арадаккхар 20:12

Кху весетаца Везачу Эло омра до берашка, уьш шайн дай-нанойн ларам беш хила аьлла. Дала доьзал барт болуш, машаре хила дагахь кхоьллина, мостагIалла а доцуш. Бераш доьзалехь ладугIуш а, дай-наношна муьтIахь а хила деза. Дай-наной а шайн доьзалан гIайгIа беш хила беза. Дала боху бераш даим а шайн дай-наношца лараме хила деза.

ЛацадогIар, къийсамаш бар, хунаш, уьйр цахилар — и шадерг ларам цахилар ду.

ЯлхалгIа весет

Адам ма де.

Арадаккхар 20:13

Адамна са делларг Дела ву, цундела и дIадаккха гIерта цхьаннан а бакъо яц. ХIара верах лаьцна аьлла ца Iа. Дала ца магадо и дагадар а. Делан Йозанашца доьзча, Дала

…Вайн лаамашна а, дагахь долчунна а кхел йо Дала. Чохь са долу хІума цхьа а яц Делах къайлаяьлла, дерриг а ша ма-дарра схьадиллина ду Цуьнан бІаьргашна хьалхā. Цунна жоп лур ду вай.

Iебархошка 4:12б–13

Везачу Элана вайн дегнаш гуш долу дела, Цо вер адамаша чул шуьйра гойту. Цхьайолчу билггалчу меттигашкахь Дала огIазло яр вер санна лору. Кхунах лаьцна Дала леррина къобалвинчу Iийсас иштта боху:

«Шуна ма-хаъара, вайн дайшка аьлла хилла: “Адам ма де. ХІора стаг вийна волу зуламхо кхелахочо жоьпе озор ву”. Ткъа Аса боху шуьга: шена уллорачунна оьгІазвахана волу хІора стаг кхелахочо жоьпе озор ву. Стага шен вешина а “Іовдал!” аьллехь, цунна коьртачу кхеташоно таІзар дийр ду. Шена уллохь волчуьнга: “Яьсса хІума!” — аьлла, вистхилларг жоьжахатин цІера хьалха а хІоттийна, жоьпе озор ву».

Маттай 5:21–22

Иштта, Делан лаам кхочушбан лууш волчо вер ца дина а ца Iаш, нийса йоцу оьгIазло ян а ца еза.

ВорхIалгIа весет

Нахаца ма лела.

Арадаккхар 20:14

Везачу Эло тIедуьллу стаг а, зуда а, маре динчул тIаьхьа бен, цхьаьна ца Iар а, кхин цул тIаьхьа кхечаьрца цхьаьна Iар цалехар а.

Амма иза хIинца а шадерг дац. Дела адамийн дегнаш чохь дерг девзаш ву, цундела Цунна бевза церан боьха лаамаш.

Шуна хезний: «Нахаца ма лела», — аьлла хилар? Ткъа Аса боху шуьга: нехан зудчуьнга ямарт ойланца дІахьаьжначо шен даг чохь зуда-майрачун юкъаметтиган тешаме хилар дІадаьккхина.

Маттай 5:27–28

Иштта, нагахь санна, хьо хьайн цIийнда я цIийнана доцчуьнца, цхьанна уллохь хиларан лаамца дIахьаьжча, аша циггахь дохийна хуьлу шайн даг чохь хIара весет. Нагахь санна стаг бакъон тIехь долу дахар долуш ваха лууш велахь, иза дагца а, дегIаца а цIена хила веза.

БархIалгIа весет

Къола ма де.

Арадаккхар 20:15

Далла ца лаьа, адамаша неханиг шайн дола даккхар. Далла бен луш яц адамашна шен дола хIума даккха бакъо, цундела хIума лачкъор — иза Везачу Элана муьтIахь цахилар ду. Иштта, хIума лачкъийнарг Делан лаамехь волчарех хила йиш яц.

Кху юкъа догIу массо а тайпана курхалла — экзаменашкахь кхечо бинчу балха тIера схьаязбар тIера ял дIацаялар тIекхаччалц.

ИссалгIа весет

Шайн уллорчунна дуьхьал харцтоьшалла ма де.

Арадаккхар 20:16

Адам даима а харцо йоцуш хила деза, хIунда аьлча, Далла цхьана а тайпана харцо ца еза. Вайна хIинца хаьа, иблис эладитанча дуйла. Ткъа Дела — Иза Ша Бакъдерг ду.

…цкъа а харц воцучу Дала…

Тите 1:2

Нагахь санна Дала вайга цхьа хIума бахахь, вай Цуьнан дешнаш билггал бакъхиларх теша мегар ду хIунда аьлча

…Дала харцдерг дийца йиш йоцу дела…

Iебархошка 6:18

Веза Эла билггал Бакъдерг ду. Цунна новкъайогIу муьлхха а харцо. Ткъа иблис — харцонан да ду, цундела муьлхха а харцлуьйриг иблисан новкъа лелаш ву. Кху весето ца магадо харц тоьшалла дар а, эладита лелор а.

УьтталгIа весет

Шайн уллорчун цІа ма деза, цуьнан зуда а ма еза, цуьнан лай а, гІарбаш а, сту а, вир а, цуьнан цхьа а хІума а шайна ма деза.

Арадаккхар 20:17

Стаг хьега ца веза кхечуьнан долчух: цуьнан бахамах, корматаллех, сибатах я кхидолчух.

Иштта мацах иблисана, Деле хьогIах а дуьзна, Цуьнан, Веза Воккхачу Делан, меттиг дIалаца лиънера. Кхечуьнан долчух хьегар а, и дезар а — иза Везачу Элана ца деза къа ду. Иза иблисан некъ бу.

Кху заманан юкъараллин дахаро даим а адам хIара весет дохочу тIедаладо. Дукхахберш даккхийчу даржех сатуьйсуш хуьлу, кхечарел дахар оьшуш ца хилийтархьама. ТIаккха юкъаралло куралла тIейоуьйту, шайна и догIуш ду олий..

ХIинца суна хаьа

Иштта адамашна делла итт весет. ХIинца царна хиъна, Дала шайгара хIун доьху а, Цо къа хIун лору а. Цу хьокъехь цхьана Делан Йозанийн авторо яздо:

…Амма суна къа латор хІун ду хуур дацара, сайна товрат-хьехамаш ца бевзинехьара. ХІунда аьлча кхечу стеган хІума дезар суна девзар дацара, нагахь санна товрат-хьехамаша иштта бохуш дацахьара: «Кхечу стеган цхьа а хІума шуна ма дезийла».

Римхошка 7:7

Амма кхин а хаттарш дуьсура. Мел луьра хоттур ду Дала и весеташ дохийначаьрга? Нагахь санна стага цкъацца къа латадахь, луур дуй те Везачу Элана цуьнца тIекере хила? ХIун дан деза стага, ша къа латийнехь?

3. Кхел ечу цІа чохь

Дала адамашна итт весет делла. Амма и весетийн гулам нисдар дан дезаш бара: маца а, муха а уьш дан деза. И доцург, юкъарадаккхар хила тарлой те? Хуьлуьйтур вай, цкъа мацах хьалха стеган нахаца лелар нисделла, дуьсий те цунна тIехь и къа гуттаренна?

Уггар хьалха Дала вайга боху, нагахь санна вайна Цуьнан лаамехь хила лаахь, вай дерриг а итт весет кхочушдан а деза, хIора весет ша-ша кхочушдан а деза.

Аса кхин а цхьа тоьшалла до хIора… цо товрат-хьехамаш тIера дерриге а гIуллакхаш кхочушдан деза аьлла.

Галатахошка 5:3

Вайн бакъо яц ваьшна ма-хетта весеташ схьакъесто. Дала цунах лаьцна билггал гуш боху.

Берриг а товрат-хьехамаш кхочуш а беш, цхьана хІуманна тІехь къалатийнарг массо а хІуманна тІехь а бехке хуьлу.

Якъуба 2:10

Дала схьахьедо вай цкъа мукъана весетех ЦХЬАЪ ДОХИЙНЕХЬ, и дарца дерриш а цхьаьна дохадо, тIаккха Делан вайца тIекере хила йиш яц. Цул совнаха, Везачу Эло вайгара хоттур ду массо а къинош тIера, вай ца хууш летийначерах а цхьаьна.

Нагахь санна стага Везачу Эло тІедехкина парзаш талхош, дан ца дезарг динехь, иза бехке ву, даьллачун-на жоп дала деза цо, ца хууш и даьллехь а.

Iамалъяр 5:17

Цкъа мацах со цу хьокъехь къамел деш вара цхьана къоначу майрачуьнца а, цуьнан зудчуьнца а. Аса цу гIуллакхах кхетийча, къонахчо, стол тIе буй а тоьхна, вониг а олуш (цу тIе, цуьнан зудчо иза циггахь бехкевира, кхоалгIа весет дохор тIехь — цхьа а тайпа бух боцуш Делан цIе яккхарна), элира: «Дела нийса вац! Нагахь санна ишттачу некъаца бен Делан лаамехь хила — лур вацахь, тIаккха иза соьга далун доцург ду. Соьга кхачаме кхочушдалур дац и дерриг а весеташ!» Иза чIогIа дог доьхна вара.

Къинна къера хилар

Дера, Далла хаьара, адаме кхоччуш и дерриг а итт весет кхочушдалур доцийла. Уьш адамашна луш, Дела Шен билггалчу Iалашонна тIегIерташ вара.

Ткъа хІинца вайна хаьа товрат-хьехамаша хьоьхург хьехамийн долахь болчарна а дуйла. Цундела цхьаннан а бехказадовлийла дац: массо а адамаш… Далла хьалха бехке хуьлу.

Римхошка 3:19

Кху байтан маьIна хIара ду:

1. Итт весето муьлхха а дIасацаво, Ша Далла хьалха кхоччуш бакъахьара ву бохуш, чIагIо еш верг.

2. Итт весето гойту, ма-дарра аьлча, вай дерриш а Iедал дохийнарш долуш хилар а, вайн меттиг кхел ечу цІа чохь хила езийла а. Юьхьенца адам Делан доттагІа дара, цуьнца цхьана а тайпана зулам дацара. Амма Адама а, Хьавас а Делан дехкар дохийча, Дела царна хьалха хIоьттира кхелахо санна. Иштта адам кхел ечу гIанта тIехь ду, цхьана а адвокатан иза бакъдина, кIелхьардаккха ницкъ а бац. Коьрта Кхелахочо Шен сацам бо: стаг БЕХКЕ ВУ Делан Iедал дохорна тIехь,

Товрат-хьехамаш кхочушбарх, Далла хьалха цхьа а бехказавер вац. Оцу хьехамашкахула адамаш шаьш къинош хиларх кхета.

Римхошка 3:20

Итт весетан Iалашо — адамна ша къинош тIехь долуш хилар гайтар ю. Оцу весеташа таро йора нийса дерг нийса доцчух къасто хаар тIехь. ТIаккха цаьрга терра адаман гIуллакхийн а, ойланан а мах хадо таро хилийта.

Куьзга

Итт весет адамна — иза цуьнан «боьхачу» юьхьан сурт гайтар ду. Куьзга доцуш муха хуур ду, шун юьхь цIена ю я яц? Нагахь санна цхьаммо: «Хьан юьхь тIехь хатт бу!» — алахь, — шун бакъо ю иза тIе ца дита, шуна шайна и гуш ца хилча. Амма шуьга куьзга делча, тIаккха шун юхагIертийла дац: шу, дIа а сецна, къера хила деза, шайн юьхь бехъелла хиларна.

Иштта адамаш а дара: Дала шайна Шен Закон даллалц, царна ца хаьара, къа хIун ду. Ткъа итт весето, куьзгано санна, схьагойтура адамна цуьнан къинош.

Адамашна итт весет лучу хенахь, Далла хаьара, къинош тIехь долчу адамашна Шен закон кхачам боллуш кхочуш далур доцийла. Законан кхечу тайпана Iалашо ю. Нагахь санна адамна куьзганан гIоьнца шен юьхь тIехь хатт хилар гича, цо цу куьзганца дIабоккхур ма бац иза. Цо саба схьаоьцур ду. Иштта законаца а ду. МаьIна дац, шен ницкъа тIе а тевжина, весеташ кхочушдан гIертар. Закон кхочушдан гIертарца кIелхьарвала гIерташ волу стаг эххар а дуьззина бIарзвалар тIевогIу я Делан закон харцхьадаккхарна тIевогIу. Шайн къинош дIанисдан гIерташ, адамаш, шаьш чохь гун куьзга бехдан гIертар ду, шаьш иштта цIена хир ду моьттуш. Ма-дарра аьлча, цара закон лорур дац.

Берд

ХIинццалц стеган кхечарна хьалха дозалла дан йиш яра, шен дикалла бахьана долуш Далла ша кхиболчарел дукхавеза бохуш. Амма хIинца Закон кхаьчча, хIораннан а ала йиш яра:

Харцонца вара со дуьнен чу ваьлчхьана дуьйна, сайн ненан кийрара дуьйна къа ду аса схьадахьаш.

Забур 50:7

Амма Законо стеган таро хулуьйтура, шен тIехь къинош дуйла хаийтина а ца Iаш, Делан кхачам болуш хилар ган а, Цуьнан возалле кхачалург цахилар а. Къалатор бахьана долуш хIоьттина болу берд адамашна моьттучул шуьйра хилла. ТIаккха адамашна Законах тIай ца хилалора Далла тIе кхача, хIунда аьлча цхьаьнггахь а цаьргахь ницкъ бацара иза кхачам боллуш кхочушдан.

Ши тоба

Итт весетана хилла йолу исраилхойн дуьххьарлера реакци вайн хIинцалера заманан адамашна дукха уллора ю.

Делан Йозанаша вайна довзуьйту адам, чIогIа кхерадаларна, дегош хилла хилар. Уггар а хьалхара уьш кхерабаларан бахьана стигал къекъар а, ткъес деттар а хиллачух тера ду. Адамаш Iадийна дара цу тайпана кхераме нуьцкъалалла схьагайтарх. Ткъа коьртачух ойла ца йира цара: царна хийтира, шайга Делан закон атта кхочушдалур ду аьлла. Иштта тахана а хуьлу: адамаш, тIехула гуш долчух Iеха а лой, кIоргге ца хьовсу.

Амма Делан лааман «коьртачу» маьIнах кIорггера кхеттарш а бара. Уьш кхеттера, Делан лаамехь хилар а, къинош тIехь цахилар а боху Делан дешнаш хIун маьIна долуш ду. И нах а бара кхерабаларна бегош, амма кхин хIума бахьана долуш дара иза. Царна хаьара шайн ницкъ хир боцийла и весеташ кхоччуш кхочушдан. Иштта, Делан Йозанаш тIехь ма-бохху, Исраилан халкъ юхаделира.

Цара Мусага элира: «Ахь дийца тхоьца, оха ладугIур ду, амма Дала тхоьца къамел ма дойла, тхо ца далийтархьама».

Арадаккхар 20:19

ХIинца адамашна хаьара, Дала къа санна хIун лору. ХIинца уьш кхийтира возалла хIун ду: иза Делан кхачамалла ду.

Юха Везачу Эло Мусага элира: «Со волчу лам тІе хьала а валий, кхузахь саца. Айса нахана хьеха кечдина парзаш тІехь долу тІулган экъанаш лур ю Ас хьоьга».

Арадаккхар 24:12

Иштта итт весет кхочушдан дезаш долу Iедал чIагIделлера, хIинца исраилхошна тIехь дара и весеташ кхочушдар. Амма ша-шеца бакъволчунна билгалделира, и тIедиллинарг кхочушдалург цахилар. Ткъа нагахь санна иза Делаца йолу юкъаметтиг меттахIотто лууш велахь, цо кхин агIо лаха езаш яра.

Итт хьехам я итт законаца тIедиллинарг

Итт весетаца меттахIотталур яцара хьалхалера адаман а, Делан а юкъаметтиг, амма иза кхеран цхьа а маьIна дац бохург дац. Оцу весеташа вайна диканиг вочух къасто гIо до. Весетийн дохоро халонийн тIаьхьалонаш хуьлуьйту кху лаьттахь долчу дахарехь, вукху дуьненахь дерг ца дийцича а.

Дукхахдолчу халкъаша дIатесна Делан закон. Амма Делан законаш доцу юкъаралла яхалур яц: цхьа а цу тайпана йолу цивилизаци дийна ца йисна. Диканиг вочух къастор дIатасар — иза а ма ду шатайпа хьал.

Итт весет дIатасарца, юкъаралла дIахIутту талхаран некъа тIе: хIора керла тIаьхье тIаьхь-тIаьхьа марзло къиношка. Ткъа Делан возалла хийцалуш дац. Делан цкъа а машар хир бац къинца.

Муьлхачу тайпана юкъадогIу шу?

Дукхахдолчу адамаша шаьш къинош тIехь долуш лору. Амма царна юкъахь кIезиг бу шаьш гIаддайна къинош тIехь дерш ду ала кийча берш. Цу шина тайпана юкъахь йоккха башхо ю.

Къинош тIехь долуш берш теша шаьш шайн ницкъаца Дела резаволуш хилалург хиларх. Цара лору, иштта хилийтархьама итт весетт кхочушдар тоьаш хилар, я Делан цIа чу а оьхуш, доIанаш а деш, дика гIуллакхаш дар.

Делахь а, Делан Йозанаш тIехь аьлла ду, адаман дикачу ойланашка а, дикачу гIуллакхашка а терзан тIехь охьатаIалур дац цуьнан къинош, цундела и ша-ша Далла хьалха бакъхилалур вац.

Дера, дика гIуллакхаш дан гIерта-м веза, вониг а ца долуьйтуш, итт весет а ца дохош. Амма цуьнца цхьаьна дика хаа деза, цхьа а тайпана вайн гIертаро, адаман а, Делан а хьалхалера юкъаметтиг меттахIотталург цахилар. Вешан ницкъах а тешна Iарца вай Далла генахь лаьтта.

ГІаддайна волу къинош тIехь дерг кхета ша кIелхьара валалург цахиларх. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду, вай дерриш а гIаддайна къинош тIехь дерш ду аьлла.

Далла хьалха тхо дерриш а бехвелла стаг санна хилла дІахІиттина, оха мел дина бакъахьара гІуллакхаш дегаза горгамаш санна ду. Тхо массо а, гІа санна, маргІалдулу, тхан къиноша, мохо санна, дІахьо тхо.

ЕшаI-ЯхIу 64:6

ИссалгIа Корта

1. Делан четар

Хьалхарчу коьрта чохь ма-дийццара, цхьаболчу исраилхошна шайна тIедиллина долу итт весет кхочушдалур ду моьттура. Иштта, ойла а ца еш, цара ког биллира синан аренга. Амма кхиберш а бара, Дала кIелхьардовла кхин некъ баларе ладоьгIуш.

ХIинца хуьлуьйтур вай иштта. Дала Ша адамашна хьанал, нийса лела хьеха лууш урокан план хIоттош хилар. Стенна тIера дIайолор яра те и урок?

Урокан план. Хьалхара дакъа.

• Масала. Хи чохь нека дечу стеган коган пха озийна. Цо, гIо доьхуш, мохь бетта. Хин йистехь лаьтташ адамаш ду. Цхьа дика некадархо бен, цунна гIо далур долуш цхьа а вац.

• Адамаша оцу некадархочуьнга дехарш до, сихха оцу декъазчунна гIо дахьара бохуш. Амма иза сих ца ло. Дан хIума доцуш, ветталучу хи чохь волчун гIора дайча, некадархо хи чу кхоссало.

• «Хьо хIун деш Iара?!» — бохуш, бехкаш доху цуьнга наха. Ткъа цо иштта жоп ло: «Хина буха воьдучун гIора дIадаллалц, цунна тIегIойла дацара. Шен дахарна къийсам бан иза сецча бен, иза кIелхьарвоккхийла дац»[1].

• ЖамI дар: Делехьа адамо дуьххьара боккхуш болчу коган маIна иштта ду: адам, ша гІаддайна къинош летийнарг ву аьлла, къера хилар. Цхьамма гIо ца лаьцча, иза ша даим тIехь хир долчу таIзарх кIелхьардалалур дац.

Нагахь санна Дала Шен хьалхара урок иштта дIаяьхьча, исраилхоша иштта ала мегара: «Веза Эла, Ахь тхоьга иштта аьлла ма дара. Тхуна иза хууш ма ду!» «Нийса ду, Аса иштта аьллера, — эр ду Везачу Эло. — Иза шуна хаа дезачех уггар а коьртаниг ду. Сина тIебогIучу некъахь аш боккхуш болу хьалхара ког — шаьш де дайна къинош летийнарш хилар тIеэцар ду. Ас къинхетам а бийр бу, кIелхьар а воккхур ву ша баккъалла а къинош летийна хиларна къераверг».

Дера, хIара-м, ХІокху кепара хила там бар-кх и урок аьлла, хIоттийна сурт ду, амма цуьнан маьIна ца хийцало. Делан Йозанаша вайна даим иза хьоьху.

КхидIа гIор вай.

Везачу Эло Мусага элира: «ДІаала исраилхошка, Суна совгІаташ да алий. Даггара сагІа дала лууш лелачу хІора стагера Суна лерина совгІаташ схьаэца.

Нахе Суна цІа дайта, тІаккха Со царна юкъахь Іийр ву».

Арадаккхар 25:1–2,8

Гайтаман гІирс

Исраилхоша деза цIа дан дезара, цунах Делан четар олура. Цигахь Дала Шен халкъаца хан яккха тарлора. Шен чохь Iен цIа оьшуш хиларна, ца дайтинера Дала и Деза цIа. Схьахетарехь, дукхаха дерг иза масал эца дина сурсат хила дезара. ТIаьхьа-тIаьхьа, тергам бича, вайна хуур ду хIун Iалашо йолуш дайтина и Деза цIа. Цунах лаьцна масех агIонна тIехь яздина хир ду. Цундела, собаре а хилий, тергамца дIаеша и агIонаш.

Уггар а хьалха, Дала дIаэлира цаьрга и цIа дан шайн лаамца сагIа дала дезар. Цо къаьсттина хаийтира Шена тамехь хир ду, цхьа а берта а ца валош, цхьана тайпана ницкъ а ца беш, деш долу хIума. Дала дIахьедира и цIа а, оцу цIа чохь мел дерг а билггал Ша ма-аллара дан дезар:

Ас хьайна ма-гайттара де цIа а, цу чуьра хIуманаш а.

Арадаккхар 25:9

Делан четаран план

Делан четар, вовшах а хIуьттуш, дехьа-сехьа бахалучу гIирсах йина яра. Иза, ма-дарра аьлча, четарх тера а яра: ондий пенаш а, тIергIах бина тхов а болуш. Делан четар шина декъе декъна дара. Цуьнан кхоалгIа дакъа, Уггар а еза чоь аьлла, цIе тоьхна яра, дисина ши дакъа, еза чоьнаш яра. И ши чоь вовшех дезачу кирхьанца дIакъастийна яра. Оцу кирхьано Уггар а езачу чоьнна чу арахьара серло ца кхоьтуьйтура.

Четаран лакхахь уллу мІерех дІатаса и кирхьа. Цунна тІехьа дІахІоттаде бартбаран тІорказ. Цу кирхьано еза чоь уггар езачу чоьнах дІакъастор ю.

Арадаккхар 26:33

Делан четаран гонах керт-аре яра. Цунна гонах ши метр лекха керт йинера. Чуволийла долуш цхьа ков бен дацара.

Коьрта хIуманаш — четар чохь а, арахь а — ерриг а ворхI хIума яра.

(1.) ЦІестан сагIа доккху кхерч.

ХIара цу хIуманех тIаьххьара а болу гIирс гIеххьа боккхочу барамехь бара. Иза дечигах бина бара, тIехула цIаста диллина а долуш. Цуьнан хIора сонехь цхьацца маIа яра. И цІестан кхерч кертахь нийсса кевнна юххехь дIахIоттийна бара.

(2.) Юьхь-куьгдуьлург.

Иза хих буьзна болу цIестан боккха кад бара, Далла Iамалъечу хенахь цIано ян лерина. И бохург хIара дара: адам Далла герга догIуш цIена хила деза.

(3.) Къуъда.

Куьданан барам Дала билгал ца баьккхинера, амма цуьнан кеп вайна хууш ю: цуьнан ворхI гIад дара. Иза цIеначу деших бина хилар гойту цуьнан жимачу барамехь хиларо.

(4.) Далла къобалдинчу баьпкан стол.

Дала Муса-пайхамарна тIедиллинера шатайпа стол яр. Цунна тIедилла дезаш хилла шийтта бепиг, Исраил-мехкан шийтта тайпа хилар гойтуш долу.

(5.) Хаза хьожа йогIу хIума ягош болу сагIа доккху дашо кхерч.

И сагIа доккху дашо кхерч Уггар а еза чоь Езачу чоьнах дIакъасточу кирхьанна хьалхха бара. Исраилхой арахь доIа дан гуллучу хенахь, оцу кхерча тIехь хаза хьожа йогIу хIуманаш ягайора. Стигала хьалаболу кIур Далла хьалахьажийна долу доIанаш санна бара.

(6.) Бартбаран тIорказ

ХIара доккха доцу дечиган тIорказ тIехула цIеначу деших дара. Иза дина дара чохь итт весет тIеяздина долу тIулган экъанаш а, исраилхошна Дала яьссачу аренгахь яийна манна чохь йолу кхаба а латторхьама. ТIорказна шина а агIор чIагIдина деха гIуркхаш дара, иза дIасалело атта хилийтархьама.

(7.) НегIар

Бартбаран тIорказан цIеначу деших долу негIар дара: цуьнан агIонаш хазъеш дина дара дIасадаржийна тIемаш долу карубмаликаш. Бартбаран тIорказ а, цуьнан негIар а доцург кхин цхьа а хIума дацара Уггар а езачу чоьнна билгалдаьккхина. Дала аьллера:

Тоьшаллин тIорказна тIехь долчу шина каруб-маликана юккъехь, негIарна тIехула хьуна дуьхьал а вогІур, хьоьга вист а хир ву Со. Цигахь Исраилан халкъана дан дезарг тIедуьллур ду Ас хьоьгахула.

Арадаккхар 25:22

Динан дай

Хьайн ваша АхІарон а, цуьнан кІентий а исраилхошна юкъара схьа а къастабай, царах Суна гІуллакх деш болу динан дай бе. Уьш АхІарон а, цуьнан кІентий: Надаб а, АбихІу а, ЭлиІазар а, Итамар а хила беза.

Арадаккхар 28:1

Дала Муса-пайхамарна тIедиллира АхIаронах а, цуьнан кIентех а Делан четаран динан дай бина дIахIиттор. ХIаронах динан коьрта да хилира. Дала уьш кхечарел башха бу аьлла ца хаьржинера. Далла лаьара халкъ Делан возалла лара Iамо. Динан дайшна хьоьхура Делан Четар чохь Дала тIедиллинарг кхочушдар. Цул совнаха, цара Делан Четар Iалашдора.

Делан Четар кийча ду

Четаран дIахIоттор чекхделира, Исраилан халкъ Синай-лам тIе деана исс бутт баьллачул тIаьхьа.

Балхе хьаьжча, Мусана гира иза Везачу Эло тIе ма-диллара бина хилар. ТIаккха Мусас уьш декъалбира.

Арадаккхар 39:43

Мисар-махкара исраилхой арабевллачу шолгIачу шеран хьалхарчу беттан хьалхарчу дийнахь дIахIоттийна Везачу Элан четар.

Арадаккхар 40:17

Делан Четар кечдина даьлча, Уггар а езачу чоьнан тхов тIехула цхьа марха гулъяла йолаелира. Цо исраилхошна дийнахь некъ гойтура. Ткъа буьйсанна цIеран бIогIам хIуттура. Цара гойтура Дела кхузахь хилар.

Делан четарна гонах марха хІоьттира, ткъа цу гуламан четаран чоь Везачу Элан олаллин нуьро юьзира.

Муса Делан четарна кІел ца вахалора, цунна гонах марха хиларна а, Везачу Элан олаллин нур цу гуламан четарна чохь хиларна а.

Арадаккхар 40:34–35

Цхьаболчарна хета, бартбаран тIорказан негIар тIехь серло къегаш ю аьлла.

Гайтаран гІирсан гІуллакх

И дерриге дина даьлча, цунах пайда эцаран хан тIекхечира. ТIаккха Дала Мусага элира:

ДIаала исраилхошка: «Шух цхьанна Везачу Элана лерина сагIа даккха лиъча, доккхачу а, жимачу а даьхних даккха и сагIа».

Iамалъяр 1:2

Далла лаьара адамаша четар долчу сагIина лерина дийнаташ схьадало. Уьш хила дезара:

…доккхачу даьхних…

Iамалъяр 1:3а

СагIина лерина дийнаташ хIорш магадора: ка, бож, гомаш. Амма кхин дийнат маггане а ца магадора — я хьакха, я жираф, я крокодил

И доцург а аьлла дара сагIина деана долу дийнат:

…боьрша хила деза, цхьа а сакхт доцуш.

Iамалдар 1:3а

И дийнат цамгар йоцуш а, сакхт доцуш а хила дезара.

Цо и бежана гуламан четарна чуволлучохь дІахІотто деза, Везачу Эле иза къобалдайтархьама.

Іамалъяр 1:3б

СагIа четаран кертарчу йоьзачу* кхерча тIехь даккха дезара. Ша гIора доцу къиношлетийнарг хилар ларар а, сагIа даккхар а — уггар а хьалха дан деза хIума ду Далла тIевирзинчу стага. СагIа деанчу стага:

*Делан Йозанашкахь йоьза хІуманаш дукхахьолахь къинах йолчу кхелаца йоьзна ду.

Схьадалийначу бежанан коьрта тIе цу стага куьг диллича, иза шен къинойх цIан а лур ву, цунна геч а дийр ду.

Iамалъяр 1:4

Куьйгаш тIедахкар — иза ша санна ларар ду. Дийнатан коьрта тIе куьйгаш дилларца адамо, ша-шен къиношна бехке хиларна, вала везаш хилар тIелацар гойтура. Амма цуьнан метта хIара дийнат лийр ду. Ткъа Дала цуьнан метта долу и сагIа тIеоьцура иза къиношна тIера схьабелла мах лорура — къинош дIахьулдора.

Везачу Элана хьалха старгІина урс хьакха деза цу стага, цул тІаьхьа АхІаронан кІентий болчу динан дайша гуламан четарна чуволлучохь лаьттачу сагІа доккхучу кхерчана массо а агІор тІетоха деза цу бежанан цІийн цинцаш.

Iамалдар 1:5

Иза массо а исраилхошна юххера а, кхетаме а хила тарлора. Церан дайша а, дайн дайша а дийнаташ дойу сагIанаш дохура.

ЦIий Iано деза

Юха а Дала дагадоуьйтура адамашна Шена тIе вогIийла тешарца бен цахилар — Деле йолчу дегайовхонца. И дегайовхо адамо цIийIаноран сагIица схьагойту.

Оцу некъаца боьлхура Хьабул, Нохьа, ИбрахIим, Исхьакх, Якъуб а, иштта кхиболу Делан лаамехь леларш а.

Адамна летийна къинош бахьана долуш Iожаллин кхерам бара. Амма, Делан къинхетам бахьана долуш Iожаллина дIаделла сагIина лерина дийнат, цуьнан цIий Дала схьаоьцура къинойх белла мах санна.

ДегІан са цІийна чохь долу дела, Аса цІий сагІа доккхучу кхерчана лерина хилийта аьлла шуьга, цІий Іанорца шун синош къинойх цІандайтархьама. Шена чохь са долчу цІийно къинош дІа ма доху.

Iамалъяр 17:11

Иза иштта хилча, адаман къинош ламасташ кхочушдарца дIахьуллора. И адам тIаккха Делан бIаьргашна хьалха къинош долуш ца хуьлура.

…цIий ца Iанийча, гечдар ца хуьлу.

Iебархошка 9:22

Уггар а хьалха Далла тамехь ишттачу адамийн тешар дара. Цундела Цо, мацах ИбрахIимна санна, и тешар Шен лаамехь дерг лорура.

Ткъа Делан Йозанаша хІун боху? «ИбрахІим тийшира Делах, цундела Цо иза Шена хьалхā бакъвина лерира».

Римхошка 4:3

Къинош дIадахаран де

Шайна тIедиллинарг кхочушдеш, динан дайн йиш яра паргIат четар чу бовла. Амма дихкина цхьа хIума дара: цхьа а Уггар а езачу чоьнна чувала йиш яцара. И Уггар а еза чоь Дела чохь волу меттиг санна лорура. Къинош тIехь долчу стагана дихкина дара оцу чу ур-атталла бIаьрг тоха а. И чоь дIакъастош долу кирхьа шога кIадинах дара, цунах чекх хIумма а гойла дацара. Ур-атталла динан коьрта да волчу АхIаронан а яцара шарахь цкъа бен цу чу вала бакъо — иза дара къинош дIадахаран дийнахь. Оцу дийнахь цо сагIина дийнатан цIий дан дезара цу цІа чу.[3]

ШолгІачу цІа чу шарахь цкъа динан коьрта да воьду. Цо шеца цІий дахьа деза чувоьдуш, шена а, халкъо ца хууш летийначу къиношна а тІера даьккхина долу.

Iебархошка 9:7

И дихкина дерг дохийначунна Iожаллаан таIзар дора.

Везачу Эло Мусага элира: «Хьайн вешига АхІароне дІаала, шена дага мел деъанчу хенахь Делан четаран кирхьанна тІехьа йолчу уггар езачу меттиге ма гІо. Цигахь лаьттачу бартбаран тІорказан негІарна хьалха иза веача, АхІарон вала мега, хІунда аьлча къинош дІадахаран негІарна тІехула йолчу мархина юккъехь Со гучуволу».

Іамалъяр 16:2

Къинош дIадахаран дийнахь даьккхина сагIа — Дела къинхетаме хилар дагахь латтор санна хIума дара. И ламаст хIора шарахь юха-юха кхочушдора, сагIа даьккхинарш кхин къинош тIехь долуш ца ларахь а, дийнатан цIийх буьззина дIабелла мах санна ца лорура. Цо гулделла декхар дIакъовлура. Цундела АхIарона хIора шарахь, тIе шатайпа духар а духуш, Уггар а езачу чоьнна чу волура, шена а, халкъана тIера къинойх дIадала цIий а дахьаш.

Делан Четар а, цу чуьра хIуманаш а, динан дай а, сагIа даккхар а, Къинош дIадахаран де а — иза дерриге а дика ойла йина гайта даьхна хIуманаш дара. Цара адамашна хьоьхура адамех лаьцна йолу Делан Iалашо муха ю.

2. Цатешар

Иштта Исраилан халкъана Веза Эла алсам вевзара. Дала даим латтайора царна юург а, хи а, церан уьш чекхдолучу хенахь. Ур-атталла церан мачаш а Дала, уьш тиш ца лучу кепара онда йинера. Исраилхошна карабеара оьздангаллин хьехамаш. И хьехамаш массарна а бара. Оцу хьехамаша шена гонаха цхьаьнатухура оцу халкъан болу массо а векалш. ХIинца церан хаарш дара дика а, вон а къасто. Эххар а тIаьхьа аьлча, Дала тардолуьйтура адамаша шайн къинойн метта сагIадаккхар. Шуна моьтту хир ду исраилхоша чIогIа баркаллаш кхайкхадора Далла шайна Цо мел дечу диканна. Иза иштта данне а дацара! Шаьш пусар дахь а, цара иза ца гойтура шайн леларехь. Халкъ юха а хамталлаш ян доладелира.

Бакъду, хета мегар дац исраилхоша а бен ца гайтина иштта пусар цадар. Ткъа вай а ма ду изза адамаш, дилхах а, цIих а долу.

Цу дерригенан духе хьаьжча, оцу заманахь исраилхой дуьненан массо а халкъийн векалш санна бара. Шо-шаре мел дели, церан Делах лаьцна долу хаарш алсамдуьйлура. Церан хаарша уьш алсам жоьпалле озабора. Делан Йозанашкахь ма-аллара,

Дуккха а кхаьчначуьнгара дуккха а хоттур ду, дуккха а хIума шех тешна дитинчунна тIехь доккха декхар ду.

Лака 12:48

ХIинца исраилхошна Делах лаьцна дуьнен чуьра дисина долчу кхечу массо а къаьмнел алсам хаьара.

ХIор-лома тIера ЦIечу хIорда тIе боьдучу новкъахула дIабахара уьш, Эдоман махкахула ца бовлархьама. Новкъахь нехан собар кхачийра. Далла а, Мусана а лен буьйлабелира уьш: «Кху яьссачу арахь далийта даьхна аша тхо Мисарара ара? Кхузахь я бепиг а, я хи а дац. Тхуна бIаьрга бан а ца беза и декъаза кхача».

Лелар 21:4–5

Церан бехкаш бахар нийса дацара. Дала царна массо а оьшуш ерг латтайора. Амма ша-дерг хIара дара: уьш реза бацара шайн долчунна. Царна кхин хIума дезара. Дала дечунна реза а хилла, Цуьнгара гIоне сатуьйсуш Iаран метта, цара хамталлаш а йора, кхин алсам а доьхура.

Хьалха дIаяханчу хенахь Дала цхьана ханна Iаддуьтура* адамаша къинош летор. Дела къинхетаме ву, амма Цо къа латор бехке лору. ХIинца исраилхой шайн Кхоллархо а, Веза Эла а волчуьнца йолу юкъаметтиг лелорехь керла адамаш дацара. Царна Делах лаьцна дукха хааделлера. Ткъа хIинца юха а, экама лелийна бераш санна, уьш хамталлаш ян а, юхахьаралела а буьйлабелира.

*Цхьана ханна бен Дала Іад ца дуьту адамаша летийна къинош. Делахь а, адамаша мел летийна къиношна тІехь кхел йийр ю Цо. Дустал Векалийн 17:30.

Везачу Эло халкъана тІе дІаьвше лаьхьарчий хийцира. Цара лецна, исраилхойх дуккха нах белира.

Лелар 21:6

Делан оьгIазалла Исраилан махкана тIееара дIаьвше долчу лаьхьарчийн уьнца. Иза къинойн тIаьхье яра. Хьалххе Дала аьлла ма-дарра, къино адам Iожаллина тIедаладо дегI хIаллакьхиларна а, Делаца йолу хьалхалера юкъаметтигаш дIахадорна а, даим йолчу Iожаллина тIе а. ХIинца и бакъхилар гучудаьлла: дукхахболу исраилхой белла.

Кхин цкъа: Iожалла

Делан Йозанашкахь Iожалла кхо тайпа схьагойту:

1. ДегIана Iожалла — дегI далар.

2. Делаца йолу юкъаметтиган Iожалла — Делах дІакъастар.

3. Хиндолчу диканна сатийсаран Іожалла — гуттаренна хуьлу (я шолгIа) Iожалла — цIеран Iам чохь таIзар дар.

…Къинош леторна луш йолу ял Іожалла ю…

Римхошка 6:23а

Исраилхой синтем байна Iадийнера. Уьш кхийтира Дела воцчо оцу таIзарх шаьш кIелхьардохург цахиларх. Шаьш уьш кIелхьар ца бовлалора — церан ницкъ бацара.

Мусана тІе а баьхкина, исраилхоша элира: «Везачу Элана а, хьуна а лен а лийна, къа латийна оха. ДоІа дехьа Везачу Эле, Цуьнга лаьхьарчий дІадахахьара алий».

Лелар 21:7а

Исраил-халкъана тIе и таIзар доуьйтуш, Везачу Эло кхайкхам бора, меттадола бохуш. Иштта ойла хийцаяларх Делан Йозанашкахь меттадар я Далла тIедерзар олу. Адам ша дийна долуш бен иштта меттадалур дац. Стаг дийна волуш Далла дIахезар ву. Амма и дегIаца веллачул тIаьхьа, ойла хийца чIогIа тIаьхьа хир ду.

Исраилхой къера хилира шаьш къинош леторна. Уьш, дохко а бевлла, меттабаьхкира. Цара Деле дийхира, шаьш баланех кIелхьардаха аьлла. Уьш юха а тийшира Делах.

Мусас нахана тІера доІа дира Везачу Эле.

Везачу Эло Мусага элира: «ЦІестан лаьхьа а бай, хьокхана тІе тоха иза. Лаьхьано лаьцнарг, цІестан лаьхьане хьаьжча, дийна вуьсур ву».

Мусас, цІестан лаьхьа а бина, иза хьокхана тІе туьйхира. Лаьхьано це тоьхна стаг, цІестан лаьхьане хьаьжча, дийна вуьсур ву.

Лелар 21:7б–9

Муса-пайхамар ца вахара бозбунчашна а, дарбанаш лелочарна а тIе, шеца болу лаьхьарчаша лецна болу нах тобалийтархьама. Дала Ша товора Шех тешаш верг а, Шен лаам кхочушбийриг а.

Дала адамашна некъ битира, церан Делах тешаш хилар гайта. Лаьхьано лаьцнарг, ван а веана, цІастах бинчу лаьхьане дIахьаьжча тоара, иза товала. И дарца цара шаьш Делах тешаш хилар схьагойтура.

ХIоттор вай иштта сурт. Лаьхьано лаьцна волу цхьа исраилхо оцу цІастах бинчу лаьхьане хьажа ца вахана. «Вайн къано, Муса-пайхамар, галвалла боху цо шена бевзачаьрга, — цунна моьтту цкъа оцу цІестан лаьхьане дIахьажаро баккъал а болчу дIаьвшечу лаьхьано лацарх товийр ву!… Иза-м билггал хьераваьлла! Со ца теша оцу туьйранех. ХIун хир дара оцу стагах? Иза-м, дера, лийр вара. Дукхахадерг дIаьвшечу лаьхьано лацарх а ца леш, Делах ца тешаш иза хиларна лийр вара. Везачу Эло тешар къобалдо, ткъа цатешар бехкедо. ХIара хаар коьрта ду: Делах лаьцна вайна дукха мел хаьа, вайна тIехь ду Далла ма-бохху лелар. Дала вайн хааршка терра бехкеозор ду вай.

Дуккха а шераш дIадаьллачул тІаьхьа, Езикхал-паччахьо бохийра Муса-пайхамара бина болу цІестан лаьхьа, хIунда аьлча адамаш цунна Iамалъян дуьйладеллера. Ишттаниг дарца цара дохадора Делан иттаннах долу цхьа весет.

Хьажа 4 Паччахьаллийн 18:4

3. Кхелахой, паччахьаш, пайхамарш

ХІокху вай дийцаре даьккхинчунна юкъадогIу историн масех бIешераш. Со гIиртира шун дикка кхетам хилийта уггар а коьртадолчух лаьцна. Шуна атта хир ду кхета, 96–97 агIонашна тIера схеме а хьожуш, цIерийн тидам бича.

Исраилхой Мисар-махкара арабевлла шовзткъа шо даьллера. Эххар а уьш КанаIан-махка кхечира. Муса-пайхамар, Дала лур ду аьллачу лаьтта тІе кхачале, дIакхелхира. Халкъан баьчча хилла дIахIоьттира тIеман куьйгалхо волу Нунин кІант ЮшаІ. Дуккха а шераш девлира исраилхоша и мохк дIалоцуш. Уьш цигахь тайпанашца баха хевшира. И хIора тайпа Якъубан (Исраилан) кIентех схьадолалуш дара.

Кхелахойн зама

Цхьана ханна Исраилан халкъ Далла тIедирзинера, амма тIаьхь-тIаьхьа адамаш, бакъдолчу тешарна тIера дIа а довлуш, цIушна Iамалъян дуьйладелира. Везачу Эло царна и бахьана долуш таIзар дора. Цо исраилхошна тIехь кхечу къаьмнашка толам боккхуьйтура, ткъа цара исраилхошна ницкъ бора, ял йоккхуш. Жимма хан яьлча, исраилхоша, дохко а бовлий, Деле кхойкхура, шайна гIо доьхуш. ТIаккха Дала царна юкъа цхьа куьйгалхо дІахІоттийра (цунах кхелахо олу), ткъа цуьнан гІоьнца шайн мостагІийн карара кIелхьарбохура исраилхой. Иштта хуьлура кхаа бIешарахь: Исраилан халкъ Делах дIадоьрзура — Дала царна тIе мостагIий тосура. Исраилхой Далла тІедоьрзура — Дала кхелахо хоржура, тІаккха халкъ паргIатдолура. Оцу заманахь пхийтта кхелахо хийцавелла.

Паччахьийн зама

Дуьнен чуьра массо а халкъашна юкъахь исраилхойн уггар а доккха ирс хилла, хIунда аьлча церан Баьчча а, Паччахь а Веза Эла Ша хилла дела. Амма хан яьлча, исраилхоша, кхечу къаьмнийн дахар а гина, Веза Эла дIатесна. Царна лаьтта тIехь волу паччахь везна. Дала къинхетамца кхочушбина церан лаам. Амма адамаш, шаьш хьалха ма-хиллара, цIушна Iамалъян а, Iесадовла а кийча дара.

Дуккха а паччахьаш хийцабелла Исраил-махкахь, амма царех цхьаберш бен бацара даггара Делах тешаш а, Цунна Iамалъеш а. Цундела паччахьийн заманахь а, хьалха хилларг хилира, хIинца кхелахойн метта паччахьаш хилар бен кхин башхо йоцуш.

Цхьаболу паччахьаш шайна тIе тидам бахийта хьакъ долуш бу. Царех уггар а сий деш а, цIе йоккхуш а Дауд-паччахь ву. Иза а вацара дикка къинош летоза. Амма иза чIогIа Делан дашах а тешара, цо Далла лерина сагIанаш а дохура. Цул сов, Дауд сийлахь пайхамар хилла, Дала дог иракара а хIоттийна, цо дуккха а назманаш язйина, Делан безам а, Цуьнан къинхетамалла а хестош. И назманаш Забур олучу тептар тIехь гулдина ду. Дауда яздора Дала лур ву аьлла КІелхьардохучух лаьцна. Ткъа Дала ваІда дира, Ша леррина Къобалвинарг — Даудан тІаьхьенах цхьаъ хир ву аьлла[2].

Дауд-паччахьан даггара ойла яра: цунна лаьара дIасадоккхуш долу Делан четар хийца, и санна гIишло ян — Делан цIа. Оцу гIишлоно Ярушалайм-гIала хазъян езара, иза мехкан коьрта гIала йолу дела. Дауд гIишлош ян гIирс кечбан волавелира, амма и цIа дар Даудан кIант волчу Сулимна кхечира.

Сулим-паччахь гIарвелира шен сийлахь долу хьекъалалла а, цо Мориа-лам тIехь дина долу Делан цIа а бахьана долуш. Дуьйцуш ду, и исбаьхьа гIишло ИбрахIим-пайхамара шен кIант Исхьакх сагIина валийначу меттигехь лаьтташ ю бохуш.

Сулим-паччахь веллачул тIаьхьа, Исраилан халкъ къилбседехь итт тайпанна, Исраилан халкъ аьлла цIе а юьтуш, ткъа къилбехь ЯхIудан халкъ олучу шина тайпанна декъаделла. И декъадалар хила мега Делах довларехьа дуьххьара ког баккхаран бахьана. Кеп хIиттош дерш къилбаседехьара тайпанаш дара. Цигара нах тIехулара Везачу Элан лаам кхочушбеш санна бара, амма церан дегнаш Далла генахь дара.

Пайхамарш

Дала Шен халкъана пайхамарш бохкуьйтура. Цара адамийн къинош гучудохура, тIедогIучу таIзарх лаьцна хаам а бора. Оцу пайхамарех дукхахболчара Дала деллачу дог иракарахIоттарца Делан Йозанаш яздина.

Дукха пайхамарша лараме хаамаш бора вогІун волчу КІелхьардохучух лаьцна.

Бакъду, ала мегар ду, я исраилхой, я церан паччахьийн башха безам бацара оцу пайхамаршка. Иза иштта ду, адамашна лууш ца хилла цара бохучун тидам бан. Масала, ЕшаI-ЯхIу-пайхамара иштта аьлла:

Хьалдолчу Эло элира: «ХІара халкъ баганца Суна тІекхочу, маттаца Со лору цо, амма церан дегнаш Суна дукха генахь ду. Суна хьалха болу ларам адамаша Іамийна долу парз Бен дац».

ЕшаI-ЯхIу 29:13

Дукхахболчара ла ца дугIура пайхамарша дуьйцучуьнга. Цара Iамал ца йора Везачу Элана. Адамаша лелха а бора пайхамарш, уьш байа а бойура. Цул сов, иблисо а чолхе доккхура и гIуллакх, харцпайхамарш юкъа а бовлуьйтуш. Цара адамаш кхин а чIогIа тиладолуьйтура. И харцпайхамарш лорура адамаша, хIунда аьлча цара адамашна тамехь дер-дерг дуьйцура, ткъа адамаша цаьрга ладоьгIура, Дала хьехна доллушехь, бакъболу пайхамарш харцпайхамарех муха къасто беза.

Исраил-мохк дIасабаржор

Эххар а Дала халкъана таIзар дира. Дала леррина Къобалвинарг дуьнен чу валале долчу 722 шарахь, схьа а баьхкина, ашурхоша шаьш долчу дIадигира къилбаседера итт тукхам. Делан Йозанаша цхьана а тайпана ца гойту, йийсархой, берриш цхьаьна а кхетта, Исраил-махка юхабирзина хилар.

ЯхIуд-махкахойх леш бар

Кьилберачу шина тукхамо лардора шаьш шайн лаамехь хилар. Иштта дара Дала леррина Къобалвинарг дуьнен чу ваьлла 586 шо кхаччалц. ХIетахь бавелхоша* Ярушалайм-гIала а, Сулим-паччахьан исбаьхьа Делан цIа а дохийра, ткъа халкъ йийсаре дIадигира.

*Бавелан бІов дІахІоттийначу меттигна уллора болу нах бу уьш

Йийсарехь болуш царех дуьххьара жуьгтий олура, иза иштта хила тарло, дукхахберш уьш ЯхIудан гарах хилла дела. Далла гIуллакх дан юкъара кхин цхьа цIа доцу дела, жуьгтий гуламан цІийношкахь гуллора, цигахь цара Делан Йозанаш Iамадора.

Къилбера ши тайпа йийсарехь дара кхузткъе итт шарахь. Дала леррина Къобалвинарг вале долчу 536 шарахь уьш кIез-кIезиг шайн махка юхаберза буьлабелира. Уьш Ярушалаймехь а, цунна гонах йолчу меттигашкахь а баха хевшира. Цара, хьалха санна исбаьхьа ца динехь а, Делан ЦІа юхаметтахIоттийра. Иштта Далла гIуллакх дар а юха дIадолийра цара.

Грекийн тІеІаткъам

Делан Йозанаша дуьйцург дIахеда Дала леррина Къобалвинарг ван 400 шо гергга долчу хенахь. Диъ бIешарахь хилла хIуманаш ца хаало вайна. Амма истори шен эшшарехь дIаоьхура. ГIараваьлла волу грекийн тIеман баьчча волу Искандер Македонски шен эскарца Юххера Малхбалехула чекхвелира. Жуьгтий а ца бисира грекашца уьйр йоцуш. Халкъашна юкъахь йохка-эцаран мотт хилла дIахIоьттира грекийн мотт, ткъа эллинхойн культура дуккха а бIешерашна пачхьалкхан статус йолуш хилира.

Цхьаболчу яхIудхоша грекийн культура тIеийцира Делах тешар цхьаьнадалош. Царех садукъой олура. Шаьш дукха бацахь а, садукъой бехаш а, лараме а бара. Цара Iуналла дора Далла гIуллакх деш болчу нехан (и гIуллакх дар оцу хене а кхачале йохка-эцар санна дIахIоьттина дара). Бакъду, садукъахоша Делан Йозанийн цхьадолу дакъош нийса дац олура, и бохург ду, уьш Делан Йозанаш тIера цхьадолу хIуманаш дIадаха гIертара бохург.

Ши бIе шо гергга лаьттира яхIудхой грекийн куьйга кIел, амма, Дала леррина Къобалвинарг дуьнен чу валале, 166-гIачу шарахь уьш дуьхьалгIевттира. Маккабхо ЯхIуд хьалхавелира халкъ паргIатдаккха. Оцу хенахь гулбелира Делах тешар лардеш болу нах. Царех парушхой олура. Парушхоша грекийн культурана дуьхьал луьра къийсам а латтабора, Муса-пайхамаран хьехамаш чIогIа лар а бора. И хьехамаш тIех ларбан гIертар бахьана долуш цара кхин а шаьш баьхна хьехамаш юкъабалабора, уьш чIогIа лараме а хоьтуьйтуш, Муса-пайхамаран хьехамаш санна. И бохург ду, парушхоша Делан Йозанаш тIе шайгара цхьацца хIума тIетоьхнера бохург.

ЯхIуд-махкахь кхин а цхьа тоба яра — Іелам нах олуш. Зорба туху гIирсаш гучубалале дуккха а хьалха дуьйна, цара, цхьа а дош гал ца доккхуш, Делан Дош юхаяздора. Уьш чIогIа йоза хууш а, чIогIа Делах тешар долуш а нах бара. Тептарш юхаяздар церан говзалла хилла.

Римхой

Маккабхойн хьалхаваьлла яьккхина паргIато бIешарахь бен ца лаьттира. Иза чекхъелира Дала леррина Кьобалвинарг дуьнен чу валале, 67-чу шарахь и паргIато дIаелира. Ярушалайм дIалецира ондачу Помпеян эскаро. Римхошна яхIудхойн тешаро новкъарло ца йора, яхIудхоша ял мел ло, уьш тапъаьлла мел Iан а. Иштта машар бара цигахь бинарг.

Римхойн импери Iаламат йоккха яра, цундела чIогIа хала дара цуьнан генарчу латтанаш тIехь куьйгалла дан. Цундела цара генарчу меттигашкахь куьйгалхой дIахIиттабора. ЯхIуд-
махкахь дIахIоттийнера ХIарод. Цунах Сийлахь ХIарод олура. Иза чIогIа къизалла йолу стаг вара, яхIудхойн тешар цуьнан хабарехь бен дацара. Римхоша куьйгалла а деш, ХIарода а, цуьнан тIаьхьено а бIешарахь паччахьалла дира ЯхIуд-махкахь. Халкъ паргIато езаш хьаьгна дара, цара ладоьгIура, шаьш паргIат а дохуш, шайна тIехь куьйгалла ден верг мила вогIу те бохуш.

Ши эзар шо сов даьлла, Дала ИбрахIим-пайхамаре цуьнан тIаьхьенах цхьаъ КІелхьардохург лур ву аьлла ваIда динчул тIаьхьа. Хан дIаоьхура. ХIора тIаьхьенна юкъахь, кIезиг белахь а, Делах тешаш а, Далла муьтIахь болу а нах хуьлура. Цара синтем боцуш ладоьгIура Дала леррина Къобалвинарг варе. Ишттанаш римхоша олалла дечу заманчохь а бара. Уьш чIогIа тешара Дала лур ду аьллачух а, и аьлларг кхочушхирг хиларх а. Эххар а Дала кечдира Ша леррина Къобалвинарг гучуваккхар. Стигалшкара маликаш дIасевцира. Иблис дегийра. ХIинца гучуволу ваІда дина волу КІелхьардохург. Муха ву те Иза?

[4]

УьтталгIа Корта

1. Элисат а, Марем а

Жуьгтийн халкъ кечдархьама, Дала адамашна шатайпа къастийна пайхамар вахийтина. Цо кхайкхам бан безаш бара ВОУЬЙТУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ вогIург хиларх. Хьанна доьгIна дара те и кхайкхам бан хаьржина хилар? Ур-атталла стигаларчу маликашна а ца хаьара иза шен хан тIекхачале хьалха. Ткъа хIинца царна и хаа дезаш дара, цул совнаха, царна кхин а инзаре хIума хаа дезаш дара — Мила ву КIЕЛХЬАРДОХУРГ.

ЯхІуд-махкахь ХІарод паччахь волчу хенахь Аби-ЯхІун цІе йолчу тобанах а волуш, Закри цІе йолуш цхьа динан да вара. Элисат цІе йолуш зуда яра цуьнан, АхІаронан тІаьхьенах схьаяьлла. И шиъ Везачу Эло тІедиллина гІуллакх леррина кхочушдеш а, Далла хьалха цІена а дара. Церан бераш дацара, Элисат доьзалхо ца хуьлуш хиларна. Ший а ханна доккха а дара и шиъ. Цкъа шайна юкъахь Закри волчу динан дайн тобанан рагІ кхечира Везачу Элана гІуллакх дан. Динан дайн Іедалехь ма-хиллара, кхаж тесира. Иштта Закрина кхаж белира Везачу Элан цІа чохь хаза хьожа йолу хІума яго. Цу хенахь оцу цІенна хьалха дукха адам гулделлера, шаьш гуттар а ма-дарра, цхьаьна ламаз дан. Закри волчу Везачу Элан малик деара цу хенахь. Хаза хьожа йогІу хІума ягочу кхерчана аьтту агІор дІахІоьттира иза. Иза гина Закри чІогІа кхеравелира. Малико элира цуьнга: «Кхера ма лолахь, Закри! Хьан доІанна жоп делла: Элисата кІант вийр ву хьуна. Цуьнан цІе ахь Яхьъя туьллур ю. Цунах чІогІа воккха а вийр ву хьо. Дукха нахана хазахетар хир ду иза дуьнен чу валарна. ХІунда аьлча иза Везачу Элан бІаьргашна хьалха чІогІа сийлахь стаг хир ву, цо цкъа а чагІар а, кхин йолу вахош йолу хІуманаш а мер яц. Ненан кийрахь волуш дуьйна Делан Синах вуьзна хир ву иза. Дукха исраилхой церан Везачу Далла тІеберзор бу цо. Везачу Элана хьалха вогІуш хир ву Яхьъя, Эли-ЯхІу-пайхамарца хилла долу нуьцкъала са а долуш волу, дайн дегнаш церан берашна тІе дерзорхьама, аьрханаш, нийсачу новкъа а хІиттина, Делан лаамехь берш санна хилийтархьама, Веза Эла вале, и кечам бина халкъ дуьхьал хІотторхьама».

Лака 1:5–17

Ша Дела

Малико Закрига хаам бира, цуьнан кIант Яхьъя, вогIун волчу Везачу Элана некъ кечбен болу пайхамар хирг хиларх лаьцна. Дера, иза а дара керланиг, амма иза керлачу кхоан цхьа дакъа а бен дацара. Коьртаниг дара, стигал къекъор санна дуьне декош долу, Ша Дела — Веза Эла лаьтта вогIу бохург. Иза Ша хир ву ВОУЬЙТУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ.

Цу тайпана кхаъ хиларо, инзаре цецдаьккхина хила тарло иблис.

Хала дара Закрина цу дерригенах кхета. Цхьанна а цуьнан заманчохь бехачарна малик гар ца нисделлера. Оцу цхьана хиндолчух лаьцна хаийтаро, ша а, Элисат а кIентан да-нана хир ду бохучо (уьш ханна дикка баккхий бара!) воккха стаг инзарваккхал хIума дара. Амма цул тIаьхьа малико элира Ша Дела-Кхоллархо, лаьтта тIе а веана, ВОУЬЙТУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ хир ву. Иза дагадогIийла а дацара! Делахь а Закри Делан Йозанаш девзаш вара.

Диъ бIе шо хьалха Малахи-пайхамаро иштта аьллера кху хиллачух:

«Хьовсал, Ас Сайн геланча вохуьйтур ву, Цо Суна хьалхара некъ кечбийр бу. ТІаккха аша лоьхуш волу Олахо цІеххьана Шеен дезачу цІа чу вогІур ву. Шу хьоьгуш волу бертан геланча — хьовсал, иза вогІур ву» — боху массо а ницкъийн Везачу Эло.

Малъаки 3:1

Шадерриг атта а, кхеташ а аьлла дара, цундела Закрина хеташ хилла хила там бу, ша цу гIуллакхах хьалха хIунда ца кхетта те аьлла. Иза ма-дарра гуш ма дара! Малахис билгалдаьккхина дара Ша Веза Эла воуьйтур ву, КIЕЛХЬАРДОХУРГ а хилла. И доцург а, малико Закрига аьллера, билггал цуьнан кIант хир ву, КIелхьардохучун некъ кечбен болу пайхамар.

Элисат

Закри инзаре цецваьлла цIа веанера. ТIаккха Дала Шен дош кхочушдира: массо хIума а, нийсса малико ма-бохху, хилира.

Дукха хан ялале цуьнан зуда Элисат доьзалхочух хилира. Пхеа баттахь адамех лечкъаш лийлира иза. Цо бохура: «ХІара сунна Везачу Элера ду! Со хенара йоллушехь, сох къинхетам а бина, нахана хьалха со юхькІайчу хІоттийна Цо».

Лака 1:24–25

Марем

Амма сцени тIехь декорациш хийцало. ХIинца малик догIу Марем цIе йолчу къоначу йоIстагана тIе.

Элисат доьзалхочух йолу ялхалгІа бутт болуш, Дала Джабраил-малик дахийтира Галилай-махкара Назарт цІе йолчу гІала Марем цІе йолу йоІ-стаг йолчу. Дауд-паччахьан тІаьхьенах волчу Юсупца заахало дийцина яра Марем.

Лака 1:26–27

Юсуп Марем яло кечам беш вара. Жуьгтийн Iадаташца церан захало чIагIдина дара. Делан Йозанаша билгалдоккху, и шиъ эзар шо царал хьалха Iийначу Дауд-паччахьан тIаьхьенах хилла хилар.

Иза йолчу а деана, малико элира: «Маршалла ду хьоьга, Дала хьуна диканиг динарг! Веза Эла хьоьца ву! И дешнаш бахьана долуш, Марем синтем байна яра, цо ойла йора, хІун маьІна долуш ду и маршалла бохуш. Малико бохура:

Ма кхера, Марем! Дала хьуна диканиг дина! Хьо Берах хир ю, ахь кІант вийр ву, цуьнан цІе Іийса а туьллур ю ахь.

Лака 1:28–31

ХIинца инзаръяла рагI Мареме кхаьчнера. Малико билггал ма бохура цуьнга, иза КIЕЛХЬАРДОХУЧУН нана хир ю. Iийса бохучу цIеран маьIна Веза Эла тхан кІелхьардовлар* бохург ду. Iийсан цIераша Да Делан цIераша санна, иштта Цуьнан Малико кхидIа а боху:

Иза сийлахь хир ву, Цунах Веза Воккхачун КІант эр ду. Везачу Дала, Цунна Цуьнан ден Даудан паччахьалла лур ду, гуттар а ерриг Якъубан тІаьхьенна тІехь куьйгалла деш хир ву Иза, Цуьнан паччахьалла цкъа а кхачор дац».

Лака 1:32–33

*Я «Веза Эла — вайн паргІатдовлар ду.»

Малико олу Мареме, Iийса Делан Кант ву. Iийса — Якъубан (Исраилан) берашна а, Дауд-паччахьна а ВАIДА ДИНА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ ву. Цуьнан гучуваларе адамаш бIешерашкахь ладоьгIуш дара, Iийса шайн бакъволу паччахь хиларе сатуьйсуш!

Эххар, шен йистхилар меттадеача, Марема догIу хаттар до:

«Иза муха хир ду, — хаьттира Марема, — со хІинца а йоІ-стаг ма ю?» Малико жоп делла: «Хьуна чу Делан Са дер ду, Веза Воккхачун ницкъ хир бу хьоьца, цундела хьан хиндолу бер а Везачу Делан КІант аьлла цІе йоккхуш хир ду.

Лака 1:34–35

Дела волу Да — Веза Воккханиг, Дела волу КІант, Дела волу Деза Са,… амма цхьа Дела бен вац.

Делан Iалам

Иштта, хуьлуш дерг хIара дара: Беран лаьттара да хир вацара. ХIинца массо а хIуманан маьIна хуьлура: Маремана дика хаьара еза истори. Мацах Iедан-бешахь Дала Хьавага ваIда дина, КIЕЛХЬАРДОХУРГ цуьнан «хIух» схьавер ву аьлла. Царах а доцуш, стагах а, зудчух а цхьаьна, ткъа цунах шех. Ткъа хIинца и ваIда кхочушхила дезаш дара, хIунда аьлча и бер йоI-стага дан дезаш дара. Хьалха цхьана а тайпана хIума доцуш кхоллаелла аьлла хеташ йолу формулировка, хIинца доккха маьIна долуш хилар гучуделира. Цу хIуманан лараме бух бара: Стеган хьакхавалар доцуш, кхолладелла долу Бер, Адаман тIаьхьенах хир дацара, цундела Цуьнца Адаман къинан амал а хир яцара[1]. Iийсан тIаьхьенан Веза Воккхачу Ден Делан Iалам хуьлура. Цецвала хIума дац малико Берах лаьцна алар: Дезаниг — хIунда аьлча Иза къа тIехь доцуш ву, Дела Ша къа доцуш хилар санна. Цхьана тайпанчу хIумано шех терраниг кхуллу. Iийса кхоллалуш дуьйна кхачам болуш вара.

Хьан гергара йолчу Элисата а кІант вийр ву, ша ханна йоккха елахь а. Цунах, иза доьзалхо хуьлуш яц бохуш, дуьйцура, ткъа иза ялхалгІа бутт бу доьзалхочух йолу. Деле дан а ца луш хІумма а ма дац!»

«Со Делан лай ю, — элира Марема, — ахь ма-бохху дерриг и хуьлийла соьца». Юха малик дІадахара иза йолчуьра.

Лака 1:36–38

Маремна хаьара, Элисат бер хила чIогIа къена юйла. Амма Элисатан Делан лаамца бер хила дезаш хилча, тIаккха йоIстаг йолчу Мареман а хуьлийла дара бер, Далла и лиъча. Марема иза Далла тIе дилларна тIехь сацам бира.

2. Яхьъя а, Iийса а

Хан тIекхаьчча, Элисата кIант вира.

Лака 1:57

Иштта Дала ваIда ма-дарра, дуьнен чу велира Яхьъя. Делан Йозанашца доьзча, иза доккха хазахетар дара цуьнан дена-нанна, хIунда аьлча цу заманчохь бер цахилар эхье лоруш дара. ЧІогIа ирс долуш хиларна, Закрис, Далла хастам беш, дешнаш элира, Цо Шен ваIда дарца КІелхьардохург воуьйтург хиларна. Ткъа Яхьъяга, шен кIанте, цо иштта дешнаш элира:

Ткъа хьох, сан жиманиг, Веза Воккхачун пайхамар эр ду, хIунда аьлча хьо Везачу Элана хьалха вогIуш хир ву, Цунна некъ кечбеш.

Лака 1:76

Яхьъя ВАIДА ДИНА ВОГIУН ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ дуьнен чу варах лаьцна хаам бан безаш вара.

Жима бер доккха хуьлуш а, синан доьналлица чIагIлуш а дара. Иза акхачу, адам кІезиг долчу меттехь Iаш дара, Исраил-халкъана гIуллакх даллал ша хиллалц.

Лака 1:80

Юсуп

Цуьнан дуьнен чу валар иштта хилира: Iийсан нана Марем Юсупана ехна хилла. Амма, иза маре яхале, гучудаьлла Марем Делан Синах доьзалхочух хилар. Цуьнан хин волу майра Юсуп чIогIа оьзда стаг хилла. Цо шайна юкъахь хьахаделла долу захало, нахала а ца доккхуш, дохо сацам бина хилла.

Маттай 1:18–19

Зуда ехна хилар чIагIдар яхIудхой кхечахьачул чIогIа лоруш дара. Ехна йолчу зудчун шен хин волчу майрчуьнца массо а тайпана уьйр йолуш хила йиш яра, цхьаьна Iар доцург. Зуда ехна йолчуьра дIаяккха чIогIа бух болуш хIума дезара, зуда а, майра а вовшахкъаста дезаш дерг санна.

Сурт хIотто хьовсур вай Юсупан дагахь хиллачун. Иза чIогIа холчу хIоьттина хилла хир ву. Марем цунах доцчу берах хилла. И хIума нахала даьккхича, Марем нахаца лелларг хуьлура. Ткъа Мареман маликах лаьцна хилла долу тамашийна дийцар бакъ хиллехь? Амма цу тайпаниг хила йиш ма яц. И миска кхетамчуьра-м ца яьлла те?.. Юсупна езара Марем, амма, ловзар а хилале, берах хилла йолу зуда муха ялор ю? Цу тIе а, ша латийна къа цхьана тамашийначу дийцарца къайладаккха и гIертар а муха хета деза? Вайна ца хаьа билггал Юсупан дагахь хилларг. Делан Йозанаш тIера билгалдолу Юсупа, и гIуллакх нахала а ца доккхуш, Маремаца дIасакъастаран сацам бина хилар.

Цо цу гІуллакхах лаьцна ойла ечу хенахь, цунна гІенах Везачу Элан малик дуьхьалтесира. Малико элира: «Даудан кІант Юсуп, Марем хьайна дІайига ма кхера, хІунда аьлча цуьнан кийрахь долу бер Делан Синах схьадаьлла ду. Цо кІант вийр ву. Цуьнан цІе Іийса тиллалахь, хІунда аьлча Цо Шен къам къинойх кІелхьардоккхур ду».

И шадерг а хилла, Везачу Эло Шен пайхамарехула аьлларг кхочуш хилийтархьама. Делан Йозанна тІера дешнаш иштта дара: «ЙоІстага, берах а хилла, КІант вийр ву, Цуьнан цІе Іимануал туьллур ю. Иза «Тхоьца Дела ву!» — бохург ду».

Маттай 1:20–23

Массо а хIума хаддош кхачам боллуш схьааьлла дара. Марем йоIстаг а юьсуш, цуьнан бер хила дезаш дара. Цуьнан цIе Iийса хир ю, Iийса бохучун маьIна — КIелхьардохург ду. Цо адамаш къинойх кIелхьардохур ду. Ткъа Цуьнан кхин цIе — Iимануал ю. Цу цIеран — «вайца Дела ву» боху маьIна ду, хIунда аьлча Iийса — Ша Дела ву.

700 шо хьалха ЕшаI-ЯхIу-пайхамара кху дерригенах лаьцна яздина дара.

Хьалдолчу Эло Ша лур ю шуна билгало: «ЙоIа, Берах а хилла, кIант вийр ву, цуьнан цIе Iимануал туьллур ю».

ЕшаI-ЯхIу 7:14

Юсуп меттахь хьалаиккхина хила тарло: «Бакъ хила а хилла-кх ЕшаI-ЯхIу! Дала ма-бохху, дIадоьдуш дан а дара. Амма нахана хIун моьттур ду? — Бен а дац! Далла тIе гIуллакх дилла деза.»

Юсуп самаваьлча, цо, Везачу Элан малико ма-хьеххара, Марем шена маре схьаялийра. Амма бер дина яллалц, цо цунах куьг ца туьйхира. Юсупа цу кІентан цІе Іийса тиллира.

Маттай 1:24–25

Халкъ дагардар

Оцу деношкахь Август цІе йолчу паччахьера омра делира, Рим-пачхьалкхера массо а адам дІаязде аьлла.

Лака 2:1

*Август-паччахь — Римахойн долахь долчу дерриг а империн олахо вара.

Паччахьна ахча оьшура, ткъа ясакх гIолехь лахьорхьама, шен олаллехь долчу халкъан нийса терахь хаа дезаш дара. Юсупна и паччахьан омра хазахетта хир дац, хIунда аьлча цуьнан зуда хIинцца бер дан дезаш яра. Ша дечигпхьар хиларе терра, цо берана ага дина а хила тарло. Бер дуьнен чу бохам боцуш далийта гIайгIа бина а хила тарло, меттигерачу бер схьаоьцучу зударшца дага а ваьлла. Ткъа хIинца цуьнга омра дина, шен зудчуьнца Байтлахам-гIала, Даудан тайпанан шира бен болчу меттиге, ваха. Цхьа бIе ткъайоьссна чаккхарма некъ бан безаш бара Юсупа хIинцца бер дан дезаш йолчу шен зудчуьнца. Иза атта гIуллакх дацара, церан цига дахар вира тIехь я гIаш хила дезаш хилча. Хьажахь, цаторш санна, хIинца дагар дан дезаш хилла-кх римхоша халкъ! Юсуп Iаш волчу Назарт-гIалахь хьесап дан хIунда мегаш дацара техьа? Массо хIума иштта бегIийла доцуш хIунда нисдина те! Амма римхоша адамашна къасто некъ ца битинера, цундела Юсупан Марем Байтлахам-гIала йига дийзира.

Цундела хІора а ша схьаваьллачу гІала вахара дІаязвала. Юсуп а вахара Галилайн махкара Назарт-гІалара ЯхІуд-махка Дауд-паччахь винчу Байтлахам-гІала, хІунда аьлча иза Даудан цІийнах схьаваьлла вара. Иза, доьзалхочух йолу а, шеца заахало дийцина йолу а Марем а эцна, дІаязвала воьдуш вара. Уьш Байтлахамехь болуш доьзалхо дуьненчу волу хан тІекхечира. Марема кІант вира, шен дуьххьарлера доьзалхо. Цо иза, дІа а хьарчийна, шаьш чохь долчу божалан хьаьвди чу виллира, хІунда аьлча царна хьешан цІа чохь меттигаш ца кхаьчнера.

Лака 2:3–7

Иштта, Iийсан дуьнен чу валар Байтлахамехь нисделира, Юсупан а, Мареман а цIенна геннахь. ГIала адамех тIех юьзна хиларна, царна совца меттиг божалахь бен ца карийра. Ткъа Iийсан дуьххьарлера ага бежанашна яа хIума юьллу хьаьвда дара. Юсупана, зудчуьнга а хьоьжуш, хетаделира, массо а шен Іалашонаш йоьхна аьлла: Марема Байтлахам-гIалахь, боьхачу хьаьвди чохь бер дина! Амма шен хьажар Берана тIедерзийча, иза кхетара, массо а хIума хила ма-деззара дуйла.

Юсупа цу кIентан цIе Iийса тиллира.

Матáтай 1:25б

Iуй

Оцу махкахь арахь буьйсанна шайн жаш лардеш Іуй бара. ЦІеххьана царна хьалха Везачу Элан Малик хІоьттира, Везачу Элера долчу нуьрца уьш серла а бохуш. ЧІогІа кхерабелира Іуй. Малико элира цаьрга: «Кхера ма лолаш! Со шуьга массо а адам даккхий ден долу хаза кхаъ бахьаш деана! Тахана Даудан гІалахь дуьнен чу ваьлла шу кІелхьардохург, Веза Эла волу Дала леррина Къобалвинарг. ХІара билгало ю шуна: ДІахьарчийна Бер карор ду шуна хьаьвди чохь».

ЦІеххьана Маликана улло стигалара вуно доккха маликийн эскар доьссира. Цара, Далла хастамаш а беш, бохура: «Лакхарчу стигалшкахь Далла хастам бу! Дуьнен тІехь Дела реза волчу адамашна машар бу!»

Лака 2:8–14

Iуй шайн гІуллакх деш бара: уьш жа дажош бара. Церан жена юкъара уьстагIий дукха хьолахь наггахь Байтлахамна масех чаккхарма къилбаседехьа долчу Ярушалаймерчу Делан цIа чу сагIа даккха схьаоьцура.

Iар-дахар, ша хила ма-деззара, шен рогIехь дIадоьдуш дара. Амма, малик а деана, Iуйн бIаьргаш чохь дерриг дуьне тIекIелделира. Синтем байна болчу цара вовшашка хоьттура: «Хьуна хезний суна хезнарг? Дала леррина Къобалвинарг — иза Веза Эла ву?»

Дала леррина Къобалвинарг — Машахь

Грекийн Христос бохучу дешан маьIна ширачу Iебархойн маттахь Машахь бохург санна ду — «даьттанца къобалвинарг». БIешерашкахь Машахь цIе йоккхура ВОУЬЙТУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУЧУН.

Ткъа хIинца маликаша гIарадаьккхина Машахь (Дала леррина Къобалвинарг) — иза Веза *Эла[2], Ша Дела ву аьлла.

*Ширачу заманера долчу пайхамарша а, Машахье хьаьжжина, «Веза Эла» боху дош леладора.

Маликаш стигала хьаладевлча, Іуша вовшашка элира: «Байтлахаме а дахана, цигахь хІун хилла хьовса деза вай, вайга Везачу Эло баийтинарг хІун хаам бу».

Уьш цига сихонца бахара. Царна карийра Марем а, Юсуп а, хьаьвданахь Іуьллу Бер а. Бер гинчу цара дийцира, Цунах болу шайга бинчу хаамах лаьцна.

Лака 2:15–17

И Iуй къен нах бара, хIетте а уьш хIинцца дуьнен чу ваьлла Паччахь волчу бахка хьакъбина бара. Делахь а уьш боцурш а баьхкинера Iийса ган.

Хьекъалчаш

Іийса ЯхІуд-махкарчу Байтлахам-гІалахь вина. Иза яра ХІарод-паччахь олаллехь волу зама. Іийса дуьнен чу ваьлла жимма хан яьлча, Ярушалайм-гІала баьхкира малхбалехьара хьекъалчаш. Цара адамашка хоьттура: «Мичахь ву хІинцца дуьнен чу ваьлла волу жуьгтийн къоман паччахь? Тхуна къеггина схьакхетта болу Цуьнан седа гира. Цундела, Цунна хьалха гора а хІуттуш, корта тоха даьхкина тхо».

Маттай 2:1–2

*Дукхахьолахь суьрташ тІехь гойтуш хуьлу кхо хьекъалча, амма Делан Йозанаша чІагІ ца до, уьш ма-дарра мел хилла. Хила тарло уьш, жуьгтий а боцуш, ткъа Іарбийн махкахой я кхечу геннарчу малхбалехьарчу мехкашкара седа-жайна хьовсурш хилла хила а.

Хьекъалчаш хьалдолуш а, лараме а нах бара. Уьш хьакъ долуш бара хIинцца дуьнен чу ваьлла волу Паччахь волчу хьовса баха. Жуьгтийн махкахь цу заманчохь паччахьалла деш вара Сийлахь ХIарод. Иза чIогIа саготта вара цу мехала тобанна. Хьекьалчаш ца гуш чекхбовлабелла хила йиш яцара жуьгтийн дозанехула. Бакъду церан бахкар кхераме лорийла дацара, хIунда аьлча цара шайца тIемалойн эскарш далош дацара. Дерриг царна оьшуш дерг дара — дуьнен чу ваьлла волу Паччахь мичахь ву хаар.

Иза шена хезча, ХIарод-паччахь синтем байна хьаьвзира, ткъа цуьнца ерриг а Ярушалайм-гIала сингаттаме хилла дIахIоьттира.

Маттай 2:3

Хьекъалчийн аттачу хаттаро охьавиллира ХIарод. Иза, мел болчу ницкъаца шен паччахьан гIант чIогIа лардеш хиларна, муьлхха а и схьадаккха тIегIоьртинарг хIаллаквийр волуш вара. Шен олаллехь болчаьрца паччахь ХIарод чIогIа къиза ву бохуш, цIе яхана хиларна, гIалахь Iаш болу нах синтем байна бара. Хьанна хаьа, цуьнгара хIуъа а дала там бара. ХIарода шен динан дай а, хьехамчаш а схьагулбира.

ХІарода ша волчу кхайкхира шен махкара динан коьрта дай а, Іелам нах а. Цо цаьрга хаьттира: «Муьлхачу меттехь дуьнен чу вала везаш вара Дала леррина Къобалвинарг?» — аьлла.

Маттай 2:4

Хиндолчух хаам

Сурт хIотто мегар ду шайна ширачу йозанийн кочарш тIера ченаш дIа а йохуш, уьш меттахдохуш болу тептаршлелорхой. Тептаршлелорхой жимма карзахбуьйлуш бара, хIунда аьлча и шайгара а доцуш, 700 шо хьалха Мика-ЯхІу-пайхамара яздина хиларх ХІарод кхето везарна. Бегочу пIелгаца паччахьна гойту текст тIера меттиг, амма цунна ца лаьа цу тIе хьажа. ТIаккха тептаршлелочу къаночо, йовхар а тоьхна, хозуьйтуш доьшу:

«Хьо а, Эпратера йолу Байтлахам-гІала, ЯхІудан махкарчу гІаланаш юкъахь уггаре а кІезигниг елахь а, хьох вер ву Суна Исраилан къомана куьйгалхо хин волу цхьаъ. Цуьнан схьавалар ду дуьне доладелчхьана, азаллера».

Мика-ЯхІу 5:2

Бер Байтлахам-гIалахь дуьнен чу дала дезаш дара. (Цу дешнаша Юсуп теван а там бара.) ХIародна хаа лаьара, Мика-ЯхІус хIун яздина те. Цу пайхамара яздина хилла: И дуьнен чу вала везаш верг даим волуш хилла. ХIинца макхвала рагI кхечира ХIароде: иза хила йиш яцара, хIунда аьлча даим волуш верг Дела бен ма вац. Ткъа хуьлийла дуй те, Ша Дела Байтлахамехь бер хилла лаьтта вар?! ХIан-хIа, Дела Ярушалайме вогIур вара массо а тайпана вазварца. Схьагарехь, тептаршлелорхой, ша, ХIарод, кхеро гIерташ бу, уьш шайна лууш дерг шена коча таса бохку! ХIун дийр ду делахь, ас царна гойтур ду, муха тIеоьцур ву <керла> паччахь! ТIаккха ХIарода шен хьехамчаш дIалелхийра…

ТІаккха ХІарода къайлаха шена тІе схьакхайкхира малхбалера баьхкина болу хьекъалчаш. Цаьргара цунна хиира, маца гучубаьлла стигалахь керла седа. Байтлахам-гІала уьш дІахьажош, цо царна тІедиллира: «ДІа а гІой, цу берах лаьцна доллу хІума а хаа хьовса. Шайна иза карийначул тІаьхьа соьга хаам бе, цига ваха а вахана, соьга а Цунна Іибадат дайта».

Паччахьо шайна тІедиллиначуьнга ла а доьгІна, уьш новкъа бевлира. Царна къеггина схьакхетта гина болу седа, хьалха а баьлла, меллаша стигалахула дІабоьдуш бара. ТІаьххьара а иза сецира нийсса и бер долчу меттигна тІехула. Шайна и сурт гича, хьекъалчаш чІогІа хазахетта хьаьвзира. Шаьш цІа чу а дахана, шайна и Бер а, Цуьнан нана Марем а гича, цара, гора а хІиттина, кортош охьа а таІийна, Цунна Іибадат дира. ТІаккха Цунна совгІаташ а делира: деши а, хаза хьожа йогІу еза хІума а, деза хьакхар а.

Маттай 2:7–11

Iамалъяр

И лараме хьалдолу нах Iийсана хьалха охьатаIа баьхкинера. Закон тIехь кхетош аьлла ду: цхьана Везачу Далла бен Iамал ма е аьлла.

Юсупна а, Маремна а ца хоийла дацара итт весет, делахь а цара новкъарло ца йира хьекъалчашна Iийсана Iамалъярна тIехь. Хила там бу, ойланийн кIорггехь, уьш кхеташ хилла хила, и хьекъалалла долу нах, адамийн вастехь дуьнен чу веана волчу Делана Шена Iамалъеш буйла.

ТІаьхьо царна гІенах Дела дуьхьалтесира. Цо цаьрга ХІарод-паччахь волчу юха ма гІо элира. Цундела уьш кхечу новкъахула шайн махка дІабахара.

Хьекъалчаш дІабахча, Юсупна гІенах Везачу Элан малик дуьхьалтесира. Цо элира: «ХьалагІатта, схьаэца бер а, цуьнан нана а, Мисар-махка, вадий, дІагІо. Аса шайга хаам баллалц, цигахь Іе, хІунда аьлча ХІарод-паччахь и бер лохуш ву, иза ден гІерташ а ву».

Юсуп, сама а ваьлла, бер а, Марем а схьа а эцна, буьйсанна Мисар-махка ведда дІавахара. ХІарод-паччахь шен Іожаллех кхалххалц, уьш цигахь Іийра. Иштта кхочушхилира Везачу Эло пайхамарехула аьлларг: «Мисар-махкара аравалийтархьама схьакхайкхина Аса Сайн кІанте».

Маттай 2:12–15a

Историно чIагI ма-дарра, ХIарод цхьана а хIуманна тIехь ца сецира Iийса хIаллакван гIертар тIехь, амма цуьнга и ца даделира, хIунда аьлча Iийса хIинца Мисарахь вара. Эххар, ХIарод велира, тIаккха Юсупан а, Мареман а, Iийсан а Назарт-гIала юхабахкийла хилира. Схьакхаьчча, Юсуп дечигпхьар болх беш вара.

Ткъа Бер де дийне мел дели синца чІагІлуш а, хьекъал тІекхеташ а, кхуьуш дара, Делан дика а дара Цуьнца.

Лака 2:40

Делан Йозанаш тIехь Iийса дуьнен чу вале дуккха а хьалха Iийначу пайхамараша нийса схьагойтуш дара, Иза билггал схьаван везаш хилар. Массо а пайхамарша цхьатерра чIагIдора, Иза — Ша Дела хир ву аьлла. 700 шо хьалха, КIелхьардохург дуьнен чу вале, ЕшаI-ЯхIу-пайхамара яздинера:

ХІунда аьлча вайна бер дина - КІант велла вайна. Олалла хир ду Цуьнан белшаш тІехь. Цунна цІе туьллур ю:

Тамашийна Хьехамча,

Нуьцкъала Дела,

Гуттар а волу Да,

Машаран Эла.

Цуьнан олалла дІасадаьржаш хир ду, цу чохь машар даим лаьтташ хир бу. Даудан тІаьхьенах волу паччахь санна цо шен пачхьалкхана тІехь куьйгалла дийр ду. И пачхьалкх дІа а хІоттийна, цунна тІехь паччахьалла дийр ду цо нийсонца а, диканца а, хІинца дуьйна абаденналц. Массо а ницкъийн Везачу Элан эмгаралло кхочушдийр ду иза.

ЕшаI-ЯхIу 9:6–7

Шу ца кхеташ хила там бу, хIунда вац те Iийса хIинца олалла деш Паччахь санна. Цу хаттарна жоп шуна карор ду тIаьхьадогIучу кортошкахь.

3. Іелам нахана юкъахь

Iийса, Дела воллушехь, Иза беран кепехь веана дуьнен чу. ХIун хетара и бер кхиош болчу Юсупана а, Маремна а? Iийса цхьа а къа тIехь доцуш ма вара. Ур-атталла Ша жима къонаха волуш а юхъхьара вацара Иза, оьгIаз а ца оьхура. Iийсан бераллех лаьцна Делан Йозанаш тIехь дукха хIума аьлла дац. Цуьнан шийтта шо кхаьчча, хилла долчу цхьана гIуллакхах лаьцна бен, аьлла дац цу тIехь.

ХІора шарахь цуьнан да-нана Пасахь олучу дезачу дийнахь Ярушалайме доьдура. Иштта КІентан шийтта шо кхаьчча а, дезчу дийнахь Ярушалайме, лам тІе хьалабевлира уьш, шайн Іедалехь ма-хиллара.

Лака 2:41–42

Iебархойн Iадатийн культурица кIант юкъараллин декъашхо* зудаялориг хилча бен ца хуьлура. ТIаккха бен стеган бакъонаш а, декхарш а ца хуьлура цунна тIехь.

*КІантах бертан кІант хилира. Иштта хІинцалерачу хенахь а хуьлу Бар-Мицва олучу Іадатехь.

ХIора шарахь шаьш оьхучу Ярушалайме даха новкъа девллачу Юсупана а, Маремана а дагахь дара Iийсан кхиаран хан тIекхочуш хилар[3].

ЦIа догIучу новкъахь

Дезде даздар дIадаьлча, нах шайн-шайн цIа дIасабахара. Дера, вайна цу некъбаран ерриг агIонаш ца хаьа, амма и муха хилла хила мега аьлла, сурт хIотто хьовсур вай. Назартара некъахой, цхьаьнакхетта, новкъа бовлуш хилла хила мега, шайна новкъахь синкъераме а, кхерам боцуш хилийтархьама а. Берийн болар сиха ца хуьлу дела, уьш зударшца а, масех боьршачу нахаца Iуьйранна хьалхо новкъабевлла. Ткъа биснарш, схьагарехь, жимма севцца хила мега, тIаьххьара а Делан цIа чу а бахана, тIаккха хьалха дIабаханчарна малх дIабузале тIекхиархьама сихо ян буьйлабелла хир бу.

Дезде чекхдаьлча, уьш цIа богIуш, Iийса Ярушалаймехь висира. Дений-нанний иза ца хиира. Царна моьттура, Иза кхечаьрца схьавогIуш ву.

Лака 2:43–44а

Марем а Iуьйранна арабевллачаьрца хилла хила там бу. Iийса цхьанхьа а гуш ца хилла, амма цо цунна са ца гаттдора, хIунда аьлча иза хIинца божаршца виссал хан йолуш вара, цаьрца Делан цIа чу вахархьама. Мареман шеко яцара иза Юсупца висна хиларан, и цунна тамехь а дара. Ма нисделла бер ду шен! Иза хазахеташ яра, Iийсан кхин цкъа а Делан цIа чохь къанойн хьекъалечу къамелашка ладогIар нисдаларна.

Юсуп кхиболчу божаршца шаьш шайн зударшца а, берашца а цхьаьнакхета билгалъяьккхинчу метте схьакхаьчча, арахь маьркIажа хан яра. Де дика нисделлера, царна дуккха а хIума а девзинера. Божарий Делан цIа чохь а хилира, Делан дош довзуьйтуш болчу хьекъалечу Далла гIуллакх деш болчаьрга ла а дуьйгIира. Шадерг шайна хезначух лаьцна къамел деш тIекхиира уьш шайн хьалха дIабаханчарна тIе. Цхьана хIуманна бен дагахьбаллам болуш вацара Юсуп: Iийса шеца ца висарна. Иза хIинца тоъал воккха ма вара божарийн гIуллакх дIакхеххьал. Цунна дуккха а хIума Iемар ма дара, иза Iуьйранна Маремаца а, кхечу берашца а дIа ца вахнехьара. Iийсана дага ца даийтича дер дац, Иза хIинца воккха хилар. Сих-сиха дан дезаш дацара Юсупа цу тайпана дагадаийтар. Цунах лаьцна ойла йича, Юсупна цхьа и тайпа меттиг дага ца еара. ТIаккха цунна Марем гира. Цу шинна хазахийтира:

«Де муха дели?»

«Дика дели!»

«Ткъа Iийсана муха хийти, дика дарий цунна шуьца?»

«Iийса?…»

Циггахь Юсупан а, Мареман а синтем байра.

Цхьана дийнахь некъ бинчул тІаьхьа, Иза гергарчаьргахь а, бевзачаьргахь а леха буьйлабелира уьш. Иза ца карийча, Ярушалайме юхабаьхкира уьш, Иза лоьхуш.

Лака 2:44б–45

Лехар

Сурт хIотто мегар ду, ма холчу хIоьттина хир ду Марем а, Юсуп а: «Вай Делан КIант вайина!..» Цара ца хьожуш меттиг ца йитинера, муьлхха а бер хир ду аьлла хетачу, тидам боцуш ца йитинера базар а, керла ян йолийна йолу гIишло йолчу а цхьаьна. Холчу ваьллачу Юсупна дагабеара ша бина некъ. ТIаккха цунна дагадеара, шена тIаьххьара а Iийса Делан цIа чохь гар.

Делан цIа чохь

Кхо де даьлча, карийра царна Иза Делан цІийнан кертахь. Іеламчу нахана юкъахь Іаш вара Иза, цаьрга ладоьгІуш а, хеттарш деш а. Массо а ладугІушберш цецбуьйлура Цуьнан кхетамах а, Цо лучу жоьпех а.

Лака 2:46–47

Iийса Ша хила везза чохь а вара, Ша дан дезаш дерг деш а вара, Марема а, Юсупа а са ма тиссара. Амма хийцаделларг хIун дара аьлча, къанойн хьекъалечу къамелашка ладегIа дезаш волчу метта, Iийса Ша вара царна хьехамаш беш. ХIан-хIа, Иза царна лекцеш йоьшуш вацара. Цуьнан нийса хаттарш, кIорггера луш долу жоьпаш ца гуш дуьсийла яцара. Цундела Делан цIа чуьра хьехамчаш массо а Цо олу дош дIалоцуш бара.

Делан Йозанаш тIехь яздина ду хьекъалалла долу хьехамчаш цецбуьйлура цуьнан хаарех. Цецволийла дацара, хIунда аьлча уьш Деле Шега ладугIуш бара, ткъа мила инзарвоккхур вацара Дуьне Кхоьллинчуьнца дечу къамело?

Цу Делан цIа чохь хуьлуш долчу гIуллакхо къанойн хьекъале хьехамчаш цецбаьхна ца Iара. Делан Йозанаша боху Юсуп а, Марем а цецдаьлла хилла. Жимма хан яьлча, уьш метта а баьхкина, са паргIат а даьккхина, Iийсага бистхилира.

Да-нана цецдаьллера Иза цигахь а гина. Нанас хаьттира Цуьнга: «КІант, хІара хІун ду ахь тхоьца деш дерг? Хьан да а, со а чІогІа сагатдеш, Хьо лоьхуш лелаш ма ду».

Лака 2:48

Iийсас хаттарца жоп делира.

Аш хІунда лоьху Со?, — хаьттира Цо. — Шуна ца хаьара, Со Сайн Да волчохь хила везаш вуйла?

Лака 2:49

Делан КIант

Iийсан дешнаш берийн жоп далар дацара. Iийсас элира, Ша КIант хила веззачохь ву — Шен Ден цIа чохь. И олучу хенахь Цо бохург дара — Да Дела. Иштта Iийсас гIиллакхечу кепехь дагадаийтира Шен лаьттарчу дена-нанна, Ша ма-варра мила ву.

Амма уьш ца кхийтира Цо аьллачу дешнех. Иза цаьрца Назарте схьавеара. Цара бохург деш, царна муьтІахь вара Иза. Ткъа нанас дерриг а хилларг шен даг чохь латтадора. Іийса воккха хуьлуш а, хьекъалца сов волуш а вара. Цунна Дела а, нах а реза бара.

Лака 2:50–52

ХIун гIоле ю: стигалара аз я билггала долу кхузахь хилар

Шуна хIун гIоле хетар дара: телевизор чухула шайна дукхавезаш волчу иллиалархочуьнга хьажар я иза шайн цIахь тIеэцар? Хьалхарчуьнца шуна иза геннара бен ца го, мукъам а, илли а хеза, ткъа шолгIачуьнца — гергарло а тосу, гIараваьлла волчу стагаца уллора вовзар нисдалар а тарло.

Дуьхь-дуьхьал вовшашна тIекхачар дуккха а гIолехь ду.

Вайна гинера, бIешерашкахь Дала лорура Шен Дашах тешаш берш. ХIинца Дош, Делан Йозанаш тIехь ма-
аллара, адаман дилха а хилла, лаьтта деанера.

Юьхьанца Дош дара. И Дош Делехь дара. И Дош Дела дара. И Дош юьхьанца Делехь дара.

Дерриг а Дала цу Дашехула кхолла а кхоьллина, И доцуш, кхоьллинчух хІумма а ца кхоьллина.

Яхьъя 1:1–3

Дашах адам а хилира, Иза адамашна юкъахь Іаш а дара. ТІаккха тхуна гира Дас Шен цхьаъ бен воцучу КІантана делла олаллин нур. Иза диканах а, бакъдолчух а вуьзна а вара.

Яхьъяс, Цунах лаьцна тоьшалла а деш, кхайкхадо: «ХІара ву ас шуна вийцинарг: “Сол тІаьхьа ВогІург, сол лакхара а хилла, дІахІоьттина, хІунда аьлча Иза сол хьалха а волуш вара”».

Яхьъя 1:14–15

*Яхьъяс элира, Іийса кхул хьалха вехаш Іаш вара, Иза кхул тІаьхьа Байтлахам-гІалахь винехь а. И дарца, цо къобалдора, Іийса — даим волуш волу Дела хилар.

Iийса — Иза Ша лаьтта веана, Ша нахана гайта а, хазийта а веана Дела ву.

Делан лаьтта вар — иза кхин а цхьа гIулч ю Дела а, адам а вовшашна улло хиларна. Оцу гIулчан доккхачу маьIнах кхетархьама, хьовсур вай масале.

Сурт хIоттадел шайна, шуна хьалха некъ цIанбеш йолу бульдозер, ткъа цунна хьалха зингатийн оьла нисъелла. Шу кхеташ ду, зингатийн далар хуьлуш дуйла, амма, ахьа, стага, и цаьрга муха хоуьйтур ду? Оцу гIуллакхан цхьа некъ бен бац — зингат а хилла, цара бохам тIебогIучу хенахь вовшашка хаам ма-барра, и дIахаийтар бен.

Иштта адамаш а ду.

Вайца уьйр хилийтархьама, Дела вайх цхьаъ хилла. Цундела эрна олуш дац Дала леррина къобалвинчу Iийсах Iимануал, ткъа иза Вайца Дела ву бохург ду.

4. Хих чекхдахар

Iийса Шен гIуллакх дан волавелла Шен ткъе итт шо кхочуш. Цу хенахь Яхьъя, Закрин кIант, Iийсана некъ кечбан волавелла. Яхьъс массаьрга а кхайкхам бора, шега ладогIа луучаьрга, ДАЛА ЛЕРРИНА КЪОБАЛВИНАРГ хIинца уллохь хиларх. Яхьъян дешнаша синтем бойура халкъана юкъахь.

Цхьа зама тІекхаьчча, Яхьъя ЯхІуд-махкарчу яьссачу аренгахула кхайкхам беш волавелира. «Стигалийн Олалла генахь дац шуна! Дохко а довлий, Далла тІедерза!» — бохура Цо.

Маттай 3:1–2

Яхьъях Хих чекхдохург олура, хIунда аьлча цо нах хих чекхбохура. Уллорчу малхбалехь и Iадат цу заманчохь девзаш дара. И Іадат чIогIа маьІна долуш дара. Таханлерачу дийнахь цу Іадатан цІе грекахойн маттера гочдан хала ду. Грекахойн маттахь Іадатан цІе баптидзо ю. Нохчийн матте и дош гоч а деш, цхьадолу дешнаш оьшуш ду.

Цхьабосса ларар

Хих чекхбахар цхьабосса ларар бохучу маьIнехь ду. Baptizo боху дош шен юьхьенца хиллачу маьIница ширачу грекийн кIади дечара лелош хилла. Шаьш болх бечу хенахь, цара кIади, басардина хи чохь долчу черми чу дуьллура, цуьнга оьшу босс эцийтархьама. И хIума динчул тIаьхьа, кIади басар динчу хих терра бос болуш дIахIуттура. Оцу кІадино кхин бос тІелоцура.

Яхьъяс хьехам бора, жуьгташа Делан Дош дIатесна бохуш. ХIинца метта а баьхкина,шайн къинойх дІа а бирзина, Делехьа берза беза уьш. Яхьъя волчохь хих чекхбовлучу жуьгташа гойтура, цара дохкодовларца кхайкхам тIелаьцна хилар.

Дукха адам догІура цунна тІе: Ярушалаймера а, ЯхІуд-махкара а, Йордан-хи йистехь дехаш долу адамаш а. Шайх даьллачу къиношна Далла хьалха дохко а бовлий, Йордан-хи чохь шаьш хих чекхдохуьйтура наха Яхьъяга.

Шена тІеоьхуш дуккха а садукъой а, парушхой а гича, Яхьъяс элира:«Шу лаьхьанан кІорнел а чІогІа зуламе адамаш ма ду! Хьан бина шуьга, тІедогІучу къематан дийнах кІелхьардовла деза аьлла, хаам? Шу Далла тІедирзина делахь, шайн дахарехь иза гайта».

Маттай 3:5–8

Далла тІедерзар

Хих чекхдохург волчу Яхьъяна, шега ладугIучарна юкъахь парушхой а, садукъой а хилар. Шуна дагадогIуш ма-хиллара, уьш Делан Йозанашна цхьацца хIума тIетоха я дIадаккха луш болу нах бара. Церан ойланаш чIогIа вовшех къасталуш яра, амма цхьа хIума церан цхьаьнадогIуш дара. Уьш шайх баккхий а беш, вукхарел шаьш лакхара хеташ бара. Яхьъяс царах текхарган тIаьхье олура. Делан законаца лела лаарца царна моьттура, вуно луьра весеташ кхочушдан деза аьлла, ткъа схьагушдолчуьнга хьаьжча, цара шаьш а кхочуш ца дора кхечаьрга шаьш де бохуш дерг. Яхьъяс уьш тIекхойкхура, Далла тІедерзий, шайн ойланаш хийца бохуш.

Iийса хих чекхваккхар

Галилай-махкара Йордан-хи тІе веара Іийса, Ша Яхьъяга хих чекхваккхийта. Иза сацо гІоьртира Яхьъя: «Со-суо ву Хьоьга хих чекхваккхийта везаш верг. Ткъа Хьо-Хьуо ма веана суна тІе?»

Маттай 3:13–14

Яхьъяна хаьара, Iийса Мила ву. Iийса — Дела ву, цундела Цуьнан дохковала хIумма а дацара, хIунда аьлча Иза кхачам болуш а, веза а вара. Яхьъяна хаьара, шена хих чекхвала алсам оьшийла Iийсана чул.

Іийсас цуьнга элира: «Тахана шадерг а иштта хила дезаш ду. Берриг а Делан лаам вай кхочушбан беза». Яхьъя Цо бохучунна резахилира.

Маттай 3:15

ХIетте а Iийсас Ша хих чекхваккхийтира. Цунна лаьара Ша Яхьъян нийсачу дахаран кхайкхамашца реза вуйла хаийта. И дарца Цо Яхьъян дешнаш билггал бакъхилар чIагIдора.

Іийсас Ша цуьнга хих чекхваккхийтира. Иза хи чуьра араволлушехь, Дала стигалш дІасаеллаялийтира. Іийсана хьалха кхокханан суьртехь лакхара охьадогІуш долу Делан Са дІахІоьттира. Иза нийсса Цунна тІе охьадеара. Стигалара схьахезаш долчу озо элира: «Иза ву Сан хьоме КІант! Цуьнца бу Сан лаам!»

Маттай 3:16–17

*Да волу Дела — стигалара долу аз, КІант волу Дела — Іийса, Деза Са волу Дела — охьадогІуш долу Делан Са Делахь а, цхьа бен Дела вац!!

Iийсас, КIанта-Дала, тоьшалла дира Яхьъян дешнаш билггал бакъхилар, ткъа Дас-Дала а, Делан Дезачу Сино а Шайн тоьшалла дира Iийсах лаьцна.

Делан Iахар

ШолгІачу дийнахь, шена тІевогІу Іийса а гина, Яхьъяс элира: Хьажал, ХІара Дала, кху дуьненара адамийн къинош тІе а лаьцна, уьш дІадахьа баийтина Іахар бу. ХІара ву ас Шех лаьцна аьлларг: «Сол тІаьхьа вогІуш волу Стаг сол а лакхара ву, хІунда аьлча Иза сол хьалха волуш вара».

Яхьъя 1:29–30

Яхьъяс Iийса дIанисвира дуьне къинах паргIатдоккхун долу ВАIДА ДИНА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУЧУЬНЦА. Цо кхайкхадира Iийса шел, Яхьъял, хьалха дуьйна волуш хилар а, Iийса даим волуш хилар а. Яхьъяс элира:

И суна ган а гира, ас тоьшалла а до Иза Делан КІант хиларх.

Цуьнан и дешнаш а хезна, Яхьъян ши мурд Іийсана тІаьхьахІоьттира.

Яхьъя 1:34, 37

Цкъа мацах сан йиш хилира Папуа-Керла-Гвинея гIайренаш тIехь цхьана адамийн тобанна юкъахь хила. Суна цигахь гира Делан Йозанаш тIехь долчух лаьцна довзийтина болу нах. Цара хих чекхваккхар тIеийцира хино шайн къинош дIадахьаран тешарца. Цу тIе, оцу хIуманах сел чIогIа тешарна, шаьш хих чекхдаьхначул тIаьхьа, юха хи чу бовла ца баьхьара уьш, шайн къиношкахь юха а бех ца балархьама.

Делахь а Делан Йозанаш тIера схьагуш ду хих чекхваларо ша-шех стаг къинойх цIанвойла дац, тIаккха иза Делан лаамехь ван. Хих чекхваккхаран Iадат иза чухулара духовни хийцадаларан тIехулара гуш дерг ду. Кхузахь яхIудхоша хих чекхвалар тIеэцарна тоьшалла дора, шаьш Яхьъян дешнех тешаран.

Таханлерачу деношкахь дукхахболчу динан Iилманчаша хих чекхдовларан боккха мах хадабо, Делан Йозанаш тIехь иза долчул а.

ЦхьайтталгIа Корта

1. Зер

Кхоллаелла йолу стигал гучуяьлчхьана дуьйна, Люцифер чIогIа Далла дуьхьал даьллера, Делан метта ша дIахIотта лаам болуш. Ткъа хIинца Делан КІанта Iийсас дIатесира гуш долу Шен сийлалла а, возалла а (амма иза хIетте а Дела вара). Иза дира Цо, стигалара лаьтта а воьссина, адаман вастехь хилархьама. Иблисана хетара шега Iийса Iехалур волуш санна. Нагахь санна иблисе Iийса Iеха веллехь, шен лаамана Иза тIеверзавеллехь, иза иблиса баьккхина боккха толам хир бара. Амма хIинца тIееанера Дала Шех лаьцна долу кхин а цхьа билггал бакъдерг адамашна гучудоккху хан.

Цул тІаьхьа Делан Сино Іийса яьссачу аренга дІавигира, иблисе* Иза зейта. Шовзткъа де-буьйса марха кхобуш дІадаьлча, Иза чІогІа мацвелла хьаьвзира.

Маттай 4:1–2

*Грекийн маттахь иблисах диаболос олу. Иза харц луьйш верг бохург ду. Іебархойн маттахь иблисах сатанас олу. Ткъа иза дуьхьалваьлларг, мостагІа бохург ду.

Иза Iийсас шовзткъа дийнахь кхаба тIелаьцна долу марханаш кхабар чекхдовла гергаяхана хан яра. Цо юург ца юура. Бакъду, Иза Дела вара, делахь Иза массо а санна адам дара, адамашна дезаш дерг а дезаш.

Иблисо, Цунна тIе а дахана, элира: «Хьо Делан КIант велахь, хьуьлла Iохкуш долчу тIулгашна тIедожаде, бепиг хила алий».

Маттай 4:3

Алар

Иблисо дIаэлира Iийсага уггар а атта дерг а, хьанна а луун дерг а — Шена оьшучу кхачанах лаьцна гIайгIа бар. Цул сов, иблисана моьттура, иштта долчуьнца Iийсан таро хир ю, Ша мила ву схьагайта. Нагахь санна Iийса Дела велахь, Цо Ша олура цхьана дашца дерриг а дуьне кхоьллина.

Иза иштта делахь, тIулгах бепиг хилийтар — Цунна уггар а атта хIума хир ду. Цо схьагойтур дара Iийса Дела хилар. Амма иблисо бохург дича, Iийса иблисан лаам кхочушбийриг хир вара.

Іийсас жоп делира: «Делан Йозанна тІехь ма ду: “Адам деккъа цхьана баьпках дехаш дац. Цуьнан вузар — Делан багара схьадаьлла хІора дош ду”».

Маттай 4:4

Iийсас Делан Йозанаш тIера масалш даладо

Iийсас иблисо бохучунна дуьхьал Делан Йозанаш тIехь яздина долу Делан Дешнаш масална даладора. Iийсас элира, Делан лаамаш кхочушбар дуккха а дезо ду, дегIана оьшург шена лоьхучул. И дешнаш — коьрта дешнаш ду, хIунда аьлла дукхахдолчу дахаран алсам гIайгIа бар бахьана долуш, ойла ца йо шайна эхартехь хиндолчун.

ХIунда аьлча хIун пайда бу адамна, хIара дерриге а дуьне карахь хилча а, иза шен сих волуш хилча.

Марк 8:36

Иблисо а Делан Йозанаш тIера масалш даладо

ТІаккха иблисо Іийса езачу Ярушалайм-гІалин юккъехь лаьтташ долчу Делан цІийнан тхов буьххье хьалаваьккхира. «Хьо Делан КІант велахь, — элира цо, — кхузара чукхоссало. Яздина ма ду: “Везачу Эло Шен маликашка Хьох лаьцна омра дийр ду”. Кхин а яздина ду: “Цара куьйгаш дІахьур ву Хьо, Хьан ког тІулгах а ца тасаболуьйтуш”».

Маттай 4:5–6

ДІахьедина: «Схьагайтал, Хьо Делан КIант хилар! Хьан Да баккъалла а Дела велахь, Цо кIелхьарвоккхур ву Хьо!» Кхузахь иблисана дагадеана Забур тIера дешнаш. Цунна хазахета динах лаьцна дуьйцуш, ткъа Делан Йозанаш тIера масалш далор — цунна уггар а дезарг ду. Цхьа бакъду, Делан Йозанаш тIера далош долу масалш цо цкъа а нийса ца дуьйцу. Цо схьакъастадеш дерг шен Iалашоне хьажжинарг бен ца хуьлу. Iехош волчо изза динера Хьаваца къамел дечу хенахь. Ткъа хIинца Iийсана дуьхьалдаккха а гIерта и харцдерг.

Iийсас юха а Делан Йозанаша бохург даладо

Юха а Iийсас нийса жоп ло иблисе. Цо дIаолу цуьнга Делан Йозанаш тIера дешнаш: Везачу Элана ца оьшу, Ша Делан КIант хиларх цхьа а тешо.

Iийсас цунна жоп делира: «Амма яздина ду: “Хьайн Веза Дела зен ма гIерта”».

Маттай 4:7

Иблисо бохург тIе ца лоцу

ТІаккха иблисо валийра Іийса боккхачу лам тІе. Цу буьххьера цо гайтира кху дуьненахь мел йолу пачхьалкхаш а, церан исбаьхьа хилар а. «И Хьуна гуш мел дерг аса Хьуна дІалур ду, Ахьа суна, Далла санна, гора а хІоьттина, Іибадат дахь!»

Маттай 4:8-–9

Иблисо чIагIо йира , нагахь санна Iийсас шена сужда дахь, Цунна массо а халкъашна тIехь олалла дойтур ду ша аьлла.

Бакъду, иза дацара ткъа Iийсана оьшуш дерг — дерриг а халкъаш Шена тIаьхьахIиттар? Амма иблисо къайладаьккхира цхьа хIума: нагахь санна Iийса иблисана суждане вахча, иза дара Iийсас цунна Iамал йо бохург, сужда дар а, Iамалъяр а цхьаьнадогIуш хIума ду, иза иблисана гIуллакх дар ду. Амма иблисан хIилла чекх ца делира. Цунна жоп луш, Iийсас Делан Йозанашкара хIара дешнаш далийра:

Іийсас элира: «ДІадала Суна уллора, иблис! Делан Йозанаш тІехь яздина ду: “хьайн Везачу Далла бен ма де Іибадат, Цунна бен гІуллакх а ма де!”»

Иблис Іийсана тІаьхьара дІадаьлча, Иза волчу маликаш схьагулделира, Цунна гІуллакх а деш.

Маттай 4:10–11

Иблисан аьтто ца белира Iийса шен мекарчу речIана чу озо. Iийса цхьа а тайпа айп доцуш а, нийса доцург лелор долуш а вацара иблисо левечу хенахь. Иблисо цхьана ханна Iадвитира Iийса, Иза хIаллакван лаьцна йолу

Iалашо ца йитира иблисо.

Делахь а цхьадолчу хIуманна тIехь толам баьккхира цо: хих чекхдохург волу Яхьъя набахти чу воьллира[1].

Яхьъя набахти чу воьллина аьлла Шена хезча, Іийса Галилай-махка юхавирзира. Назарт-гІала а йитина, Иза Къапарнам-гІалахь ваха хиира. И гІала Галилай-Іамана йистехь Іохкуш… хилла.

Маттай 4:12–13

Диканна а, вонна а юкъахь болчу къийсамехь шинна а агIор болу ницкъаш цхьатерра бац. Лекха Сийлахь Дела волу Iийса барам боцуш нуьцкъала ву иблисал — иза кхоьллина хIума ма ду.

2. Ницкъ а, сийлалла а

Яхьъя, схьа а лаьцна, чувоьллинчул тІаьхьа, хаза кхаъ кхайкхош, Іийса Галилай-махка вахара. Цо олура: «Хан тІекхаьчна. Делан Олалла гергакхаьчна ду. Шайгара девллачу къиношна дохко а довлий, Далла тІе а дерзий, хазачу кхоах теша».

Марк 1:14–15

Iийса гучуваьллера ЯхIудан халкъана керла долуш дерг — Делан Олалла — дIагайтархьама. Юьхьанца адамашна тамашийна хеташ хилла мега Иза шайна юкъахь хилар: «Назартара дечигпхьеран кIант вац ткъа иза? Массеран санна духар а ду цуьнан, гIаш некъ а бо цо. Паччахьаш лелий ткъа гIаш?! Бакъволу паччахь гIудалкхана тІехь герз долчу дошлоша го а бина, нийсса ХIарод-паччахьан хIусамашка гIур вара. Паччахьан дикаллех лаьцна кхайкхамаш беш геланчаш хир бара. Церан паччахьо царна маршо лур яра, цо паччахьан сацамаш дIасабаржор бара, уьш маьрша хиларх лаьцна.»

Амма цхьа а и тайпа хIуманаш дацара Iийсас дечу къамелашкахь. Цо Далла тІедерзарх лаьцна дуьйцура. Муьлхачу паччахьо дуьйцур ду иштта долчух лаьцна? Ойла ел, мел дукха хабарш а, эладитанаш а даьхна хир ду оцу балхо: уггар а беламе боцу нах а ца Iалора Iиттарш ца еш.

Амма массо бацара буьйлуш. Дохкодовлар — иза синан къоргенехь хуьлуш дерг ду, Iийсана лаьара, Шен олаллин бух адамийн дегнаш чохь хуьлийла. Баккъалла а Iийсаца уьйр хила лууш болчарна хьалха Иза кхин тайпа вара. Iийсан дешнаша уьш совцабора, ойла йойтура цаьрга.

Галилай-Іомана юххехула чекхволуш, ШамІа а, цуьнан ваша Іандар а гира Іийсана. Уьш чІерий лоцу бой хи чу тосуш бохкура, шаьш чІерийлецархой болу дела. Іийсас элира цаьрга: «Суна тІаьхьахІитта, ткъа Аса хІинца дуьйна адамийн синош лецархой дийр ду шух». Уьш, сихонца шайн бойнаш а йитина, Іийсана тІаьхьахІиттира.

Дехьо ваьлча, Цунна Зевадин кІант Якъуб а, цуьнан ваша Яхьъя а гира. Уьш хинкеман чохь чІерий лоцу бойнаш тоеш бара. Іийсас цу сохьта уьш схьакхайкхира, ткъа вуьш, шайн да Зевади белхалошца хинкеман чохь а витина, Цунна тІаьхьа хІиттира.

Марк 1:16–20

Олалла

Уьш Къапарнаме дІабуьйлабелира. Шоьтан де тІе ма деъана, Іийсас гуламан цІа чу а вахана, адамашна хьехамаш бира. Нах цецбуьйлура Цуьнан хьехамех, хІунда аьлча Іеламчу наха санна а доцуш, олалла долчо санна хьоьхура Іийсас.

Марк 1:21–22

Iийсага ладугIучу адамашна хаьара, Цуьнца шатайпа хIума долуш хилар. Цуьнан хьехамашка терго яр оьшура, иза цецвала хIума а дац, уьш уггар а ларамечуьнгара схьабуьйлуш бара — Делера Шеггара. Амма Цуьнан олалла, къамелехь хилла а ца Iаш, Цуьнан гIуллакхашкахь а гучудолура.

ЦІеххьана гуламан цІа чохь жинаша хьийзош волу стаг гучувелира, мохь а хьоькхуш: «Хьан хІун гІуллакх ду тхоьца Назартара Іийса? Тхо хІаллакдан веана Хьо? Суна хаьа Хьо мила ву — Делан Везаниг!»

Марк 1:23–24

Иза жинашца тайна хилар дара. Оцу адамашна чохь, и адам реза а долуш, цхьа жин дара дехаш, иза иблисана гIуллакх деш дара. Ткъа мила ву Iийса? Цо ша а элира Цунах лаьцна: Делан Везаниг аьлла.

Іийсас омра дира жине: «ДІасаца! Арадала цунна чуьра!» — аьлла.

Марк 1:25

Жинаша шайн Iалашо хиларе терра, бакъдерг харцахьа доккху дела, Iийсана ца лаьара, оцу иблисана хьалхара лелачу жине, Ша мила ву аьлла, кхайкхадайта. Жине, арадала оцу стагана чуьра аьлла, омра а дина, Iийсас Ша динчуьнца дIагайтира Ша бакъволу Дела хилар.

ТІаккха, и стаг дІаса а виттина, чІогІа мохь а хьаькхна, цунна чуьра араделира жин. Чохь берш чІогІа цецбевлла, вовшашка хетта буьйлабелира: «И хІун керла хьехам бу? Ур-атталла жинашна тІехь а олалла до Цо, ткъа вукхара Цуьнан омре ладугІу».

Дукха хан ялале Іийсах лаьцна Галилай-махкахь массо а меттехь дуьйцуш дара.

Марк 1:26–28

ХIинца адамийн юкъара ойла хийцаелира. Массара а дуьйцург цхьаъ бен дацара: Iийса шатайпа ницкъ болуш ву. Иза-м юьхьиг бен яцара!

ДІа ца йоьрзу йолу чкъуран цамгар йолуш цхьа стаг веара Іийсана тІе. Іийсана хьалха гора а воьжна, шена гІо дар а доьхуш, цо элира: «Хьайна лиъча, со товийр вара-кх Ахьа».

Цу стагах дукха къа а хетта, цунах куьг а Іоьттина, Іийсас элира: «Суна лаьа хьо товала! ЦІанло!» Цу сохьта, и цамгар дІа а яьлла, цу стеган дегІ цІанделира.

Марк 1:40–42

Ширачу заманашкахь дуьйна даI далар дIа ца йолу а, адам хьийзош йолу а цамгар яра. Делан Йозанаша ма-бохху, Iийсас муьлхха а цамгар дIайоккхура, когаш тIе хIоттавора милла а: чIогIа цомгушверг а, чолакх верг а. Ур-атталла велларг а денвора Цо! Амма цхьана хIуманах кхетар ду коьрта: Iийсас адамаш цецдахархьама ца дора и дерриг а. Iийсас уьш тобора, Шена мискачу адамех , къа долчех къахета дела. Цул сов, Цо гойтура и дарца Ша а, Шегара даьлла дош а Делера хилар. Цундела Цунна ца оьшура я эскар а, я гIудалкхаш а. Цо дан дезарг — дош дIаалар бен дацара. Iийса Ша Делан дийна долу дош дара — Цуьнан дешнаш ницкъ болуш дара.

Жинаш!

Вайн юкъараллин билггал долу цхьа дакъа дерачу жинех лаьцна дерг хазахеташ ду. Иблисо тамаш бойту шех, цо дукха къахьоьгу шех тамаш байта. Иза оьшу цунна адаман са схьалаца шена атта хилийта, нуьцкъалчу Делах адам дIадерзийта а.

Делан Йозанаша кIезиг бен хаам ца бо вон жинех лаьцна. Амма и яздинарг а тоьаш ду адам царах къахка а, царна дуьхьал дала а. Делан Йозанаш тIехь яздина кхин хIума дац, царах лаьцна вайна кIоргге хIума хаа лаъал. Бакъду, жинех лаьцна дуккха а хаа луучунна карор ду царех дерг, амма адаме бакъдерг а, харцдерг а къасталур дац хIуъа дича а. Иблис аьшпаш буттург ду. Цо дуьйцург шадерг тешам боцуш ду.

Иблисо тIетаьIIина зуламехьа верзаво стаг, амма и боцург кхин ницкъ болуш дац. Адамо ша шен лаамца хоржу къилахь дерг, иштта боху Делан Йозано. Иблисо тилаво бохург а коьрта дерг дац.

И доцург, Делан Йозанаша ма-аллара, дуьненан сино адамна хаалуш а доцуш, адам талхадо. Амма хета мегар дац, Делан Йозанаша дуьненах дIакъаста боху. Мелхо а, цара вайна хьоьху дуьненан хIуманаш тIех тIе ца ийзор а, царна Iамал ца яр а.

3. Нукха-Деми

Нукха-Деми цІе йолу парушхойх цхьа стаг вара. Жуьгтийн коьртачу кхеташонан декъашхо вара иза. Нукха-Демис, буьйсанна Іийса волчу а веана, элира Цуьнга: «Рабби*! Хьо Дала ваийтина устаз вуй хаьа тхуна. ХІунда аьлча, шеца Дела ца хилча, цхьаьнгге а гайталур яц и Ахь гойтуш йолу тамашийначу гІуллакхийн билгалонаш».

*Рабби боху дош арамхойн маттера ду. Жуьгтийн динан хьехамчаш иштта олура. И цІе чІогІа лараме а, лоруш йолу а цІе ю.

Іийсас жоп делира цуьнга: «Баккъалла а боху Ас хьоьга, адам юха шолгІа ца кхолладелча, хаалур дац цунна Делан Олалла».

Яхьъя 3:1–3

ШолгІа кхоллавалар?

Нукха-Деми дикка лакхачу дарже кхечира. Иза гуламан декъашхо а вара, и гулам римхойн паччахьо куьйгалла деш а бара. Ша парушхо хиларе терра, Нукха-Деми Муса-пайхамаран хьехамаш лорура. ИбрахIим-пайхамаран тIаьхьенах волу и яхIудхо Далла хаьржинчу халкъан вара. Иза дикачу цIийнах схьаваьлла а вара, оьздачу доьзалехь кхиъна а вара. Делахь а Iийсас цхьа хIума дан деза элира цуьнга: иза шолгІа кхоллавала веза аьлла. Массара а сатуьйсура Iийсас дика хабар даре, амма Цо аьллачо гIайгIане хилийтира уьш: шолгІа кхолла муха вала веза?

Нукха-Демис элира Іийсага: «Цкъа къанделла адам шолгІа муха кхоллалур ду? Юха шен ненан кийра а ваьлла, кхоллавала-м ца веза иза?»

Іийсас жоп делира: «Баккъалла а боху Ас хьоьга, нагахь санна адам хих а, Делан Синах а кхолла ца делча, тІелоцийла дац цуьнан Делан Олалла. Адамийн бераш адамех хуьлу, ткъа Делан бераш Делан Синах бен ца хуьлу. Хьо цец ма вала Ас хьайга аьллачух: “Шун шолгІа кхолладала деза”, — аьлла».

Яхьъя 3:4–7

Ткъа иза иштта дара: Iийсас бохург иза адаман дилхах жима бер схьадалар дацара. ШолгІа кхоллавалар — иза синца дуьнен чу валар, синан дахар дIадоладалар ду. ХIинца кхета мегар дара: лакхара стигалшка дIакхачархьама адаман дилхах дуьнен чу валар бен ца тоьара, иза лакхарчу сино вина хила везара. Ткъа адаме муха далур дара иза?

Тешар

Яьссачу аренгахь волуш Муса-пайхамаро хьаладаьккхинчу лаьхьанан суьрте терра Адамийн КІант а ву хьалаваьккхина хила везаш, Цунах тешнарш Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачийтархьама.

Яхьъя 3:14–15

*Адамийн КІант Шех кест-кеста олура Іийсас. Цу тайпана адамех Цуьан схьавалар а, Цуьнан амал эсала хилар а гойтура Цо.

Iийсас иштта элира: нагахь санна Нукха-Демина ша лаккхарчу сино вина хила лаахь, иза Муса-пайхамаран заманарчу адамех тарвала веза. Адам ша къинош летийна хиларна къера хила деза.. Къинойх лаьцна йолу шен ойла хийца еза адамо. И бохург ду: ша летийна къинош бахьанна иза дохко дала дезар а, Адамийн Кантах — Iийсах теша везар а. Iийсас элира: нагахь санна Нукха-Деми Iийсах тешахь, цунна абаде дахар карор ду.

Муса-пайхамар а, лаьхьарчий а

Цкъа генарчу ширачу заманахь исраилхоша къинош летийна хилла. ТIаккха Дала царна тIе дIаьвше лаьхьарчий хецна. Цул тIаьхьа адамаш дохко девлла, цара шайн ойла а хийцина, Деле гIо а дехна. Дала Муса-пайхамаре омра дина, цІестан лаьхьа бе аьлла. Дала аьлла, оцу цІастах бинчу лаьхьане хьаьжча, лаьхьано лаьцна стаг лийр вац. Лаьхьане хьажаро тоьшалла дора адам Делан Дашах тешна хиларх, цундела Дала иза товора.

Тешар а, тешам а

Тешар боху дош кхузахь алсамо маьIна долуш ду, хьекъалан барт бохучул. Шен кхетамца адам кхетара, Муса-пайхамара бинчу лаьхьано ша цамгарх товийриг хиларх, амма нагахь санна оцу адамна шен тешар гайта а, лаьхьане хьажа а ван ца лаахь, цунна тIе Iожалла йогIу. Тешар Делан Йозанашца дуьстича, иза тешам бохучуьнца цхьаьнадогIуш хIума ду.

Цул совнаха, уггар а коьрта меттиг тешарна дIаяла еза. Цкъа цхьана зуламхочо лазар сацош долчу молханашна чу адам дуьйш долу дIовш тесна хилла. И дича, масех стаг велла, уьш массо а шайна делларш лазар дIадоккху молханаш дуйла тешаш хиллехь а. И адамаш тешара, церан шеко яцара, амма уьш тешна хIума харц хилла.

Адам цIеначу даггара теша, ша къинойх кIелхьардаккха тарло аьлла, масала, даьккхинчу жайно, делахь а даггара долу тешар а пайденна дац, нагахь иза харц долчу хIуманна тIедерзийна делахь. Нагахь санна адам Делах тешаш делахь, цуьнан тешар а кхин тайпа хир ду. Вайна гина, Дала Шен дош кхочушдеш хилар.

ХІунда аьлча Шен цхьаъ бен воцу КІант дІаваллал дезна Далла хІара дуьне, муьлхха а Цунах тешнарг, хІаллак а ца хуьлуш, Ша волчохь долчу хедар доцучу дахаре кхачийтархьама.

Яхьъя 3:16

Хедар доцу дахар

Iийсас хедар доцу дахар лур ду аьлла ваIда, Нукха-Деми воцчунна, массо а Шех тешачунна дина. Малико даг чу тесира, Юсупана а, Маремана а шайн кIантах Iийса ала, хIунда аьлча и бохург КIЕЛХЬАРВОККХУРГ бохург ду. Иза иштта дан а ду. Iийсас ваIда динера, Ша адамаш къинойх кIелхьардохур ду аьлла, — цIеран хIорда чохь хедар доцчу таIзарх.

Дуьненна кхел ян ца ваийтинера Дала Шен КІант, ткъа Цуьнгахула дуьне кІелхьардалийтархьама ваийтинера.

Яхьъя 3:17

Iийса лаьтта дуьненна кхел ян ца веана. Иза иштта дац, Иза гучуваьлла дуьне хIаллакьхиларх кIелхьардаккхархьама. И хIаллакьхилар схьадахьа къиноша, Iожалло, иблисо.

Цунах тешначунна кхел яц. Ткъа Цунах ца тешначунна кхел йина ю, иза Делан цхьаъ бен воцучу КІантах цатешарна.

Яхьъя 3:18

КхозлагIа некъ ца белла

Iийсас элира, Шех тешнарш кхел йина хир бац, къинош летийнарш санна. Ткъа Цунах цатешарш хIинцале а бехке озийна бу. КхозлагIа некъ ца белла, адаман йиш яц: «Ас ойла йийр ю», — аьлла, харжам бан. Вай тешар харжа деза, вай иза ца дахь, вайн долу цатешар бахьана долуш, вай бехке озор ду.

Цул совнаха, веллачул тIаьхьа хин дерг хIун ду хаархьама, стаг валаре ца хьежча а волу. Iийсас цунах лаьцна кхеттал схьааьлла. Адамаш Iийсас шаьш кIелхьардахарх тешшалц царна таIзар догIура — цIе яьлла богу хIорд. Ткъа тешча, царна абаде дахар хила тарло. Иштта ваIда дина адамашна Iийсас.

Бакъдерг боху Ас шуьга: Сан даше ладугІуш а, Со Ваийтинчух тешаш а волчун Дела волчохь хедар доцу дахар ду. Къематан дийнахь царна тІехь кхел яц, ткъа, беллачуьра ден а белла, Делаца долчу бакъдолчу дахаре кхаьчна уьш..

Яхьъя 5:24

Iийсас къинош леторна догIу таIзар диц ца дора. Цунна хаьара, Шех массо а тешар воцийла. Дукхахберш шайн лаамца ца тешаш Iийр бу.

Кху дуьнен чу Делах йолу серло яьржина, амма адамашна серлонал бода беза, шаьш до гІуллакхаш Далла хьалха вон долу дела. ХІунда аьлча хІора вон дечунна серло ца еза, иза серлонга а ца воьду, шен вон гІуллакхаш гучу ца далийтархьама.

Яхьъя 3:19–20

Серло

Iийсас синан серлонах дуьйцура, иза дуьхьалъялош синан боданна. Цо элира: и серло дуккха а болчарна ца еза, хIунда аьлча серлонгахь къинош гучудуьйлу дела. Ткъа адамашна хаза ца хета шайн къинош Iорадаьхча. Царна гIолехь хета шайн къинош къайладаьхча, я уьш кхечунна тIетоттуш, Адама а, Хьавас а дина ма-хиллара. Делан Йозанаша боху, иштта адамаш боданехьа довлу. Ткъа хIун ю те и серло?

Цул тІаьхьа юха а элира Іийсас нахе: «Со дуьненна елла серло ю. Суна тІаьхьахІоьттинарг бодашкахь лелар вац, амма цуьнан бакъдолчу дахаран серло хир ю».

Яхьъя 8:12

И серло — Iийса ву.

4. Iийсах дIабирзина

Масех де даьлча, Іийса Къапарнаме юхавирзира. Иза цІа вирзина аьлла, хабар даьржира. И волчу дукха адам гулделира, неІарехула чувала меттиг а ца юьсуш, ткъа Іийсас царна хьехамаш бора. Баьхкинчарна юкъахь шен дегІан дола ца далуш волу стаг айина вахьаш веана виъ стаг вара.

Марк 2:1–3

ГIорадайнарг

Iийса мичча ваьлча а, дерриге а цхьабосса нислора. Иза гучуваларца Цунна тIе гуллора цомгуш берш а, заьIапнаш а. Цхьана веа стага дегІан дола ца далуш волу шайн доттагІа валийра, айина, Iийса волчу.

Амма адам тІех дукха хиларна, уьш Іийсана тІе ца кхачалора. ТІаккха цара, Іийса чохь волчу цІенна тІехула болчу тхов тІе а бевлла, тховх Іуьрг а даьккхина, цомгушниг шен мотт-гІайбица чу а воссийна, Іийсана хьалха охьавиллира.

Марк 2:4

ХIетахь массо а цIенойн тхевнаш нийса дора, тхевнашна тIе лами тIехула бовлура. Адамашна хазахетара суьйренца тхов тIехь, мох кхеташ там хуьлура. Ткъа ХІокху веа стага, шаьш Iийсана тIекхачалур воцийла хиъча, тхов тIе а бевлла, цу тхов тIера дечигаш дIаса а теттина, и цомгуш верг нийсса Iийсан когашка охьавоссийра. Бакъдерг ала деза, хIумма а атта дацара тхов тIе довла, амма кхин а хала дара тхов тIера чувуссийла яккха. Сурт хIотто хала дац, мел чIогIа охьаэгна хир ю чан а, гIорзанаш а цIа чохь гулделлачу адамийн кортошна тIе. Iийсас беш болу хьехамаш а сацийна хир бу. Массо а адам хьалахьоьжуш дисна, хуьлуш долчух ца кхеташ. Ткъа охьавуссу виъ стаг а, цомгуш верг а шайна гича, Iийсага ладоьгIурш массо а маьхьарий детташ хилла хир бу: «ХIара хIун гIовгIа ю? Ма цаларар ду хIара?! Тхо ченах дуьзна шу бахьана долуш! Хьан бакъо елла те шуна тхов бохо?!» — бохуш. Амма Iийсас динарг кхин тайпа дара.

Церан Шех тешар гича, цомгушчуьнга Іийсас элира: «Сан кІант, хьан къиношна гечдина».

Марк 2:5

Дог

Уггар а чIогIа гIайгIа йора Iийсас адаман синах лаьцна — цуьнан дагах лаьцна. Цунна хIумма хала дацара къиношна гечдан — Иза Дела ма вара. Амма Цуьнга ладугIучарна ишттачух кхета хала дара. Цара хIумма а цкъа схьа ца олура, амма церан ойланаш мостагIалла долуш яра.

Цигахь хиъна Іаш масех Іелам стаг вара. Шайн дагахь цара бохура: «Иза хІун ду те хІокху стага дуьйцург. Цо ма Іеса къамел до. Къиношна гечдан хьенан бакъо ю, цхьа Дела воцучун?»

Марк 2:6–7

Уьш нийса а бара: Делан бен бакъо яцара къиношна гечдан.

Цу сохьта, церан дог-ойла хууш, Іийсас цаьрга элира: «ХІун ойланаш ю аша йийраш?»

Марк 2:8

Дерриг а хууш волу Дела

Iийсана евзара церан ойланаш, Цо дIа а элира иза цаьрга. Мел юьхьIаьржачу хIиттина хилла хир бу тептарш яздийраш. Бакъду, уьш боьхна хьийзара. Уьш Iадийначохь бисина хила тарло, шайна дагадаийта гIерташ, шаьш стенна ойланаш еш хилла тIаьхьарчу иттех минотехь. ХIунда аьлча шеко яцара: Iийсана хаьара церан ойланаш. Амма Iийса ца гIертара шех уьш цецбаха. Цо хаьттира:

Цомгушчуьнга ала хІун ду атта: «Хьан къиношна гечдина», я: «ХьалагІатта, хьайн мотт-гІайба а эций, дІагІо»?

Марк 2:9

Хаттарш, хаттарш…

Цхьана а кхелъечунна дагадогIур дацара цул чолхе хаттар. Ойла ейша, мел чIогIа къахьоьгура церан хьекъало: «И стаг энаша дIалаьцна ву. Цуьнан дегI тодан а, хьалха санна меттахволуш иза хилийтар а далур долуш хIума дац, Дела воцчуьнга. Ткъа Iийсас и стаг Шега толур ву боху. Цо бохург Ша… ву бохург-м дац те? ХIан-хIа, хуьлийла дац! Дела цкъа а латта тIе вуссур а вацара, Iийсас лелош дерг а лелор дацара. Мила ву Иза? ХIумма а вац-кх, эцца цхьана римхойн генарчу провинцера веана стаг ву-кх!… Ша Дела ву моттаделла-м дац те Цунна?»

*Дала деш долу хаттарш

Ткъа Iийсас церан массо а хаттаршна жоп делира.

«Амма Суна лаьа шуна хаийта Адамийн КІентан дуьнен тІехь къиношна гечдан олалла дуйла». ТІаккха цомгушчуьнга Іийсас элира: «Ас боху хьоьга! Хьала а гІаттий, хьайн мотт-гІайба схьа а эций, цІа гІуо!»

Важа, сихха хьала а гІаьттина, шен мотт-гІайба а эцна, массарна а гуш аравелира. Чохь болчара чІогІа инзарбевлла, Далла хастамаш беш, бохура: «Тхуна цкъа а ца гина хІуманаш ду-кх хІорш!»

Марк 2:10–12

Iийсас гайтинчу тамашийначу билгалонаша Иза баккъалла а Дела хилар гойтура.

Маттай Леви

Юха а Іоман берда тІе веара Іийса. Цунна тІе дукха адам деара, ткъа Іийса царна хьехамаш бан волавелира. Юххехула чекхволуш, Цунна ХІалпайн кІант Леви гира, ял схьагулъеш болчеран бун чохь хиъна Іаш. Іийсас элира цуьнга: «Суна тІаьххье схьавола!» Леви, хьала а гІаьттина, Цунна тІаьххье дІавахара.

Марк 2:13–14

Ша яхIудхо велахь а, Леви римхошна гIуллакх деш а вара, ял схьагулъеш а вара. И болх бечу адамаша, римхойн ял сов яккхар бахьана долуш, шайна рицкъа доккхура, сов даьлларг шайна а дуьтуш. Шайна пайда хилчхьана, оцу адамаша къа ца хеташ схьайоккхура нахера хIума. Уьш нахана ца безара, цара беш болу и болх а, цара шайн лаамца римхошна гIуллакх дар а, шайн адамашкара хIума схьадаккхар а бахьана долуш. Иза иштта делахь а, Iийсас иза, Шеца вола аьлла, дIавигира.

Цхьана дийнахь Іийса Левин цІахь хІума юуш вара. Дуккха а ял йоккхурш а, къинош летийна болу нах а бара Цуьнца а, Цуьнан мурдашца а, хІунда аьлча Іийсана тІаьхьахІиттинарш алссам бара. Къинош летийна болчу нахаца а, ял йоккхуш болчаьрца а Іийсас хІума юуш а гина, парушхойн юкъара Іеламчу наха хаьттира Цуьнан мурдашка: «Ял йоккхуш болчу а, къинош летийна болчу а нахаца хІума хІунда йоу Цо?» — аьлла.

Іийсас, и хезна, элира: «Могуш болчарна лор оьшуш вац, цомгуш болчарний бен. Бакъахьара лелачаьрга кхайкхам бан ца веана Со, къинош летийначаьрга бен».

Марк 2:15–17

Iийсас гIо дора шен къиношна къера волчунна. Ткъа ша Далла хьалха цIена хетачунна Iийсагара гIо ца оьшура.

Парушхой даим кхоьрура Iийсас шаьш Iорадахарх. Царна хаалора, шаьш лараме ца хетийла. Iийсах цхьаъ даккха гIерташ, Цуьнга къайлаха хьежа буйлабелира уьш.

Цхьана шоьтан дийнахь юха а гуламан цІа чу веара Іийса. Цигахь куьг заьІап долуш цхьа стаг вара. Цхьадолу адамаш чІогІа Іийсан тергам беш дара, Далла леринчу шоьтан дийнахь Цо дарба до те я ца до те хьоьжуш, юха Иза бехке вархьама.

Марк 3:1–2

Шоьтан дийнахь стаг товар

Хьехамаша ма-бохху, цхьанна а стеган шоьтан дийнахь болх бойла дацара: болх бар хьехамаш цаларбар а, Далла хьалха къинош летор а санна лорура. Адам цамгарх тодар а болх бар лорура. Товрат-хьехамашна тIехь яздина дацара, шоьтан дийнахь дарба дар ма леладе аьлла. Иза парушхоша шайгара тIетоьхна хIума дара итт весетана тIе, иштта боху Товрато а бохуш. Цундела парушхошна хаа лаьара, Iийсас шоьтан дийнахь адамаш цамгарх тодеш хилар, Цо болх бо олийла хилийтархьама.

Iийса дика кхетара, Дала Шен хьехамаш хIун Iалашо йолуш белла адмашна. Парушхоша дагалаьцнарг Шена хаьа дела, Iийса IадIан а мегара, делахь а Цунна лиира цара бохург ца дан.

Іийсас куьг заьІап долчу стаге элира: «Хьала а гІаттий, массарна хьалха дІахІотта».

Марк 3:3

Ойла ейша, Iийсас бIаьргаш шайна тIе хьажийначаьргахь хІун хьал хилла. Къайлаха барт бинарш Iадийнера, кхерабелла.

ТІаккха оцу нахе Іийсас хаьттира: «ХІун боху бакъоно, Далла леринчу шоьтан дийнахь хІун дан мегаш ду, дика я вон? Стеган дахар кІелхьардаккха я иза хІаллакдан?»

Марк 3:4a

Юха а Шен хала хаттарш ло Iийсас! Дарбелла болу парушхой дог этIаш кхехкара. Адамаш даим царна тIе оьхура шайна динах лаьцна хьехарш дайта, ткъа хIинца уьш лоруш а бац.

Ткъа уьш бист ца хилира. ТІаккха цаьрга массаьрга а реза воцуш хьажа а хьаьжна, церан къиза дегнаш хиларна халахетарца, Іийсас элира куьг заьІап долчу стаге: «Схьакховдаде хьайн куьг!» Вукхо куьг схьакховдийра — иза оцу сохьта тоделира.

Марк 3:4б–5

Къайлаха бартбар

Шайх там хилла болчу парушхоша дарвинера Iийса. Парушхоша шаьш юкъабаьхна хьехамаш Делан хьехамех дIанисбинера. Ткъа парушхойн дагахь и дацара. Церан дагахь дерг, хIинца-м Iийса каравеана вайна, бохург дара. Иза шоьтан дийнахь болх беш ма-вара!

Ткъа парушхой, ара а бевлла, сихонца ХIародан адамашца барт бан буьйлабелира, Iийса шаьш муха хІаллаквийр вара те бохуш.

Марк 3:6

Гуттара а хуьлучу хьолехь иштта барт балур бацара. ХIарод-паччахьехьа болчеран шайн тоба яра, и тоба паччахьан гIуллакхашкахьа а, римхойн Iедалехьа а яра. Парушхойх лаьцна аьлча, царна ца безара римхой а, церан хьадалчаш. Амма Iийсага болу цабезам кхин а совбаьллера. Цара барт бинера Iийса вен, оцу гIуллакхна царна гIо оьшура.

Иштта динан куьйгалхой дIабирзира Iийсах. Царна схьахетарехь, Иза хила йиш яцара воуьйтур ву аьлла волу КIЕЛХЬАРДОХУРГ, ДАЛА ЛЕРИНА КЪОБАЛВИНАРГ.

Шийтта мурд

Цу хенахь Іийса Шен мурдашца Іома йисте веара. Дукха адам дара Цунна тІаьхьа лелаш. Галилай-махкара а, ЯхІуд-махкара а, Ярушалаймера а, Эдом-меттигера а, Йорданан тІехьара а, Цора-гІалина а, ЦІадан-гІалина а гонах Іаш долу дукха адам деанера И волчу. Цо дечу гІуллакхех лаьцна шайна хезна дела баьхкинера Цунна тІе уьш. Юха Іийсас, лам тІе хьала а ваьлла, мурдашна юкъара Шена оьшурш тІекхайкхира. Уьш Цунна тІе баьхкира. Царна юкъара Іийсас шийтта мурд схьакъастийра (царах Цо векалш элира), уьш Шена юххехь хилийтархьама а, цаьрга хьехамаш байтархьама а, адамашна чуьра жинаш арадаха церан олалла хилийтархьама а. Іийсас къастийна векалш хІорш бара:

ШамІа (Іийсас тІаьхьа, Кипа аьлла, цІе тиллинарг), Зевадин кІант Якъуб,

цуьнан ваша Яхьъя, (шайна Іийсас, Баней-Раговш аьлла, цІе тиллинарш, иза «ткъесан кІентий» бохург ду),

Іандар,

Пилап,

Барталамай,

Маттай,

ТІама,

ХІалпайн кІант Якъуб,

Тхьада,

ШамІа (ша тІелаьцнарг тІевирззина кхочушдан гІертарг),

ЯхІуд-Искархо а, тІаьхьа ямартхо хилларг.

Марк 3:7–8,13–19

Шена тIаьхьахIиттинчу массо а адамех Iийсас шийтта мурд схьакъастийра. Цаьрца алссам хан яккха дагахь вара Иза. Ала деза, хаьржина болчу царна юкъахь дин хууш цхьа а стаг вацара. Дукхахдерг уьш тайп-тайпанара нах бара. Цхьана агIор римхошна ял гулъеш волу стаг вара, вукху агIор римхойн Iедална дуьхьал волу зилот вара. Ткъа вуьш чIерийлецархой бара. Дела воцчуьнга цхьаьнгга а церан юкъаметтигаш бертахь хилийталур яцара. Уьш массо, шайн хьалхалера дахар мухха хиллехь а, шаьш дийна мел бу, Iийсаца хила дагахь бара. Берриш а, цхьаъ воцург.

5. Дахаран бепиг

Цул тІаьхьа Галилай-Іоман дехьа болчу берда тІе вахара Іийса. Цу Іомах Тхьабара-Іам олу кхечу тайпана. Дукха адам тІаьхьахІоьттира Іийсана, хІунда аьлча царна гина хилла Цо цомгушчарна тІехь йина тамашийначу гІуллакхийн билгалонаш. Цкъа, лам тІе а ваьлла, цигахь Шен мурдашца Іаш вара Иза. Ткъа тІедогІуш дара «Пасахь» олу деза де.

Яхьъя 6:1–4

Хаттарш, хаттарш…

Юхахьаьжча, Іийсана гира Шена тІаьхьахІоьттина догІу дукха адам. ТІаккха Пилапе хаьттира Цо: «И адамаш дузо бепиг мичара оьцур дара вай?» — аьлла.

Яхьъя 6:5

Юха а хаттарш до Iийсас. ХIинца Делан Йозанаша гучуйоху цуьнан Iалашонаш:

Иза Пилап зерхьама элира Іийсас, ткъа Цунна Шена хаьара Ша дан леринарг.

«Царна хІоранна кІез-кІеззиг бепиг кхачийта а, ши бІе динари ахча а тоьур дац-кх», — аьлла, жоп делира Пилапа.

Яхьъя 6:6–7

Мурдашна хьалха дала жоп доцу хьал хIоьттина.

Ткъа Цуьнан мурдех цхьаммо, ШамІа-Кипин вашас Іандара, элира Іийсага:

Кхузахь цхьа кІант ву, цуьнгахь мекхан демах дина пхи хьокхам а, ши чІара а бу. Амма цунах хІун хир ю кху халкъана?

Яхьъя 6:8–9

Бер тешамца шен дега хьежаре терра, иштта Iандара а сатийсина хила мега, Iийсага цхьаъ далур ду бохуш.

ТІаккха Іийсас элира: «Охьаховшабе и нах». Оцу меттехь лаьттахь тІеяьлла дукха буц а йолуш. Цу тІе пхи эзар стаг охьахиира. Іийсас, и бепиг схьа а эцна, Далла хастам а бина, мурдашка дІакховдийра, ткъа цара иза охьахевшинчарна дІадийкъира. Иштта царна деззачул чІерий а дийкъира.

Яхьъя 6:10–11

Массарна болу кхача

Хьалха хиллачех лаьцна Делан Йозанаша цхьа а инзаре хIума хилла доцуш санна дуьйцу: масала, йоккха адамийн тоба Iийсас цхьана кIанта еанчу хIуманах юзийна боху. И кхача алсам хилийтар а, цхьа а цецвала хIума доцуш санна яздина, хIинцалерчу бозбунчаша санна, шаьш инзаре хIума деш хилар а ца гойтуш. Iийсас атта дIадийкъира бепиг а, чIара а шийтта мурдана, ткъа цара шайна караеанарг пхи эзар стагана дIайийкъира (царна юкъа ца богIура цаьрца хилла болу зударий а, бераш а). Iийса сутара вацара. Царах хIоранна царна тоъал кхача кхечира. Цул сов, йисина юьхкаш схьагулйича, хIора мурдана цхьацца тускар хIума цIа яххьал а яра.

Нах буьзначул тІаьхьа, Іийсас Шен мурдашка элира: «Йисина юьхкаш схьагулъе, цхьа а хІума эрна ца дайта».

ТІаккха и нах яа хІума йиъна бевлча, царах йисина йолу оцу мекхан деман пхеа баьпкан юьхкаш схьа а гулйина, мурдаша шийтта тускар дуьзира. Цул тІаьхьа, Іийсас йина тамашийна гІуллакхан билгало а гина, наха олура: «ХІара ву-кх и дуьнен чу ван веза бакъволу Пайхамар».

Яхьъя 6:12–14

Iийсах паччахь ван гIерта

Иштта тамашийна дузийна долчу халкъана дукха чIогIа хазахеттера. Царна Iийсах паччахь ван лиира. Амма Iийсана ца оьшура дуьнен чохь паччахь хилар. Иза шен хеннахь Цунна лур долуш дара. Цкъа хIинца Цунна лаьара церан дегнаш Шен карадерзо. Цунна евзара оцу адамийн ойланаш, хала хетахь а, уьш къинойх юьзна яра.

Ткъа нах, схьа а баьхкина, Шех паччахь вархьама Ша схьалаца бохкий а хиъна, Іийса юха а Ша цхьаъ лам тІе дІавахара.

Ткъа шаьш кхаьчначу Іоман дуьхьаларчу берда тІехь Іийса шайна карийча, цара элира Цуьнга: «Рабби! Хьо маца кхаьчна кхуза?»

Іийсас жоп делира царна: «Бакъдерг боху Ас шуьга: Шайна тамашийначу гІуллакхийн билгалонаш гарна ца лоьху аша Со, ткъа шаьш бепиг а диъна дузарна лоьху.

Яхьъя 6:15,25–26

Харцахьа лаамаш

ГIуллакх иштта дара: Iийсана гуш дара, оцу нахана шайна даим хин йолу маьхза юург еза дела лаьара Цунах паччахь ван. Царна бен бацара шаьш дузоран коьрта чулацам — иза бара Iийса воуьйтур ву аьлла КIЕЛХЬАРДОХУРГ хилар. Хила там бу, цара Цо дуьйцучу къамелийн тергам беш ца хилар.

Кху дуьнен чуьра телхар болчу кхачанна къа ма хьега. Амма шаьш Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачош болу, Адамийн КІанта шайна лур болу кхача лаха, хІунда аьлча Дала Шен мухІар таІорца тоьшалла до Цунах».

Яхьъя 6:27

Дуьненан кхачано цхьана ханна а бен дах ца до адаман дахар: хьалха хилахь а, тIаьхьа хилахь а, иза хIетте а лийр ду. Цундела адаман коьрта Iалашо абаде дахар лур долчунна тIегIертар ду.

ТІаккха наха Іийсага хаьттира: «Муха лела деза те тхо, Далла лерина гІуллакхаш кхочушдархьама?»

Іийсас жоп делира царна: «Далла лерина гІуллакх кхочушдар ду Дала Ваийтинчух шу тешаш хилар».

Яхьъя 6:28–29

Адамашна лиира, абаден дахар шайна кхачийта шаьш хIун дан деза хоийла. Ткъа Iийсас элира: абаден дахаре кхача оьшург цхьаъ бен дац: тешар а, Шега сатийсар а.

ТІаккха цара Іийсага элира: «ХІун тамашийначу гІуллакхийн билгало гойту Ахь тхуна, и ган а гина, тхо Хьайх тешийтархьама? ХІун гойтур дара Ахь? Тхан дайша яьссачу аренгахь стигалан кхача [2] биъна, яздина ма-хиллара: “стигалшкара доссийна бепиг делира царна даа”».

Яхьъя 6:30–31

И хIун ду?! Адамаша тамашийна билгалонаш схьагайтар тIедуьллу Iийсана, Иза Дела хилар гойтуш йолу. Пхи эзар адам дузийна инзаре хIума ца тоьа те царна? Цул совнаха, цара Iийсага дIааьлла, Муса-пайхамара гIум-аренгахь стиглара боссийна кхача баош хилла аьлла. Цара бохург ХІокхунна тIедогIура: «Нагахь санна Хьо баккъалла а Делан КІант велахь, Ахьа а хIунда ца до изза?» Иштта схьаго, царна дуьненан кхача бен ца оьшура.

Iийсас хаза кIеда-мерза дIахьедира цаьрга, хIинцалерчу дахаран коьрта Iалашонаш хIун хилар: Делан а, адаман а юкъаметтигаш а, адам деллачул тIаьхьа цунна хиндерг а.

ТІаккха Іийсас элира цаьрга: «Муса-пайхамаро ца делла шуна стигалшкара охьадаийтина бепиг, амма Сан Дас луш ду и бакъдолу стигалшкара охьадоуьйту бепиг. ХІунда аьлча Делан бепиг ду, стигалшкара охьа а догІуш, дуьненна дахар а луш долу бепиг».

Яхьъя 6:32–33

Дахаран бепиг

Уггар а хьалха Iийсас дIахаийтира царна, стиглара беана, баийна кхача Мусагара ца хилар, иза Делера хилар. Цо элира: уггар а коьрта бепиг — иза билггал бакъдолу дахар луш дерг ду.

ТІаккха наха элира Іийсага: «Эла, лохьа тхуна иштта бепиг гуттар а!»

Яхьъя 6:34

И адамаш кхеттане а ца кхийтира Iийсас шайга бохучух. Царна хийтира, Iийсас бохург шатайпана кхача бу, оцу кхачано гуттаренна а шаьш дузор ду. ТIаккха Iийсас иштта элира:

Со дахаран бепиг ду шуна. ХІунда аьлча Суна тІевогІург цкъа а мацлур вац, Сох тешаш верг цкъа а хьаглур вац.

Яхьъя 6:35

Iийса — Дахаран бепиг ду. Цунах мел тешнарг абаден дахар долуш ву.

ШийтталгIа Kорта

1. ТIехула цIена, юкъахь боьха

Iийса дика дийцархо вара. Цо сих-сиха кицанаш даладора, муьлхха а цхьа ойла схьакъасто. ХIара дийцар шаьш Далла хьалха бакъхиларан чIагIонаш ечу нахана лерина ду.

Шайх тоам а бина, кхечарах ца бешачу нахана цхьа хьекъале хІума дийцира Іийсас:

Ши стаг вахана Делан цІа чу доІа дан: цхьаъ — парушхо, важа — ял гулъешверг.

Лака 18:9–10

Цу заманчохь парушхой Мусан законаш чIогIа лардеш берш лоруш бара. Ткъа ясакх схьалахьош берш я ял гулйийраш — нах лебийраш бара. ТIаккха и цхьаьнавогIуш воцу ши стаг Делан цIа чохь цхьаьна доIа деш ву.

Парушхо

Парушхочо, дІа а хІоьттина, доІа деш хилла: «Дела! Хастам бу Хьуна, талорхой, харцончаш, нахаца леларш я хІара ял гулъешверг санна со ца хиларна. КІирнах шозза марха* а кхобу ас, сайн тІедогІучу хьолах итталгІа дакъа нахана сагІийна а ло ас», — бохуш.

Лака 18:11–12

*Схьахетарехь цо марха кхобура, доІанашкахь хан яккхархьама. Цуьнан алапах цо итталгІа дакъа дикачу гІуллакхана сагІийна делира.

Ша-шен хесторна тIехь парушхочо цхьадолчу хьакъдолчух лаьцна олу, церан терахь дуккха а сов хила а тарлора, амма цуьнан маьIна дац. Цуьнан доIа даро тоьшалла дора цуьнан кура хиларх. Парушхочо лорура, шен бакъонца долу дахар а, дина дика гIуллакхаш а Далла хьалха бакъвархьама тоьаш ду аьлла.

Ял гулъешверг

Гено лаьтташ вара ял гулъешверг. Стигала ши бІаьрг хьала хьажо а ца ваьхьаш, шен некха тІе буй а бетташ, бохура цо: «Дела! Къинхетам бехьа сох, къинош летийначу стагах», — бохуш.

Лака 18:13

Ял гулъешверг ша къинош тIехь долуш хиларх кхеташ вара, иза кхеташ вара Делан гIо шена оьшуш хиларх. Цундела цо доьхура Деле къинхетам баре, ша шен къинна хьакъ долуш догIуш долчу таIзар дарх кIелхьарваккхар доьхуш.

Iийсас кхидIа бохура:

Билггала боху шуьга, цу шиннах геч а дина цІа ваханарг ял гулъешверг ву. ХІунда аьлча хІора ша лаккхара хеташ вверг, лах а вина, кІезиг хетар ву, ткъа ша кІезиг хеташ верг лакхаваьккхина хир ву.

Лака 18:14

Далла тІедерзар

Далла тамехь ду холчухIоьттина дог, къинца долчуьнца хийцамаш бинарг. Iийсас ял гулъеш волчунах лаьцна элира: «хIара дукха бакъвина вахана шен цIа». БIаьрла ду, Цо эсала хилар дохковаларца цхьаьнатохар. Делан Йозанаш тIера билггал гуш ду Люциферан дожар кураллех хилла хилар. Куралло новкъарло йо адамна а, ша тIехь къа долуш хиларна, Делан гIо оьшуш ву ала. Парушхочуьнан шеко яцара ша, закон кхочуш а деш, дика гIуллакхаш деш делахь, ша Далла тамехь хирг хиларх. Куралла тIех яларна, цунна ца гора ша гIорасиза хилар.

Іийсас элира цаьрга: «Нийса хилла ЕшаІ-ЯхІу-пайхамар, ша Делера болу хаам беш. Шух, шалхо лелочарех, яздина ма-хиллара: «ХІокху адамаша Со багахь лору, ткъа церан дегнаш Суна дукха генахь ду. Церан ларамах пайда бац, хІунда аьлча церан хьехамаш Делера бац, уьш адамаша кхоьллина бу». Аша, адамийн Іадаташ схьа а лаьцна, Дала тІедиллинарш ца лору».

Марк 7:6–8

БIарзалла

Iийсас бохура парушхой синца бIаьрзе бу. ТIехулара шайн гIуллакхашца цара бакъахьара хилар гойту, ткъа юкъахь — къинойх буьззина бу. Цул совнаха, парушхоша шайгара бакъонаш тIе а етташ, итт весетан маьIна хуьйцура.

Делан Дош а ца лоруш, шайн дайша делла Іадат лору аш. И тайпа хІуманаш дукха леладо аша.

Марк 7:13

Парушхоша лорура, шаьш Далла хьалха бакъдархьама динан Iадаташ кхочушдар а, дика гIуллакхаш дар а, ЯхIудхойх схьадевлла хилар а тоьаш ду. Амма Iийсас хьоьхура, и дарца а бен Далла тамехь хуьлийла дац бохуш, хIунда аьлча

…зулам адамна чуьра ара а долий, цо стаг Далла гергахь бехво.

Марк 7:23

Делан Йозанаш тIехь къаьсташ аьлла ду: вайн дикачу гIуллакхаша ша-шаха вай Делаца вовшах ца туху.

…оха мел дина бакъахьара гІуллакхаш дегаза горгамаш санна ду.

ЕшаI-ЯхIу 64:6

Леш

Наггахь адамна хета, ша билггал бакъдолчун кеп ю аьлла, амма Делан Йозанаша бIостанехьа чІагІдо. Царна тIехь ду, адамаш — леш бу аьлла.

…къинан леш хуьлу шу, ткъа иза бахьана долуш шу хІаллакдийр ду…

Римхошка 6:16

Адамашна сих-сиха дог далар тIедогIу, хIунда аьлча уьш дика хила мел гIирти, мелхо а иза церан кIезиг нисло дела. Шен дахарехь цхьайолу меттигаш нисйина воллушехь, цу сохьта вукханхьа галйолу.

Баккъалла а боху Ас шуьга: хІора къа латош верг цу къинан лай ву.

Яхьъя 8:34

Мухха делахь а, адаман къинойн Iалам цуьнан бакъонца ваха гIертарна дуьхьал хуьлу.

И доцург а, Делан Йозанаша вайга боху иблисо стаг ВАЦАВО. Иза Iаьржачу магица доьзна хIума лелош болчаьрца бен хилла ца Iа. Иблис зеран а, кураллин а гIоьнца адамаш шен лаамехь лелийта гIерта. Билггал, иблисо шен боллучу ницкъаца адамна дагатуьйсу и бакъхилар. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду: адамашна оьшу,

…дохко а бевлла, меттабогІур бу. Иблисо шен лааме берзийна болу уьш шаьш дІалаьцначу цуьнан речІанах паргІатбевр бу.

2 Тимапига 2:26

Амма стаг къинан а, иблисан а лай хиларо бакъ ца до цуьнан иблисан некъаца лелар. Дала хIорра а ша динчунна жоьпе озаво. Делахь а лолло хьовзам боккху. Далла тамехь долу бакъон тIехь лелар, къинош долчу стагана далун долчунна геннахь ду.

Керста а волуш, дуьнен чу волийла дуй?

Керста бохучу дешан маьIна «Дала леррина Къобалвинчун» бохург ду, аьлча а, Цуьнан долахь ву. Амма Делан Йозанийн кху дешан маьIна хIинца дIа а дайна, хийца а делла. Цуьнан схьадаларан юьххьера маьIне хьаьжча, нийса хир дацара ала: «Со, керста а волуш, дуьнен чу ваьлла». Госпиталехь стаг варо цунах лор ца варе терра, нагахь санна стаг керстанийн доьзалехь винехь, иза хIете а, вете а керста кхуьур ву бохург дац. Стеган физически дуьнен чу валаро цуьнан Делаца йолу юкъаметтиг а, веллачул тIаьхьа хиндерг а билгал ца доккху.

2. Далла тIе некъ

Муьлхха цхьа синца долу бакъдерг гайтархьама, Iийсас сих-сиха денна а долчу дахаран масалш даладора. Цу масалех цхьадолчарах вай ца кхета, хIунда аьлча вайна дIогара дика ца девза I-чу бIешарехь хиллачу цу халкъийн Iар-дахар. Ирсана, Iилманчашна дукха хIума довзар нисделла цу заманах лаьцна. Ткъа и доцург а, цу халкъийн дахар хIетахь дуьйна дукха хийцаделла дац. Иштта гIуллакх ду вай хIинца къамел дийр долчу историца а.

Iийсас дийцар дIадолийра Шен ладогIархошка гIота — уьстагIий чулохку меттиг яр муха хилла довзуьйтуш. Иза тIулгех еш хилла, ткъа пенаш тIехула кIохцалш долу кхозалуш, хьийзаш хьалайолу ораматаш юьйш хилла, акхарой я къуй чу ца бовлийтархьама. ГIотанан чуволу меттиг цхьаъ бен ца хилла. Дийнахь Iуьно жа дажа арадоккхура. Ша хьалхаваьлла вогIура иза, ткъа уьстагIий, цуьнан аз а хезаш, тIаьхьахIиттина догIура.

НеI

Буьйса яккха жа гIоти чу юхадогIура, ткъа жаIу неIарехь дIавуьжура, цундела, гIаролах ца хьакхалуш, цхьа а цу чу а вахалур вацара, ара а валалур вацара. Кхечу тайпана аьлча, жаIуьнан дегIах гIотин ков хуьлура.

ТІаккха юха а элира Іийсас: «Баккъалла а боху Ас шуьга: Со уьстагІашна дина долу ков ду. Сол хьалха мел баьхкинарш берриш къуй а, талорхой а бара. Амма уьстагІаша цаьрга ла ца дуьйгІира».

Яхьъя 10:7–8

Цу заманан адамашна, вайна хIинца санна, шаьш дела я пайхамар ву бохуш, лелаш болу нах нислора. Iийсас элира, и тайпа харцлуьйраш, уьстагIий лечкъо кийча болу, берзалойх а, къуйх а тера бу.

Со ков ду. Милла а Сох чуваьлларг кІелхьарвоккхур ву. Иза ладогІарца чу-ара а вер ву, цунна дежийла а карор ю.

Яхьъя 10:9

Iийсан дешнашца, И цхьаъ ю и неI, Цунна чухула а бен бац къинан тIаьхьалонах, вахарх кIелхьарваларан некъ. Цуьнгахула бен дац даман абаден дахаре кхочийла.

Къу лачкъорхьама а, верхьама а, хІаллакдархьама а бен ца вогІу. Ткъа Со шун дахар хилийта а, и дахар шортонца хилийта а веана.

Яхьъя 10:10

Къу уьстагIийн диканан гIайгIа беш вац, иза шена хуьлучу санан бен ойла еш вац. Синан маьIнехь цхьаволчу къуно абаден дахаре некъ бало тарло, вайна дика бу аьлла хеташ болу. Амма адамо балийна болу некъ хIете а, вете а синан валарца чекхболуш бу.

Стагана нийса хеташ болу некъ хила мег а, амма иза тІаьххьара а Iожалле кхочу.

Кицанаш 14:12

Iийса веана, нехан тIех дика дахар хила аьтто хилийтархьама. Цо хазахетар тIехдаларца кхочушдийр ду Шех тешаш болчийн дахар.

Цхьаъ бен боцу некъ

Цунна дуьхьал Іийсас элира: «Со бу шуна некъ а, билггал долу бакъдерг а, дахар а. Цхьа а ца воьду Дена тІе, Соьгахула бен».

Яхьъя 14:6

Iийсас аьлла:

— Ша Далла тIе цхьаъ бен боцу некъ бу.

— Шен дош — цхьаъ бен доцу билггал долу бакъдерг ду.

— Цунна чохь бен кардойла дац хедар доцу дахар Дела волчохь.

Iийсас кIел сиз хьаькхна, ЦХЬА а кхечу новкъа Далла тIе ца вало аьлла. ЖаIу жена тIекхача цхьаъ бен йоцу неI санна, иштта Iийса а ву Далла тIебоьду цхьаъ бен боцу некъ.

3. ЛаIзар

Бет-ХІина олучу юьртахь Іаш вара, ЛаІзар цІе а йолуш, цхьа хьенех. Иза чІогІа цомгуш вара. И Бет-ХІина олу юрт яра Марем а, цуьнан йиша Марта а ехаш йолу меттиг. Цу йижарша хабар дахьийтира Іийсана тІе: «Эла, хІара Хьуна везаш верг цомгуш ву», — аьлла.

Яхьъя 11:1,3

ЛаIзар а, Марем а, Марта а Iийсан уллора доттагIий бара. Уьш Ярушалаймна масех чаккхарма дехьа йолчу Бет-ХIинехь Iаш бара. ЛаIзар цомгуш хиллачу хенахь, Iийса цхьана дийнахь некъ баллал генахь болчу Йордан-хин дехьарчу берда тIехь вара.

И хаам Шена хезча, Іийсас элира: «И цамгар Іожаллина яц, амма цуьнгахула Делан КІентан сийлалла гайтархьама ю».

Яхьъя 11:4

Iийсас кхетийра, ЛаIзаран цамгар цхьана къаьсттина долчу хIуманна юйла.

Ши де даьллачул тIаьхьа

Іийсана езара Марта а, цуьнан йиша а, ЛаІзар а. Ткъа ЛаІзар цомгуш ву аьлла Шена хезна доллушехь, кхин а ши де даьккхира Іийсас оцу Ша волчу меттехь.

Яхьъя 11:5,6

ХIара тамашийна хета. Массарна хууш ду, стаг чIогIа цомгуш хилча, сихо ца еш Iойла доцийла. Ткъа Iийса кхин а шина дийнахь Iийра Ша хиллачохь! Стенах лаьцна ойла йора Цо?!

Цул тІаьхьа Іийсас Шен мурдашка элира: «Юха а ЯхІуд-махка гІо вай».

Ткъа мурдаша элира Цуьнга: «Рабби! Дукха хан ма яц яхІудхоша Хьуна тІулгаш детта дагахь Хьо лехна. Ткъа Хьо юха а ваха воллу?»

Иза а аьлла, юха а тІетуьйхира Іийсас: «Вайн доттагІа ЛаІзар наб еш ву, ткъа Со иза самаваккха воьду».

Мурдаша элира Цуьнга: «Веза Эла! Нагахь цунна наб кхеттехь, толур ма ву иза».

Яхьъя 11:7,8,11,12

Мурдашна хетара, ЛаIзар паргIатваьлла вижина Iаш хилча, лазаран чIагIдалар дIа а даьлла, иза толуш ву аьлла.

Амма Іийсас ЛаІзаран валарх дуьйцура, ткъа мурдашна моьттура Іийсас ЛаІзарна наб кхетта боху.

ТІаккха Іийсас дуьххьал дІаэлира цаьрга: «ЛаІзар дІакхелхина. Ткъа цигахь цахиларна воккхавеш ву Со шун дуьхьа, шу Сох тешийтархьама. Ткъа хІинца гІо вай и волчу».

Яхьъя 11:13–15

Юха а олу Iийсас, кху ЛаIзаран цамгаран а, валаран а къаьсттина Іалашо ю — мурдийн тешар чIагIдар.

ТІаккха ТІамас, шех Шалавинарг олуш волчо, элира вукху мурдашка: «Вай а доьлху цига, Цуьнца цхьаьна далархьама».

Яхьъя 11:16

ТIама Дала леррина Къобалвинчун мурдех цхьаъ вара. Цунна хезнера Iийса верхьама бинчу бартах лаьцна, цундела иза кхерам болуш вара, яхIудхойн динан хьаькамаша мурдаш хIаллакбарна, нагахь санна уьш юха а Ярушалаймна гергахьа нислахь. ТIама ишта а, вуьшта а шен шеконаш хиларца вевзаш вара. Билггал и бахьана долуш аьлла ду ингалс маттахь ца тешаш волу ТIама. Бакъду, кхузахь цуьнан шеконаш бух боцуш ю олийла дацара.

Деа дийнахь къубба чохь

Схьакхаьчначу Іийсана диъ де хьалха дуьйна къуббанна чохь Іуьллуш карийра ЛаІзар. Бет-ХІина олучу гІалина а, Ярушалаймана а юкъахь кхо чаккхарма хиллал некъ бара. Дукха яхІудхой баьхкинера Мартина а, Маремна а тІе церан ваша ЛаІзар кхалхар бахьана долуш кадам бан. Іийса вогІуш ву аьлла хезна, Марта Цунна дуьхьалъяхара. Ткъа Марем цІахь йисира.

ТІекхаьчча, Мартас Іийсага элира: «Эла, нагахь Хьо кхузахь хиллехьара, лийр ма вацара сан ваша. Амма суна хІинца а хаьа-кх Ахь Деле мел дехнарг Дала Хьуна лург хилар».

Яхьъя 11:17–22

ЛаIзар денвар

Вайга аьлла дац, Мартина хетарехь, стенах лаьцна деха мегара Iийсас Деле. Хууш дац цхьаъ бен: иза Iийсах тешара. Ткъа, вайна хIинца хууш ма-хиллара, Дела Шех тешачарна дика ву.

Ткъа Іийсас элира цуьнга: «Денлур ву хьан ваша».

Мартас элира Іийсага: «Нах денлур болчу тІаьхьарчу дийнахь иза а денлур вуй хаьа суна».

Яхьъя 11:23–24

Марта цец ца яьккхира Iийсан дешнаша. Цунна хууш дара, Делан Йозанашца доьзна долчуьнца, берриш а денлур буйла, амма иза заманан чаккхенехь хила дезаш дара, Везачу Эло хIорра кхеле озочу хенахь. Цкъа хIинца адамаш леш дара.

Іийсас элира цуьнга: «Со ву адамаш ден Дийриг а, адамашна дахар Лург а. Сох тешаш волчун, нагахь и велча а, цкъа а хедар доцу дахар хир ду. Муьлхха а, и хедар доцу дахар а долуш, Сох тешаш верг цкъа а лийр вац. Теший хьо оцунах?»

Яхьъя 11:25–26

Теший те хьо?

ХIара чIогIа лараме дешнаш ду. Iийсас Марте элира, ЛаIзаран заманан чаккхене ладегIа ца оьшу денвалархьама. Iийса Ша ву дахар луш Верг, цундела Цуьнан муьлххачу хенахь ЛаIзар денвойла ду. Оцунах тешарий те Марта?

Мартас жоп делира: «ХІаъ, Веза Эла! Со теша Хьо Дала леррина Къобалвинарг а, дуьнен чу ван везаш волу Делан КІант а вуйла».

Яхьъя 11:27

Iийсах тешар хилла ца Iаш, Марта тешна яра Иза — Дала леррина Къобалвинарг, Ша Дела хиларх.

Іийсас элира: «Мичахь охьавиллина аша иза?»

Цара жоп делира: «ГІой, хьажахь, Эла!»

Іийсан бІаьргех хиш деара.

Яхьъя 11:34–35

Iийса хIунда вилхира? Кху темина аьлла дуккха а хеттарш ду. Цхьаболчарна хетара, Цуьнан бIаьргаш хих бузар къинойн тIаьхьало гарна хилла, Шен везаш волчу доттагIчун дахар хадийна долу. Кхечарна хетара, Iийса гIайгIане хилла, Ша ЛаIзар стигаларчу хазачу а, кхачамечу а дахарера къинош а, халонаш а йолчу дахаре вало везарна. Делахь а Делан Йозанаша вай цунах кхетош дац, амма гойту: Iийса холчу хІоьттина вара, Иза адамо хьоьггург зуьйш вара, Ша къинош доцуш воллушехь.

ТІаккха яхІудхоша бохура: «Ма везаш хилла Цунна иза!» Амма яхІудхойх цхьаболчара бохура: «Оцу бІаьрзечу стеган бІаьргаш схьабиллинчу Кхуьнан хІара стаг ца валийта а ницкъ ца кхечира те?» Іийса, юха а Шен дог доьхна а волуш, къуббанна тІевеара. Иза хьех яра, дуьхьал биллина тІулг а болуш.

Яхьъя 11:36–38

Цу заманчохь яхIудхоша веллачун дегI къубба чу дуьллуш хилла. Дукхахьолахь къуббанаш хьехаш чохь йора, цул сов, тархех, цоьстуш, а йохура. Цу тайпа чоьнаш дикка яккхий хуьлура. Халахетаран чоьнна чохь (1) дегI нисдина ирахIоьттина латталора, ткъа беллачийн чоьнаш чохь дегI (2) охьадуьллу меттиг (3) йоккхура. Боккхачу масех тонн чкъурган кепехь болчу тIулго (4) чувоьдийла дIакъовлура. Апарин (5) харш чухула и тIулг дIакарчабойла дара. Ца хууш и тIулг ца карчийта баьккхина жимо кIаг бара.

ТІаккха Іийсас элира: «ДІакарчабе и дуьхьалара тІулг».

Веллачун йишас Мартас элира Іийсага: «Веза Эла! Вон хьожа йогІу цунах, хІара доьалгІа де ма ду иза дІавоьллина».

Іийсас элира цуьнга: «Хьоьга ца аьлла Аса, нагахь хьо тешахь, Делан сийлалла гур ю хьуна?»

ТІаккха тІулг дІакарчийра. Ткъа Іийсас, бІаьргаш хьала а хьажийна, элира: «Дада! Баркалла боху Ас Хьуна, Со Хьуна дІахазарна. Суна-м хаьара, Хьуна гуттара а Со дІахезий. Амма кху гонах лаьттачу нехан дуьхьа элира Ас иза, Со Ахь ваийтина хиларх уьш тешийтархьама».

Яхьъя 11:39–42

Iийсас чIогIа доIа дора, гулбелларш, Ша хаза а хезна, билггал Дала хIара инзаре хIума деш дуйла а кхетта, тешийтархьама.

Иза а аьлла, Іийсас чІогІа мохь туьйхира: «ЛаІзар! Аравала!» — аьлла.

ТІаккха и велла хилларг, куьйгех а, когех а йихкина кисин асанаш а йолуш, дІахьарчийна корта а болуш, къуббанна чуьра аравелира. Іийсас элира цаьрга: «ДІа а вастий, дІавахийта иза».

Яхьъя 11:43–44

ЛаIзар

Дика ду Iийсас «ЛаIзар…» — аьлла хилар, хIунда аьлча Цо ларамаза «Аравала!» аьллехьара, цу къубба чу дIабоьхкина болу массо а нах арабевр бара. ЛаIзар дийна вара! ДоттагIийн цунна дIавуллуш хьерчийнарш дIаяха дийзира, иза волавалийтархьама. Цхьа а шеко яцара Iийсас чIогIа инзаре доккха хIума дина хиларан. И доцург а, коьрта кхин ду: Iийсана, Бет-ХIинне вале, хууш дара, Ша ЛаIзар денвийриг хилар.

ТІаккха Марем йолчу баьхкинчу яхІудхойх дукхахберш, Іийсас динарг а гина, тийшира Цунах. Ткъа царах цхьаберш парушхошна тІебахара. Іийсас динарг дийцира цара парушхошка.

ТІаккха динан коьртачу дайша а, парушхоша а, коьртачу кхеташо а гулйина, элира: «ХІун дийр дара те вай? ХІунда аьлча хІокху Стага дукха тамашийначу гІуллакхийн билгалонаш ма гойту? Нагахь вай Иза иштта витахь, массо а нах Цунах тешар бу. ТІаккха, римхой а баьхкина, цара вайн Делан цІа а, вайн халкъ а хІаллакдийр ду».

Цу дийнахь дуьйна Іийса вен сацам бира цара.

Яхьъя 11:45–48,53

Цхьаболчу наха тешарца тIеоьцура Iийса, вукхара тешнабехк баран бойнаш юзура. Ур-атталла велларг денваро а ца тешийра коьрта динан дай а, парушхой а. Церан ницкъ а, возалла а кхерамехь дара. Кхузахь дагадаийта мегар ду Люциферан кураллех лаьцна — цу тIехь уьш билггал цхьаьнабогIуш бара.

Синош дIасакхалхор

Цхьаболчара лору, Iожалло дегIах дIакъастийна долу са веллачул тIаьхьа лаьтта юха догIу, кхечу адам чохь я дийнат чохь дахархьама. Оцу хIуманах олу синош дIасакхалхор, кхечунна чохь дахар я реинкорнаци.

Делахь а цу тайпа хьехам бац Делан Йозанаш тIехь. Цул совнаха, Делан Йозанаша бIостанехьа чIагIдо: адаман цхьа дахар бен дац.

ХІора адамна, цкъа вала а велла, юха кхелана хьалха хІоттар тІехь ма-хиллара…

Iебархошка 9:27

Марха нилха а йолий, дІайоьду,иштта эхарта чу ваьлларг юха ца вогІу. Иза цкъа а ша дитинчу цІа чу юхавоьрзур вац, цуьнан цІенна а иза кхин вевзар вац.

Аюб 7:9–10

4. Жоьжахати

Кхаа шарахь хьийхира Iийсас ладогIа лууш волчунна. Хиллачу хIуманашка хьаьжча, и заманан юкъ чIогIа кIезиг хета. Адамашка Иза башхаллица вистхуьлура, ладугIуш волчун хьашташка хьаьжжина, билггал болчех лаьцна кицанашца а, историшца а теварца тIеийзош. Цкъа Iийсас дахарехь хиллачух дуьйцура.

Юха Іийсас дийцира: «Вехаш хилла цхьа хьалдолу стаг. Деза а, хаза а духар тІе а духий, хІора дийнахь той а хІоттадой, сакъоьруш хилла цо. Ткъа цуьнан кевна йисттехь Іуьллуш, ЛаІзар цІе йолуш сагІадоьхург хилла, дерриг дегІ дІалаьцна даьІнаш а долуш. Хьолахочуьнан стоьла тІера охьаэгна юхкаш йиъна а, хІума яа лууш хилла цунна. ЖІаьлеша, тІе а догІий, цуьнан даьІнашна тІе мотт хьоькхуш хилла».

Лака 16:19–21

Мисканиг ле

Эххар а сагІадоьхург велла. Маликаша ИбрахІимна юххе, баьрччехь йолчу метте, дІаваьхьна иза.

Лака 16:22а

«ИбрахIимна юххера, баьрччера меттиг» кху контекстехь стигалех цхьаьнадогIуш ду. Наггахь иза ялсамане санна лору. Кхузахь вай вуьйцуш волу стаг — иза хьалхалера ЛаIзар вац, Iийсас денвина волу. ТIаккха а ялсамане иза ша миска хиларна ца кхаьчна, амма иза, ВЕЗАЧУ ЭЛАХ а тешаш, Далла тIе боьдучу новкъа воьдуш хиларна кхаьчна.

Хьалдерг ле

Хьолахо а велла, иза а дІавоьллина. Жоьжахатан цІергахь Іазапехь воллуш, дІахьаьжначу хьолахочунна геннахь ИбрахІим а, цунна уллохь ЛаІзар а гина.

Мохь а тухуш, дехар дина хьолахочо: «Ва сан да ИбрахІим! Къинхетам бехьа сох. ЛаІзар ваийтахьа, шен пІелг хи чу а Іоьттина, сан мотт шелбайта, хІокху цІергахь чІогІа холчохь ву-кх со!» — аьлла.

Лака 16:22б–24

Хьалдолуш верг шен бахам бахьана долуш ца кхаьчна жоьжахати, ткъа иза Дела а ца лоруш, шен дуьхьа бен лаьтта тIехь вехаш ца Iарна кхаьчна. И стаг даим а таIзар долчу метте нисвелла, тIаккха и ИбрахIиме гIо деха волавелла.

ХIара жоьжахатих лаьцна яздина дерг цхьаьнадогIу богучу цIеран Iома чохь долчу таIзарх. Делан Йозанаша хьоьху, жоьжахати кхаьчначун абаденга долу таIзар хIинцале доладелла хиларх.

Амма ИбрахІима аьлла: «Сан кІант! Дагадаийта, хьо муха Іаш вара. Хьуна дерриг а диканиг кхаьчнера хьайн дахарехь, ткъа ЛаІзарна — дерриг вониг. ХІинца цунна кхузахь синтем хилла, ткъа хьо баланехь ву. Цул сов, хьуна а, тхуна а юкъахь чІогІа кІорга Іин даьккхина. Нагахь кхузара цхьанна хьуна тІеван лиъча а, иза дІавалалур вац, цигара цхьа а кхуза сехьа а валалур вац».

Лака 16:25–26

ЮхавогІийла дац

Стаг веллачул тIаьхьа, цуьнан хIинца жоьжахатих кIелхьара а ваьлла, стигалшка кхача аьтто ца буьсу. Делах дIакъаьстина белла болу нах, уьш гуттаренна а Цунах дIакъаьсттинчохь буьсу. Делан Йозанаша вайга хIумма а ца хоуьйту, даим а долчу таIзарх кIелхьара муха вала веза аьлла. Ур-атталла хьалдолчо а шен таIзар жимма а дайде аьлла, къинхетам баре дехча, иза дан йиш йоцуш хилла. Шен лаьттарчу дахарехь бен шех Делан къинхетам бар даккхалур дац. Хьалдолчо кхидIа бохура:

ТІаккха аьлла хьолахочо: «Ас доьху хьоьга, ЛаІзар вахийтахьа сан ден хІусаме, сан пхи ваша ма ву. Цаьрга дІахоуьйтур дара цо кхузахь дерг, хІара Іазап хьега уьш кхуза ца кхачийта».

Лака 16:27–28

Ур-атталла оццул луьрачу Iазапехь ша воллушехь, ХІокху стагана шен лаьттара дахар дагадеана. Цунна хаьара, шен пхи ваша Делаца уьйр йоцуш хилар, цундела уьш ларбалийта лаьара цунна.

Делан Йозанашкахь сирла гойту, кху дуьнен тІехь вехачу хенахь бен стагана Далла тІеверза (даг чохь меттавола) йиш яц.

Делан Йозанаша цхьа бахьана ца даладо, жоьжахатехь доттагIашца сакъерийла хир ду аьлла. Жоьжахатехь воллуш волчунна луур дац ур- атталла шен чIогIа зуламе мостагIий а цу чу кхача.

ИбрахІима аьлла цуьнга: «Церан Мусан а, кхечу пайхамарийн а деза йозанаш ду, цигахь яздинарг кхочушдер цара».

Хьолахочо жоп делла: «ХІан-хІа, дада ИбрахІим! Нагахь веллачех цхьаъ шайна тІевеъча, лелийначунна дохко а бевлла, Далла тІебоьрзур бара уьш».

ТІаккха ИбрахІима аьлла цуьнга: «Нагахь Мусага а, кхечу пайхамаршка а ла ца догІахь, веллачуьра денвеллачух а уьш тешар бац».

Лака 16:29–31

ИбрахIима ша зийначуьнца доьзна бохура. Цунна хаьара, дукхахболу нах, Дала Ша оццул билггал гойттушехь, Цунах долчу тешар тIера дIабовлура.

ХIинцца дийшира вай кхечу ЛаIзарх лаьцна — Iийсас веллачуьра денвинчух. ХIетте а, оццул боккха ницкъ хилар гайтича а, дукхахберш дуьхьалбуьйлура, ца тешаш. Цул совнаха, уьш Iийса вен дагахь бара. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду, нагахь санна нах дIаяздина долчу Делан Дашах ца тешахь,

…веллачуьра денвеллачух а уьш тешар бац.

Лака 16:31

5. Вазварца тIеэцар а, ямартло яр а

Ярушалайме воьдучу новкъахь, Зайт-диттийн ламанца йолчу Бет-Паг а, Бет-ХІина а меттигашка шаьш кхаьчча, Шен мурдех шиъ хьалхахьажийра Іийсас. Царна Цо тІедиллира: «Шайна хьалха лаьттачу юьрта чу гІо. Шу юьрта чу довллушехь, йихкина лаьтташ, адамех цхьа а шена тІе а хааза, къона вир гур ю шуна, иза дІа а ястий, схьаялае. Ткъа цхьаммо шайга хаттахь: “И хІун ду аша дийриг?” — аьлла, “Элана оьшу хІара, Цо сихха юхаерзайойтур ю хІара”, — ала».

Мурдаш бахча, царна арахь кевнах йихкина къона вир а гира, цара иза дІа а яьстира. Цигахь лаьттачех цхьаболчара хаьттира: «Аша хІун леладо, дІа стенна йосту аша иза?» — аьлла. Іийсас шайга ма-аллара, жоп делира мурдаша, тІаккха вукхара дІахийцира уьш.

Марк 11:1–6

Массо а хIума, Iийсас ма-аллара, хилира. Цунна массо а хIума хаьара: и вир мичахь дIайихкина хилла а, и хьена хилла а, муха жоп дала дезаш хилла а. Iийса Дела ма вара.

Цара, вир схьа а ялийна, цунна тІе шайн тІехулара бедарш тийсира, ткъа Іийса цунна тІе хиира.

Марк 11:7

Ярушалайме чувар

Делан Йозанаша Iийсан дахарх лаьцна долчун тIехь цхьана а тайпана Цо лелийнарг къайладаккха а, я тIетоха а гIиртина хIума дац. Тептаран агIонаш Цуьнан Делаллин серло схьалуш ю. Делахь а, дуьххьара ешча, иза билггал гуш дац. Цунна масал хIинца дерг а ду. Вай дуьйцучу дийнато хIинццалц цкъа а шен букъ тIехь адам лелийна дац. Шена тIехийша Iамийна йоцу вир муьлхха а шена дуьххьара тIехиънарг охьакхосса гIуртур яра. Делахь а Iийса вирана тIе хиъна а ца Iаш, амма паргIат цунна тIехь дIавахана — цхьа а дуьрста а, шед а йоцуш, маьхьарий а детташ, пальмийн гаьннаш а лестош, лаьттачу нахана юккъехула. Оццул йолу нехан тоба яйча, муьлхха а акха дийнат дIаэккхар дара. Цу тайпанчу хьолехь паргIат валур волуш Дела бен вацара.

Дукхахболчара шайн тІехулара бедарш Цунна хьалха некъа тІе охьатуьйсура, вукхара, дитташ тІера гаьннаш а дохуш, уьш некъа тІе охьадохкура. Хьалха бевлла а, тІаьхьа хІиттина а богІучара чІогІа маьхьарий деттара:

«ХІашанна! Декъала ву Везачу Элана цІарах вогІуш Верг!»

Декъала ю тІейогІур йолу вайн ден Даудан пачхьалкх!

ХІашанна! Хастам стигалшкара Веза Воккхачу Далла.

Марк 11:8–10

ХIашанна бохучу дешан маьIна ду «хIинцца кIелхьарваккха» бохург. Ярушалаймо Iийса тIеийцира, толам баьккхинчунна хIоттош йолчу римхойн парадехь санна. Наха, тIараш а детташ, хастамаш бора Iийсана, Цо шаьш римхойн карара дахаре сатуьйсуш.

Шаьш деш дерг хIун ду а ца хууш, цара пхи бIе шо хьалха хир ду аьлла дерг кхочушдира. Закри-пайхамара яздина хилла, билггал иштта Iийса тIеоьцург хиларх:

ЧІогІа хастамаш бе, Цийонан йоІ! хазахетарца цІогІа хьекха, Ярушалайман йоІ! Хьажал, хьан Паччахь ву хьо йолчу вогІуш! Нийса а, толам баьккхина а ву иза. Делахь а, цуьнан эсала амал ю. Иза вирана тІехиъна вогІу, боьршачу вирбокъана тІехиъна вогІу!

Закри-ЯхIу 9:9

Хан тIекхаьчна

ХIара хилларг цхьаъ бен дац Iийсас Шена Iамалъяр магийна долу хIума. Кху хIуманна Цуьнан бахьана дара: Иза Ша хIаллакван ойла еш болчаьрга сихо йойтуш вара. Цунна оьшура цара шайн план кхочушъяр тIехь сихо яр.

Ши де даьлча тІедан дезаш дара «Пасахь» олу совсазчу баьпкан деза де. ХІилланца схьа а лаьцна, Іийса вен аьтто лоьхуш бара динан коьрта дай а, Іелам нах а. Амма адам эргІаддаларх кхоьруш, иза дезачу деношкахь кхочушдан ца лаьара царна.

Марк 14:1–2

Хазахетта болчу нахе хаьттича, Iийсан, хIинца Ша Исраилан билггал бакъволу паччахь ву аьлла, дIакхайкхоран зама яра. Адамаш кийча дара Цунна тIаьхьа хIитта. Ткъа Iийса вен ойла йолуш болу динан куьйгалхой холчу хIиттина бара. Уьш Iийса хIаллакван лууш бара, ткъа хIинца и дан уггар а дика меттиг яьллера, амма уьш халкъан оьгIазаллах кхоьрура.

Пасахь гергакхаьчча, гIалахь дукха адам гулделлера. Царах дукхахберш Iийсага хьоьжура, Иза шаьш римхойн карара дохуш волу КIЕЛХЬАРДОХУРГ волуш санна. Амма хан дIайоьдура, ткъа Цо Ша паччахь дIа ца кхайкхавора. Цундела адамийн ойланашкахь кхолладелла турпалан васт сихха дешаш дара. Иза мичахь вара те, хIун деш а вара те?

ТІаккха, Шен мурдех шиъ вохуьйтуш, Іийсас цаьрга элира: «Шу гІала чу гІо, ткъа цигахь кхаби чохь хи дахьаш вогІу цхьа стаг дуьхьалкхетар ву шуна, цунна тІаьххье дІагІо. Иза чу ваханчу цІийнан хІусамдега аш ала: “Устазо хоьтту: Сайн мурдашца Пасахьан суьйренан пхьор даа чоь мичахь ю?” Цо шуна лакха тІехь йоккха а йолуш, лаьтта хІума а тесна, кечйина чоь гойтур ю, цу чохь кечам бийр бу аш вайна».

Іийсан мурдаша, гІала а баьхкина, дерриг а Цо ма-бохху а карийна, Пасахьана кечам бира.

Марк 14:13–16

Пасахьан юург

Суьйре тІееача, Іийса Шен шийтта векалца цига веара. ДІа а тевжина, уьш хІума юуш бохкуш, Іийсас элира: «Баккъалла а боху шуьга, Соьца кхача бууш волчу шух цхьаммо ямартло йийр ю Суна».

Уьш, и халахетта, Цуьнга баха буьйлабелира: «Со-м вац те иза?»

Ткъа Іийсас жоп луш, элира цаьрга: «Шийттаннах цхьаъ ву, Соьца кеда чу бепиг Іуттуш верг.

Марк 14:17–20

Кхо шо хьалха, Шен шийтта мурд хоржуш, Iийсана хаьара, царах цхьаммо Шена ямартло йийриг хилар.

Эзар шо кхул хьалха Дауд-паччахьо шена йинчу ямартлонах лаьцна дуьйцура КIЕЛХЬАРДОХУЧУН цIарах яздарца:

Ур-аттала сан уггар дика доттагІчо, ас тешаме лоручо а, соьца бепиг дууш волчу а, мекарлонца суна дуьхьал куьг айина.

Забур 40:10

Ямартло

Ямартхо хилира ЯхIуд Искархо. Ша мурдийн казначей волуш, иза цу тIе къу а вара. Схьагарехь, иза, цIена йоцучу ойланашца, мурдаш шех тешаш хилар бахьанехь, шен кисанаш дузуш хилла. Делахь а Iийсана иза хаьара. Хаьара иза иблисана а: цо тоххара дуьйна билгалъяьккхинера Iийсана гонах йолу ледара меттиг. Иблис шен сахьт маца тIекхочур ду ладоьгIуш дара, ВАIДА ДИНА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ эшо сатуьйсуш. ТIаккха Иблис кхийтира хан тIекхаьчна хиларх: ЯхIуд кийча вара. Пасахьан суьйранна бепиг доькъучу хенахь иблис цуьнан олахо хилира.

ЯхІуда и бепиган юьхк схьа-ма-ийцци, цу сохьттехь, цунна чу иблис дуьйлира. ТІаккха Іийсас элира ЯхІуде: «И хьо дан воллург сихха дей вала».

Амма Іийсана юххехь дІатевжина Іаш болчех цхьа а ца кхийтира, Іийсас стенах лаьцна боху цуьнга.

Яхьъя 13:27–28

Цо, динан коьртачу дайшна а, Делан цІийнан хьаькамашна а тІе а вахана, Іийса царна дІаваларх лаьцна къамел дира. Самукъадаьлла, цунна ахча дала барт хилира церан.

Лака 22:4–5

«…Суна хІун лур ю аша, аса Иза шайна дІалахь?» Цара ткъе итт* дети ахча лур ду шаьш элира.

Маттай 26:15

*Дала леррина Къобалвинчух лаьцна дІаяздина дара иза 500 гергга шо Цуьнан хан тІекхачале:

«Цара ткъе итт дети ахча дІаделира суна».

Закри-ЯхІу 11:12

ЯхІуд иза схьаэца реза хилира. Іийса царна дІавала аьтто лоьхура цо, Цунна уллохь халкъ доцчу хенахь.

Лака 22:6

Бепиг кагдар а, чагIарца болу кад а

ЯхIудца долу хьал пасахьан хIума юучу хенахь нисделира. Ямартхо шен иблисан план кхочушъян араваьлча, Iийса кхидIа хIума юуш вара. Иза доккха маьIна долуш дара.

Цара хІума юучу хенахь, Іийсас, бепиг схьа а эцна, доІанца декъал а дина, декъа а декъна, Шен мурдашка дІа а кховдош, элира: «Схьаэца — иза Сан дегІ ду».

Марк 14:22

Мурдаша дууш дерг, ма-дарра аьлча, Iийсан дегI дацара, делахь а Цо чIагIдора, кагдина долу пасахьан бепиг иза Шен ДегI ларалуш ду аьлла. Хила тарло, Цуьнан дешнаша мурдашка чIогIа ойла яйтина хила. Хила там бу, Цо Ша Дахаран Бепиг ду аьлла хилар бахьанехь а?

ТІаккха кад, схьа а эцна, Далла хастам а бина, Цо иза цаьрга дІакховдийра, ткъа цара массара а цу чуьра дІамелира. Іийсас элира цаьрга: «ХІара Сан цІий ду, Делан весет чІагІдеш долу, дукхахболчеран дуьхьа Іенор долу. Билггала боху шуьга: кемсех даьккхина долу кхин цхьа а малар Аса мер дац, Дала дІахІоттийначу Олаллехь керла чагІар молу де тІекхаччалц».

Марк 14:23–25

ТIаккха юха а цхьаьнайогIу символика — дукха хан ялале, Iийсан цIий Iана дезаш дара дуккха а адамийн дуьхьа.

ТIаьхьа вай кхетар ду Цуьнан оцу дешнийн маьIнех.

ТІаккха Далла хастаман назманаш а аьлла, Зайт-диттийн лам тІе бахара уьш.

Марк 14:26

КхойтталгIа Корта

1. Схьалацар

Цул тІаьхьа Гатшамани олучу меттиге баьхкира уьш. Іийсас элира Шен мурдашка: «Ас доІа дечу юкъана, ховший Іе кхузахь». ТІаккха Шеца Кипа а, Якъуб а, Яхьъя а вигира Цо. Кхузахь Іийса синтем байна а, чІогІа сингаттаме а хилира. Цо элира цаьрга: «Сан са Іожаллин гІайгІанехь ду. Аша кхузахь а совций, сема хан яккха».

Царна жимма дехьа а ваьлла, лаьтта а воьжна, Іийсас доІа дира: «Нагахь йиш елахь, дІакъастадойла Ахь Сох и къизаллин сахьт», — кхин а Цо элира: «Сан Дада*! Дерриг а Хьан карахь ду, и къаьхьа кад Суна юххехула чекхбаккхахьа! Делахь а, Сан лаамца доцуш, Хьан лаамца хуьлийла дерриг а».

Марк 14:32–36

*Ма-дарра аьлча, арамхойн маттахь иза «Абба» бохург ду.

Иза адамах схьаваьлла хилар

Іийсах лаьцна дуьйцуш, къаьсттина Иза Дела хиларна тидам беш, лараме ду Иза адам хилар диц ца дар. Иза къинхетаме а вара, лазар бохучух а кхетара, Цунна лазар хаа а лора. Ша Дела волу дела, Іийсана хаьара, Ша къиза лазарш лан дезийла. Цундела синтем байна хилира Иза. «Абба! — Сан Да! — доьхура Іийсас Деле, кІанте а бен шен дега далур дацара иштта дехар. — Доьху Хьоьга, карабехьа кхин некъ!» Амма Шен адамийн хуьлу лаам Іийсас стигаларчу Шен Дега дІабелира. Цо иштта дийхира: «Хуьлийла Хьан лаам!» — бохуш.

Оцу сохьта, Іийсас и оллушехь, тІевеара ЯхІуд, шийттаннах цхьаъ. Цунна тІаьхьахІоьттина адамийн тоба яра, карахь таррашший, хьокхий а долуш. Уьш хьовсийнера динан коьртачу дайша а, Іелам наха а, баккхийчара а. Іийсана ямарт волчо билгало йинера цаьрга: «Ас барт баьккхинарг Иза хир ву шуна, — аьлла, — И, схьа а лаций, ларвеш дІавига».

Марк 14:43-44

Ткъа хьалххе дуьйна а Шех хин дерг хууш волчу Іийсас, хьалха а ваьлла, элира цаьрга: «Аша мила лоьху?»

Цунна жоп делира: «Назартера Іийса лоьху», — аьлла.

Яхьъя 18:4–5a

Іийсас делла долу жоп

ТІаккха Іийсас элира: «Со ву-кх Иза».

Ткъа баьхкинчаьрца лаьтташ Іийсана ямартло еш волу ЯхІуд вара.

Яхьъя 18:5б

Гочдича, Іийсас делла жоп иштта хеза: «Со ву» — «Иза» олу дош грекийн маттахь дІаяздина дац. Делан Йозанийн оригиналехь Цо аьлларг иштта хиларан тергам бан деза[1]: «Со волуш ву», аьлча а, «Со хІинца волуш волу ДЕЛА ву». Ткъа ВОЛУШ ВЕРГ — иза Делан йолчу цІершна юкъара цхьа цІе ю. И Шен цІе Дала Ша яьккхина. ХІун хийтира хезначарна?

Іийсас «Со ву Иза» аьлча, уьш берриш, юха а бевлла, лаьтта охьаийгира.

Яхьъя 18:6

Адамаш охьаэгна а ца Іаш, юха а девлла, охьаийгира. Оцу цІеххьана гучуяьллачу Делан Сийлалло дІатеттина дела, уьш когаш тІехь латта ца белира. Ткъа цецбевлла болчу Іийсан мостагІаша хьала а гІевттина, шайна тІера чан дІаяьккхича…

ТІаккха Іийсас юха а хаьттира цаьрга: «Аша мила лоьху?»

Цара жоп делира: «Назартера Іийса», — аьлла.

Яхьъя 18:7

Оцу дешнаша вайна схьагойту Іийсан мостагІий боьхна хьийзаш хилар, хІунда аьлча Іийсас Шен цхьана дашца лаьтта охьабехкинера уьш.

Барт баккхар

Хилларг кхин болу нах схьалоьцуш санна хІума дацара. Адамийн доьхна хьийзар кхин а чІогІа хилира, Іийсас Шена ямартло ен йолчун билгало евза аьлча.

Іийсас хаьттира: «ЯхІуд, барт а боккхуш, ямарта волуш ву хьо Адамийн КІантана?»

Лака 22:48

Цу сохьта Іийсана тІе а вахана, цо элира: «Ва устаз!» Цул тІаьхьа Цунна барт баьккхира.

Марк 14:45

Оцу балхо меттабалийра Іийсан кхиболу мурдаш: ШамІа Кипехь тур дара…

Кхуьнца хилла волчу цхьаммо, тур хьала а даьккхина, динан коьртачу ден ялхочун лерг, тоьхна, тІерадаьккхира.

Маттай 26:51

Дарбадар

Амма Іийсас элира: «Собар де, тоьар ду!» Цо, куьг Іоьттина, лерг тодира цу стеган.

Лака 22:51

Аша ойла ейша, оццул Ша гаттавелла хьийззашехь лазийначеран гІайгІа беш вара Іийса. Цо товира динан куьйгалхочун кІант. Кипас динарг кхетам боцуш дина хІума дара, ойла ца еш дина хІума. Делахь а, мурдаш кІезиг хилла дела, Кипас динарг хазахета, мухха делахь а, иза гІо даккха гІоьртинера. Бакъду, чІерий лацаре хьаьжча, шаьлта лело башха хууш ца хилла иза: коьрта тІе хьажийна шаьлта лергах бен ца кхетта!

Хаттарш, хаттарш…

Іийсас тІаьхо аьллачу дешнех кхета хала хилла.

ТІаккха Іийсас элира цаьрга: «Талорхо лаца доьлхуш санна, таррашций, хьокханашций ара ма девлла шу Со схьалаца? Делан цІа чохь хІора дийнахь ца хуьлура Со шуьца, хьехамаш а беш? ХІетахь ма ца лоцура аш Со? Амма Делан Йозанаш тІехь яздинарг кхочушхила деза».

Марк 14:48–49

Делан Дашо даим адаман къайлаха йолу ойланаш гучуйоху. Нагахь санна оцу бешахь гулбеллачеран ойланаш ян хан хиллехьара, уьш кхетта хир бара, шаьш лелийнарг нийса ца хиларх. Амма оццу хенахь церан цхьа Іалашо бен яцара: Іийса хІаллаквар. И адамаш совцор дацара Іийсан цхьана а кхин болчу инзаречу ницкъо.

Цуьнан мурдаш, кхера а белла, дІасабевддера.

Цу хенахь, Іийса а витина, массо а мурдаш дІасабевдира.

Марк 14:50

Цул тІаьхьа тІемалоша а, церан коьртачу хьаькамо а, динан куьйгалхоша схьабахкийтинчу гІаролхоша а Іийса, схьа а лаьцна, дІавихкира.

Яхьъя 18:12

Иза жимма тамашийна хетара. Іийса Ша бен вацара, ткъа и схьалаца яхийтина эскаран тоба 300 стагана тІера 600 хиллал хила тарлора. И доцург а, цига баьхкина бара яхІудхойн хьаькамаш а, динан куьйгалхой а, ялхой а. Иштта, мостагІий шортта бара, амма уьш шайн ницкъ кхочург хиларх даг чохь шеко йолуш бара. Цара, го а бина, Іийса дІавихкира. Иблис-м ша толам баьккхина моьттуш хир ду.

Кхел яле

Іийса динан коьрта да волчу цІа валийра. Цигахь массо а динан коьрта дай а, баккхийнаш а, Іелам нах а гулбеллера.

Марк 14:53

ЯхІуд-махкахь динан кхелаш буьйсанна гуллуш ца хуьлура. Ткъа кхузахь вайна схьагуш ду кхузткъе цхьайтта стаг юкъавогІу гулам цу сохьта дІаболийна хилар, ткъа иштта долчо тоьшалла до, оцу адамаша зулам дан билггал барт бина хилар. Оцу адамийн гуламан болх буьйсанна дІабахьа кийча хиларо кхин а схьагойту, цара лелораш церан хьаькамаша бохучуьнца цхьаьна ца догІийла. И кхелъяр нийса ца хилар схьагуш дара, оцу заманахь кхелъяран низам муха хуьлу башха цахуучарна а. Амма парушхоша оцу гІуллакхийн ойла ца йора. Уьш кийча бара и бакъонаш ца лара, Іийса шайна новкъара дІаваьккхичхьана.

Ткъа Іийсана веран кхел ярхьама, динан коьрта дай а, коьртачу кхеташонехь мел верг а Иза бехке ван бахьана лоьхуш бара, амма и бахьана ца карадора царна. ХІунда аьлча дукхахболчара харц тоьшаллаш дора Цунна дуьхьал, ткъа уьш цхьана ца догІура.

Цхьаболчара, хьала а гІевттина, харц тоьшаллаш деш, элира: «Тхуна хезнера Цо олуш: “Аса адамаша куьйга дина хІара Делан цІа доха а дина, кхаа дийнахь кхин тайпа долу, куьйга дина доцург дІахІоттор ду”, — аьлла».

Амма церан тоьшаллаш а цхьаьнадогІуш дацара. ТІаккха динан коьртачу дас, юккъе дІа а хІоьттина, хаьттира Іийсага: «Ахь цхьа а жоп ма ца ло? Цара Хьуна дуьхьал тоьшаллаш хІунда до?» — аьлла.

Ткъа Іийса дуьхьал вист а ца хилира, Цо цхьа а жоп ца делира царна.

Марк 14:55–61а

Хьо Дела вуй?

Юха а динан коьртачу дас хаьттира Цуьнга: «Хьо вуй Декъалволчун КІант? Цо леррина Къобалвинарг?»

Марк 14:61б

И хаттар цхьа чулацам болуш дара: «Хьо Дела ву я вац?»

Іийсас элира: «Со ву. Шуна гур а ву Адамийн КІант Нуьцкъалчу Далла аьтто агІор хиъна Іаш а, стигалан мархашца охьавуссуш а».

ТІаккха, шена тІера бедар а ятІийна, динан коьртачу дас элира: «Кхин хІун тешаш оьшу вайна? Хезира-кх шуна И Далла луьйш*, шуна муха хета?»

Цара массара а Іийса веран кхел къобалйира.

Марк 14:62–64

*Іийсана бехк ца бира, Цо Іеса къамел дина аьлла. Цунна бехк бира, Ша Дела хилар аьлла. Динан куьйгалхоша тешара, Иза адам бен вацара. Цундела цара моьттура, Иза Дела ца вешаш олура.

Динан куьйгалхо волу Каиапа дика кхетара Іийсас аьллачух. Іийсас Ша Дела ву элира. Дела сийсазвоккхуш долу хІума — иза Дела емалвар лоруш дара. Муьлххачу а стага Ша Дела ву аьлча, иза Далла дуьхьалваьлларг лорура. Ткъа Іийса массо а санна вацара — Иза Дела вара! Амма я Каиапа а, я яхІудхойн кхиболу баьччанаш а Цунах ца тешара. Цундела цара Иза вен кхел йира. Амма цхьа хІума дара новкъарло еш: синедрионан бакъо яцара стаг вен кхел ян. И бакъо римхойн Іедалан яра.

2. ЖІарах дІатохар

Буьйсанна кхелъяр Іедало магош дацара, цундела синедрион юха гулъелира са ма тессина, Іийсана кхелъяр хила ма-деззара хилийтархьама. Оцу хенахь Іийса чІогІа гІелвелла хила тарло: Цо са хиллалц наб ца йинера, цу тІе Цунна къиза йиттинера, Иза «кхузахь коьрта мила ву» кхетийтархьама.

Цул тІаьхьа берриг а церан гулам, хьала а гІаьттина, Іийса а эцна, Пулатана тІе бахара.

Лака 23:1

Понти Пулат

ЯхІуд-мехкан кхелан дукхахьолахь бакъо яцара стаг вер кхайкхо: и дан римхошкара пурба дезара. И бакъо яккха царна Понти Пулат оьшура. Риман империн Іедало ЯхІуд-махкахь олалла дан хІоттийна вара иза. Цу тІе, яхІудхошна хаьара, иза башха доьналла долуш воцийла, иза жимма охьатаІо гІертара уьш.

Цигахь Иза бехке ван хІиттира уьш: «Тхуна хІара стаг нах карзахдохуш вуьйла хиъна. Кхо паччахьана ял ма ло боху, Ша Дала Леррина Къобалвинарг ву боху, ткъа иза паччахь ву бохург ду».

Лака 23:2

Іийсас Шена тІаьхьахІиттинчаьрга цкъа а ял дІа мало ца олура. Цул совнаха, нийсса пурх дерг дуьйцура, цара аьшпаш буьттура. Амма Іийса бехкеозош болчара вуно дукха хьехамаш лар ца бора, цундела хІинца деш долу харцтоьшалла дар царна хІумма а хала дацара. Ткъа вукху агІор ладоьгІча, Іийсас тІечІагІдеш ма-дара, Ша КІЕЛХЬАРДОХУРГ ву бохуш!

Пулата хаьттира Цуьнга: «Хьо жуьгтийн къоман Паччахь ву?»

Лака 23:3а

Іийсас жоп делира: «Сан Пачхьалкх кху дуьненара яц. Нагахь Сан Пачхьалкх кху дуьненара елахьара, Сан ялхой, Со динан куьйгалхойн кара ца вахийта, Сан дуьхьа летар бара. Ткъа хІинца Сан пачхьалкх кхузара яц».

Яхьъя 18:36

Іийсас адамийн дегнаш чохь паччахьалла дар дІадоладеллера. Иза римхойн империна кхераме дацара.

ТІаккха Пулата элира Іийсага: «Хетарехь, Хьо хІетте а Паччахь ву-кх?»

Іийсас жоп делира: «Ахь боху-кх Со Паччахь ву. Со кху дуьнен чу веана бакъдолчух тоьшалла дархьама. Муьлххачо а, ша билггал бакъдолчух волчо, ладугІу Сан озе».

Цунна дуьхьал Пулата хаьттира: «Билггал бакъдерг хІун ду?»

Яхьъя 18:37–38a

Адамаша тахана а до и хаттар. Пулатана башха оьшуш дацара оцу хаттарна луш долу жоп. Иза хьежа а ца хьийжира Іийсас жоп даларе.

Иза а аьлла, Пулат юха динан куьйгалхошна тІевахара. Цо элира: «Цуьнан бехк болуш цхьа а хІума ца го суна.»

Яхьъя 18:38б

Пулат сацам барна тІера дІавелира

Пилат ца тешара динан куьйгалхойх. Иза кхетара, римхоша дІахІоттийна волу дела яхІудхошна ша ца везийла. И доцург а, цунна хаьара, уьш ял яккхаран бала болуш боцийла. Синедрионан кхин бахьана хила тарлора Іийса вен.

ТІаккха Пулата динан коьртачу дайшка а, халкъе а дІахаийтира: «И стаг бехке ван цхьа а бахьана дац сан».

Амма цара юх-юха а бохура: «Шен хьехамашца халкъ берриг а ЯхІуд-махкахь меттахдаьккхина Кхо. Вола Галилайхь волавелла, ткъа хІинца кхуза а кхаьчна». И дешнаш а хезна, Пулата хаьттира: «ХІара стаг галилайхо ву?» — аьлла.

Ткъа шена Іийса ХІародан куьйга кІел болчу махкара вуй хиъча, цо Иза цу хенахь Ярушалайме веана волчу ХІародана тІе хьажийра.

Лака 23:4–7

Пулатан тоъал бакъонаш яра Іийсан дов хатта, делахь а и гІуллакх кхераме дара. Іийса бехкевора, Цо халкъ Іедална дуьхьал гІаттамна кечдеш ду бохуш. Ткъа Цо баккъалла а халкъ гІаттамна кечдеш делахь, хІун дан деза? Иза хазахетар дацара римхойн хаькамашна. Пулата сацам бира и гІуллакх ХІарод-паччахье дІадала. ХІарод цуьнан доттагІа вацара, цундела сацам бира и гІуллакх цунна тІедилла.

ХІарод Антипа

ХІарод Антипа Сийлахьчу ХІародан кІант вара. Римхойн марионетка волу иза гІеххьачул хІума карахь долуш вара. Іийса Галилай-махкара схьаваьлла вара. Оцу махкахь кхел ян бакъо яра ХІарод Антипан. ХІарод Ярушалайме веана вара Пасахьан дезачу деношкахь.

Іийса гича, чІогІа самукъаделира ХІародан, хІунда аьлча дукха хенахь дуьйна Иза ган лууш ша волу дела. Цунна Іийсах лаьцна дукха хІуманаш хезнера, цундела Цуьнгара цхьа тамашийна болх ган лууш вара иза.

Цо Іийсага дуккха а хеттарш дира, амма Вукхо цхьа а жоп ца делира.

Лака 23:8–9

Вистцахилар

Іийсана хаьара, ХІародан бакъдерг хаа Іалашо йоцийла. ХІародна самукъадалар доцург, кхин цхьа а хІума ца лаьара. Цо ладоьгІура Іийсас инзаре хІума гайтаре, амма даггара болу ларам Цуьнга бацара цуьнан. Іийсас жоп ца делира цунна. Цунна вистцахилар гІолехь хийтира.

Динан коьрта дай а, Іелам нах а бара цигахь, шайн ма-хуьллу Іийса бехке веш.

ХІарода а, цуьнан тІемалоша а, бела а бийлина, доггах Іийса сийсаз а вина, Цунна тІе дезачу, лепачу кІадин оба а кхоьллина, Иза Пулат волчу дІахьажийра.

ХІинццалц схьа ши мостагІа хилла волу Пулат а, ХІарод а цу дийнахь ши доттагІа хилира.

Лака 23:10–12

«ЖІарах дІатоха Иза!»

Иза схьалаьцначул тІаьхьа Іийсана пхоьазза кхел йира — кхузза яхІудхоша, шозза римхоша. ЯлхалгІа кхел тІаьххьара хила езара. Оцу хенахь Іийсана кхел йо боху хаам гІала мел ю дІасабаьржинера. ХІинца иза бехкевеш динан куьйгалхой а, синедрион а хилла ца Іара. Царна тІетайнера дуккха а болу гІалин бахархой, масех де хьалха «ХІашанна» — бохуш, маьхьарий хьекхна болу. Ткъа хІинца цара: «ЖІарах дІатоха Иза!» — бохура. Пулат холчу хІоьттинера. Іийсах лаьцна дукха мел хаьа, иза кхетара оцу Адамца тамашийна хІуманаш хилар.

Пулат мехкан кхеташонехь Іаш волчу хенахь цуьнга шен хІусамненера хабар кхечира: «Цу Делан лаамехь волчунна кхел ечуьра юьстахвалахьара хьо, хІунда аьлча дІаяханчу буса аса Иза бахьана долуш гІенах чІогІа бала хьийгира», — аьлла.

Маттай 27:19

Амма Пулат шен зудчун долу доьналла долуш вацара. Иза халкъо бохучунна тІетайра. Ма хазахетта хир ду Іийсан валаре сатуьйсуш долчу иблисана.

Пулата динан дайшка а, хьаькамашка а, халкъе а, схьа а кхайкхина, элира: «ХІара стаг халкъ карзахдоккху аьлла, валийна аш суна тІе. Шу а долчохь ас Цуьнга барт хаьттина, амма аш Цуьнан бехк беш тІедожийнарг суна гучу ца дели. ХІародана а ца карийна Цуьнан бехк болуш хІумма а, цундела цо юхаваийтина Иза. Шуна ма-гарра, Цо хІумма ца дина Иза вен бахьана хиллал. Ас, вай деш ма-хиллара, шодмаш а еттийтина, дІахоьцур ву Иза».

Лака 23:13–16

Шед еттар

Я ХІароде а, я Пулате а бехке ца валора Іийса, Иза вен кхел ян хьакъ долуш ву аьлла. Цундела цо сацам бира цхьа некъ бало.

1. Іийсана шодмаш еттийтар.

Пулата омра дира, Іийсана шед етта аьлла. И шед иштта яра: цхьана гІожана тІе тІаьрсиган доьхканаш доьхкура, ткъа хІора доьхканан чаккхенехь кагйина даьІахк я эчиг доьхкура. Бехкевинчун куьйгаш цуьнан коьртал лакхахь бІогІамах дІадоьхкура, тІаккха цуьнан букъ етта буьззина биллина хуьлура. Иштта таІзар чІогІа къиза дара, дукхахдерш, иштта къизалла ла а ца лой, адамаш лара.

Іедалехь шед еттар магадора, бехке ву аьлла кхел йиначунна. Ткъа Пулата ша ма элира, Иза бехке вац аьлла. И шед еттар чІогІа къиза таІзар долу дела, Пулата сатуьйсура, Іийсан мостагІийн дералла цу тІехь соцур ю, тІаккха Іийса дІахоьцийла хир ду бохуш.

2. Іийса дІахецар.

Римхойн меттигерачу Іадаташца магадора, Пасахьан деза денош долу дела, кхел йиначарах цхьаъ дІахецар. Пулатан дегайовхо яра, шед йиттинчул тІаьхьа, Іийса дІахоьцур ву аьлла. Амма даръеллачу тобан цхьа ойла яра:

Амма массо а цхьаьний маьхьарий хьекха буьйлабелира: «Ве Иза! Барраб тхуна схьахеца!» — бохуш. (Барраб стаг верна а, гІалахь зулам эккхийтарна а чувоьллина вара.)

Лака 23:18–19

Пулатана луург аьттехьа а ца дитира халкъо. Цара адамаш дойуш а, римхошна дуьхьал гІаттаме кхойкхуш а волу Барраб дІахеца элира.

Пулата, Іийса дІахеца лууш, кхин цкъа а хаьттира халкъе. Амма хьоькхуш маьхьарий дара: «ЖІарах дІатоха Иза! ЖІарах дІатоха Иза!» — бохуш.

Пулата кхозлагІа а хаьттира: «ХІунда? Цо хІун зулам дина те? Иза вен Цуьнгара даьлла цхьа а хІума ца карийна суна. Ас шодмаш а еттийтина, дІахоьцур ву Иза!»

Лака 23:20–22

ТІаккха Пулата омра дира, Іийса дІа а вигий, Цунна шодмаш етта аьлла.

Яхьъя 19:1

ХІара дерриг а хилале, ворхІ бІе шо хьалха ЕшаІ-ЯхІу-пайхамара иштта яздинера:

Иза гина, дукха адам инзардаьллера, хІунда аьлча цхьана а адаман йоцучу кепара цІармата дара Цуьнан сибат, цхьана а стеган ца хуьлу хатІ дара Цуьнан.

ЕшаІ-ЯхІу 52:14

Іийсана чІогІа йиттинера, цуьнга хьажар а кхераме дара, амма салташна иза кІезиг хийтира, царна жимма самукъадаккха дагадеара.

Ткъа тІемалоша, коканийн коьллех кочар а дуьйцина, иза Іийсан коьрта тІе диллира. Ткъа Іийсана цІен бос болу оба тІекхоьллира. Цул тІаьхьа, Іийсана тІе а хІуьттуш, наха олура: «Декъала хуьлда жуьгтийн къоман Паччахь!» ТІаккха цара Цуьнан юьхь тІе еттара.

Яхьъя 19:2–3

И хІума Пулата леладе аьлла дацара. Дукхахьолахь цІен духар паччахьаша леладора, ткъа коканийн таж тиллар — иза къиза белам бара. Иза чІогІа хала дара лан.

Амма, хІара дерг хилале, ворхІ бІе шо хьалха ЕшаІ-ЯхІу-пайхамара иштта аьллера:

Нах ца баьшна а, наха дІа тесна а вара Иза… вай Цунах хама а ца бинера.

ЕшаІ-ЯхІу 53:3

Юха а араваьлла, Пулата элира цаьрга: «ХІинца аса аравоккху ХІара шуна хьалха, сайна Кхуьнгара даьлла цхьа а бехк болу хІума ца карийна аьлла, шуна хаийтархьама». ТІаккха, коьрта тІехь коьллех дуьйцина кочар а долуш, тІе цІен духар дуьйхина волу Іийса гІишло чуьра аравелира. Пулата нахе элира: «ХІара ву и Стаг».

Яхьъя 19:4–5

Цхьанхьа деган кІорггенехь Пулат кхеташ хилла хила тарло ша лелориг нийса ца хиларх. Шеко яц, цунна хетара, и лазийна, къизалла тІехь лелийна волу стаг гича, адамашна цунах къахетар ду аьлла. Амма иштта ца хилира.

Іийса шайна гича, динан коьртачу дайша а, гІаролхоша а маьхьарий хьаькхира: «ЖІарах дІатоха Иза! ЖІарах дІатоха Иза!» — бохуш.

ТІаккха Пулата элира цаьрга: «Схьа а эций, шаьш дІатоха Иза, хІунда аьлча суна Цуьнгара баьлла цхьа а бехк ца го».

Яхьъя 19:6

Пулат чІогІа дика кхетара, цара иза дийр доцийла. ЯхІудхойн кхелан бакъо яцара стаг вен кхел ян.

Делан КІант

Ткъа динан куьйгалхоша элира Пулате: «Тхан товрат-хьехамаш бу, цу хьехамашца доьзча, Иза вала веза, Цо Ша Делан КІант ву боху дела».

Пулатана и дешнаш хезча, иза кхин тІе а кхеравелира. Цо, юха а гІалин гІишло чу ваьлла, Іийсага хаьттира: «Хьо мичара ву?» — аьлла…

Яхьъя 19:7–9a

Пулатана хууш дара Іийса Галилай-махкара схьаваьлла хилар, цундела вахийтинера цо Иза ХІародана тІе. Пулата юха а хоьтту Іийсага: мичара ву Хьо. Цхьа а тайпана шеко яц, Пулатана атта дацара: оцу стага Ша Дела ву ма бохура. Грекахой тешара, деланаш Олимп-лам тІера охьабуьссуш хиларх, адамашца гергарло тасархьама. Хила тарло, Пулатана Іийса а царах цхьаъ ву моьттуш хилла хилар. Иза, кхинберш санна, зуламхо вацара. Цо цецбохура кхелъечохь Шен леларца. Мичара ву Хьо, баккъалла а, Іийса?

…Ткъа Іийсас цуьнга жоп ца делира. ТІаккха Пулата элира Іийсага: «Соьга а эр дацара Ахьа? Ткъа Хьуна ца хаьа, сан карахь дуйла, сайна лаахь, Хьо дІахеца а, сайна лаахь, Хьо жІарах дІатохийта а?»

Іийсас жоп делира цуьнга: «Суна тІехь цхьана а тайпана олалла хир дацара хьан, хьуна иза лакхара делла дацахьара. Ткъа цундела Со хьоьга дІавеллачунна тІехь кхин а сов къа ду».

Цу хенахь дуьйна Пулат Іийса дІахеца бахьана лоьхуш вара. Амма наха, маьхьарий хьоькхуш, бохура: «Нагахь ахьа Иза дІахецахь, хьо Рим-мехкан паччахьан доттагІа вац. Муьлхха а шех паччахь веш верг Рим-мехкан паччахьан мостагІа ву».

И дешнаш хезча, Пулат, Іийса ара а ваьккхина, Литхьасторта олучу, Іебархойн маттахь Габбата цІе йолчу меттигехь кхел ян охьахиира. И дерриге а пІераскан дийнахь дара, Пасахьан деза де хила дезачу кІирнах. Делкъахан а яра цу хенахь…

Яхьъя 19:9б–14а

Пасахьан де тІекхачале долу пІераскан де — иза уьстагІ сагІина боь де ду.

…ТІаккха: «ХІан, ХІара ву шуна шун Паччахь!» — элира Пулата нахе.

ТІаккха цара маьхьарий хьоькхура: «ДІаваккха Иза! ДІаваккха! ЖІарах дІатоха Иза!» — бохуш.

Пулата элира цаьрга: «Ва шун Паччахь жІарах дІатоха веза ас?»

Динан коьртачу дайша жоп делира: «Вац тхан кхин паччахь Рим-мехкан тхешан паччахь воцург».

Яхьъя 19:14б–15

Иштта Исраилан халкъ тІаьххьаре а Шайн Паччахьах дІадирзира. Делан метта исраилхоша римхойн ялгулйийриг дІахІоттийра.

ТІаккха Пулата цаьрга дІавелира Іийса, Иза жІарах дІатохийтархьама. Иштта Іийса, схьа а лаьцна, дІавигира цара. Ша бахьа беза жІаран бІогІам ги а боьллина, «туьтанан меттиг» олучу меттиге дІаволавелира Іийса (Іебархойн маттахь и меттиг «Галгатхьа» олуш ю)[2]. Цигахь Іийса жІарах дІатуьйхира цара. Іийсаца цхьаьна кхин а ши стаг вара жІарех дІатоьхна, Іийса юккъехь а волуш, Цунна дехьа а, сехьа а агІор.

Яхьъя 19:16–18

ЖІарах дІатохар

ЖІарах дІатохар — римхойн Іедалехь стаг вер дара. ЖІарах дІатоха магабора ладаме боцчу юкъара леш, зуламхой. Оцу хенахь жІарах дІатохар сиха-сиха нислора. Историс тоьшалла до, жІарах дІатоьхна цхьана дийнахь бІе а стаг хуьлура бохуш. Талларо схьагайтира, жІарах тохар масех тайпана хилла хилар.

Дитта тІехь. Вен кечвинарг букъ диттехьа а болуш дІавоьхкуш хилла, гаьннаш ма довллара. Хьалхарчу бІешаран историко Иосипа тоьшалла до, римхойн салташа йийсархой, муьлххачу агІор ког-куьг дерзош, жІарах дІатухуш хилла хилар[3].

БІогІам тІехь. Зуламхо ирхъуллуш хилла нийсачу бІогІам тІехь. Цуьнан куьйгаш кортана тІехула хьостамашца дІатухуш хилла.

Чучча раз вовшахтесначу шина гуркхана тІехь. Кхелйинчун дегІ шина бІогІамах йинчу жІарах дІатухуш хилла когаш а, куьйгаш а дІаса а дахийтина.

Т-элпах тера йолчу жІара тІехь (нийсачу бІогІам тІехула пурх тоьхна кхин бІогІам болуш). Ишттаниг дукхахьолахь хуьлура. Ши куьг тІехуларчу бІогІамца дІаса а дохуьйтий, дІатухура.

Вайна массарна евзаш йолчу жІарин кепехь вовшахтесначу бІогІамаш тІехь. Иштта бойуш хилла уггар а зуламенаш. БІогІаман буьххье у тухуш хилла. Унна тІе дІаяздеш хилла стага динчу зуламах лаьцна, стенна бехкевеш ву зуламхо дІа а хоуьйтуш. Иштта жІарах тоьхнера Іийса а.

Бехкеверг, дукхахьолахь верзина а воккхий, дІатухура жІарах. Адаман куьгаш а, когаш а ирх-пурх долчу бІогІамех дІатухура хьостамашца.

ХІара хилале, цхьа эзар шо хьалха Дауд-пайхамарна тІедиллинера Дала Іийсан Іожаллах лаьцна назма яздар. Дауда оцу назмана чохь Делан Шен дешнаш даладо[4]:

…Цара цергаш чекхъяьхна сан куьйгех а, когех а. Ерриг а даьІахкаш ягаръялур ю сан. Нах, суна тІе а хьоьжуш, боьлу сох.

Забур 21:17–18

И назма римхоша паччахьалла дале дуккха а хьалха яьккхина яра, 800 шо гергга хьалха жІарах дІатохар юкъадаккхале хьалха а дара иза.

Вайн заманахь а иштта адам дер уггар а къиза адам дер лоруш ду. Иштта Іожалла яхлора. Наггахь кхелйинарш жІара тІехь масех дийнахь дийна буьсура. Эххар а уьш, са а дукълой, лара. ДІасадаржийначу куьйгаш тІехь охьаоллавелла волуш садеІа чІогІа хала хуьлура. Хьостамашца дІатоьхна куьг-ког, меттах даьккхича, чІогІа лозура. Ткъа меттахъхьан йиш ца хиларо а, лазаро а адам даларна тІе даладора.

Цул сов, чІогІа ницкъбора хьогалло а, йовхоно а. Ткъа буьйлабелла леларш и дерриг а ган а, беламе даккха а богІура.

Пулата, дечиган уьнан юьхкана тІе йоза а яздина, иза жІаран бІогІам тІе дІатохийтира. Цу тІехь яздина дара: «Назартера Іийса, жуьгтийн къоман Паччахь».

И яздина дерг дукхах болчу наха дийшира, хІунда аьлча Іийса жІарах дІатоьхна йолу и меттиг гІалина генахь йоццуш яра. И яздинарг кхаа маттахь дара: жуьгтийн, римхойн, грекийн меттанашкахь.

Динан коьртачу дайша элира Пулате: «Иштта ма язде <Жуьгтийн къоман Паччахь>, — аьлла. Амма язде иштта: <Цо боху, Со Жуьгтийн къоман Паччахь ву>».

Пулата элира: «Ас яздинарг яздина даьлла».

Яхьъя 19:19–22

Іийса жІарах дІатоьхна бевлча, тІемалоша Цуьнан тІеюху хІуманаш схьа а эцна, уьш деа декъе йийкъира, хІора тІемалочунна цхьацца дакъа а луш. Іийсан чухула юху еха коч а яра цигахь. И коч тегна а йоцуш, лакхара охьакхаччалц, дийнна кІадих йина яра. ТІаккха тІемалоша вовшашка элира: «ХІара коч этІор яц вай. ХІокхунна кхаж а тесна, и хьанна кхочу хьовсур ду вай».

Яхьъя 19:23–24а

Салтий гІадбахана ловзура, шаьш цІий Іанор дицдалийтархьама. Іийса волчу жІара кІел а хевшина, шайн коьрта тІе туьллучу аьчка куйн чохь даьІахкийн гІулгаш а кхуьссуш Іачу царна хаъане а ца хаьара, шаьш дукха хьалха схьааьлла болу хаам кхочушбеш хилар.

Дерриг а иштта хила а хилира, Делан Йозанашна тІехь яздинарг кхочушдеш:

«Цара вовшашлахь йийкъира Сан тІеюху хІуманаш, кхаж а тесира цара, Сан коч хьанна кхочу хьожуш». ТІемалоша иза иштта дан а дира.

Яхьъя 19:24б, дуста Забур 21:19

Нах, дІа а хІиттина, хьоьжуш лаьттара. Хьаькамаш Цунах боьлура: «Кхиберш кІелхьарбоху Цо! ХІинца Ша кІелхьарваккха, нагахь Иза Дала леррина Къобалвинарг велахь!»

Лака 23:35

Итт бІе шо хьалха Дауд-паччахьа яздинера, ВОГІУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КІЕЛХЬАРДОХУРГ беламе ваьккхина хир ву аьлла.

Ткъа со-м, адам а доцуш, нІаьна санна ву. Адамийн дог долу сох, халкъана дегаза хета со. Со гуш болу берриш а кхаьрда сох. Цара кортош а лестош, кхиссарш йо…

Забур 21:7–8

Даудан назмана юкъахь ур-атталла наха Цунах буьйлуш аьлла долу дешнаш а тІехь ду.

Везачу Элах тешна ма вара иза — Цо иза кІелхьараваккха веза-кх. Везачу Эло иза паргІатвоккхийла, Ша цунна реза велахь.

Забур 21:9

ТІемалой а бара уллохь лаьтташ, бела а боьлуш. Цара Іийсага кемсийн къонза кховдийра: «Хьо кІелхьарваккха, нагахь Хьо жуьгтийн къоман Паччахь велахь!» — аьлла.

ЖІарах дІатоьхначу цхьана талорхочо Іийса сийсазвеш бохура: «Хьо Дала Леррина Къобалвинарг вац? Хьуо а, тхо а кІелхьардаха!»

ШолгІачо шен накъост сецавора: «Делах ца кхоьру хьо? Изза таІзар дац хьуна динарг а? Вайшинна дина таІзар нийса, догІуш дина ду, ткъа кху стеган цхьа а бехк бац».

Цо элира Іийсага: «Іийса, со дагаваийталахь, Айхьа Хьайн Олалла кхочушдеш».

ТІаккха Іийсас элира цуьнга: «Билггала боху хьоьга: тахана Соьца ялсаманехь хир ву хьо».

Лака 23:36–37, 39–43

Іийсас талорхочунна дош делира, шаьшшиъ велча, шайн синош ялсаманехь цхьаьнакхетар ду аьлла. Цуьнан иштта олийла дара, и зуламхо Шех тешийла Шена хаьа дела. Иза тешара, Іийсас ша кІелхьарвоккхург хиларх, ша летийна къинош бахьана долуш тІейогІучу Іожаллах.

Дийнан делкъа хан еара. Лаьтта тІе цІеххьана бода беара, иза кхаа сохьтехь лаьттира.

Лака 23:44

Делкъал тІаьхьа кхо сахьт долучу хенахь, Іийсас чІогІа мохь туьйхира: «Элой, Элой, лема сабахьтани?» Цу дешнийн маьІна иштта ду: «Ва Сан Дела! Со хІунда вити Ахь?».

Марк 15:34

ХІара хІума хилале, эзар шо хьалха Дауд-паччахьа яздина дара, КІЕЛХЬАРВОККХУЧО хІара дешнаш эр ду аьлла.

Ва Сан Дела! Со хІунда вити Ахь?

Забур 21:2

Іийсан иштта айдина ала билггала бахьана дара. ТІейогІучу агІонашкахь хуур ду вайна и хІун бахьана хилла. Хала ду юха-юха жамІ дан Іийсас Шен дахаран тІаьххьарчу миноташкахь жІара тІехь диначун. Делан Йозанашкахь яздина ма-дарра:

Іийсас чІогІа мохь туьйхира: «Дада! Сайн са Хьан кара дІало Ас!»… «Кхочушхилла!» ТІаккха, корта охьа а оллийна, Шен са дІаделира Цо.

Лака 23:46a, Яхьъя 19:30б

ХІеттахь Делан цІийнан чохь, уггар езачу чоьнна дуьхьал оьллина кирхьа лакхара дуьйна лаха кхаччалц декъаделира.

Марк 15:38

Іийса велира. Хала кхетийла дац, мел хазахетта хир ду зуламхойн пачхьалкхана[5]. Иблис шен жинашца, толам шаьш баьккхина бохуш, даздеш бара, царна дагадеанчул а дика дІадирзинера и гІуллакх. Царна хетара, шаьш Дела вийна. ВОУЬЙТУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КІЕЛХЬАРДОХУРГ велла ма вара! Амма иблис синтем боцуш дара, цхьацца хІуманаш бахьана долуш.

ХІунда даьттІа Делан цІа чуьра кирхьа лакхара дуьйна охьакхаччалц?

ХІунда элира Іийсас: «Кхочушхилла!»?

ДатІийна кирхьа

Дагадоуьйтур вай: Делан ЦІа чохь ширачу четар чохь кхочушдеш хилла гІуллакх дора, и цІа, четар санна, цхьана меттера кхечанхьа дІасацадаккхар бен башхалла йоцуш. Цу кирхьано Еза меттиг Уггар а Езачух дІакъастайора. ЧІогІа доккха бахьана хила деза иза датІо.

Делан Йозанаш тІехь яздина ма-хиллара, оцу кирхьано, уггар а хьалха, адаман бІаьрг ца кхетуьйтура Уггар а Езачу чоьнах. Оцу чу хьажар валар санна ларалуш дара. Дуккха а бІешераш хьалха Дала Муса-пайхамаре иштта аьллера:

Везачу Эло Мусага элира: «Хьайн вешига АхІароне дІаала, шена дага мел деанчу хенахь Делан четаран кирхьана тІехьа йолчу уггар езачу меттиге ма гІо. Цигахь лаьттачу бартбаран тІорказан негІарна хьалха иза веача, АхІарон вала мега, хІунда аьлча къинош дІадахаран негІарна тІехула йолчу мархина юккъехь Со гучуволу».

Iамалъяр 16:2

И доцург а, и кирхьа датІо чІогІа хала дара. Хууш ду, цуьнан йохалла 18 метр, шоралла — 9 метр яра, ткъа цуьнан стоммалла адаман куьйге кхоччуш яра, аьлча а, 10-х сантиметр. Эххар а, кирхьа лакхара охьакхаччалц датІар цхьа маьІна долуш дара: кирхьа Дала датІийна, адамо ца датІийна[6].

Іийса, яхІудхойн хенаца лерича, дийнахь кхо сахьт долуш веллера. Оцу хенахь Делан цІа чохь дуккха а динан дай хила безара: иза суьйренан сагІа доккху хан яра, и сагІанаш дохуш Іахаршна урс хьокхура. И доцург а, иза Пасахьан дезде дара. Кирхьа датІор цхьаннах а къайладолийла дацара: вуно дукха адам гулделла дара, ткъа и гІуллакх инзаречарах а дара, иза дицлойла а дацара.

Оцу хиллачун маьІна доцца аьлча иштта ду.

Кхочушхилла!

И дош грекийн маттахь tetelestai боху дош ду. Цуьнан масех маьІна ду. Вай дуьйцучуьнца догІуш цуьнан кхо маьІна ду[7].

1. Иштта дош лено шен олахочунна хьалха, ша цхьа гІуллакх дина ваьлла хилар дІахоуьйтуш, олура: «Ахь суна тІебиллина болх кхочушбина», — олуш.

2. И доцург а, и дош дукха юкъадаладора йохка-эцар лелош. Оцу дашца хаам бора вовшашна юкъахь цхьа а декхар доцийла. ТІаьххьара а декхаран дисина дакъа дІаделча, ала мегаш дара: «Тetelestai». Oцу дашо бохура: «Декхар дІаделла». Схьакарийна шира распискаш ю. Царна тІехь декхар кхоччуш дІаделла хиларан билгалонна яздина ду: «Тetelestai».

3. СагІина лерина Іахар харжар чІогІа лараме гІуллакх дара. И хоржуш, жана юкъахь цхьа а сакхт доцу Іахар лохура. Иштта Іахар схьакарийча, олура «Tetelestai», — «ГІуллакх чекхдаьлла».

Цундела Іийсас аьллачу оцу дешан иштта маьІна дара: «Ахь Суна тІебиллина болх чекхбаьккхина, декхар дІаделла, сагІина лерина Іахар карийна!»

Делан Йозанаш тІехь Іийсас айдинчу озаца аьлла боху: «Кхочушхилла!»

Дерриг иза гинчу тІеман хьаькамо, Далла хастам а бина, элира: «И стаг билггала Делан лаамехь вара!»

Лака 23:47

Іийсас иштта аьлча, бІе салтичунна тІехь хьаькам волчунна (центурион олу цунах) уггар а хьалха хезира Цо аьлларг. ХІунда аьлча, ша эскаран белхало волу дела, цунна дика евзара эшийначу стеган узаран а, толам баьккхинчу стеган айдинчу озан а башхалла.

Хьовса баьхкина нах, чІогІа халахеташ, гІайгІанца некха тІе куьйгаш а детташ, юхабирзира. Амма Іийса вевзарш, Галилайра дуьйна Цунна тІаьхьа баьхкина зударий а тІехь, геннара хьоьжуш лаьттара.

Лака 23:48–49

И дерриг пІераскан дийнахь хиларна, догІмаш жІарана тІехь дита ца лаьара динан куьйгалхошна, хІунда аьлча тІедогІуш Далла лерина шоьтан де дара. Ткъа цу шоьтан дийнахь доккха деза де долу дела, цара Пулате дийхира, жІарах дІатоьхна болчеран настарш каг а йина, жІараш тІера церан догІмаш дІадахийтахьара аьлла.

Яхьъя 19:31

Кегйина настарш

ДІадоьдура Пасахьан дезачу денойн кІира. Іийса вер дезачу денойн юккъе нисделира. Динан дайшна лаьара, кхеле озийнарш сихха белла дІабовлар, дезденошна новкъарло ца еш. Цундела цара салташка дийхира, жІарах дІатоьхначеран настарш кегъе аьлла. Иза дора, жІарах дІатоьхначун, хьала а айавелла, садеІар ца нисдалийтархьама. ЖІара тІехь верг са ца даІадаларна, я голаш йохийча, чІогІа лазар тІедар бахьана а хІуттий, леш хуьлура.

Иштта тІемалоша, схьа а баьхкина, Іийсана цхьацца агІор дІатоьхначеран настарш кегйира. Ткъа Іийсана тІебахча, Иза дІакхелханий а гина, Цуьнан настарш ца кегйира цара. Ткъа тІемалойх цхьаммо шегара гоьмукъ туьйхира Іийсан агІонах, пІендаршна юккъе. Цу сохьта цІий а, хи а охьадахара. И хилларг гиначо тоьшалла дина, шу а цунах тешийтархьама. Ткъа цуьнан тоьшалла бакъ а ду, цунна ша бакъдерг бохий а хаьа. Иза хилла дІахІоьттира, Делан Йозанаш тІехь яздина дерг кхочушхилийтархьама: «Цуьнан цхьа а даьІахк кагйина хир яц», — аьлла. Делан Йозанийн кхечу меттехь кхин а аьлла ду: «Шаьш дегІах гоьмукъ чекхбаьккхиначуьнга хьовсур бу уьш».

Яхьъя 19:32–37

3. ДІаволлар а, денвалар а

ПІерасканан де дІадолуш

Цул тІаьхьа Рамат цІе йолчу гІалара а волуш, динан куьйгалхойх ша ца вахьарна, Іийсан къайлаха мурд а волуш волчу Юсупа Пулате дийхира, Іийсан дегІ жІара тІера схьадаккха шена бакъо ялар. Пулата и дан бакъо елира Юсупна. ТІаккха цо, вахана, и дегІ жІара тІера схьадаьккхира. Хьалха, буьйсанна Іийса волчу а оьхуш, Цуьнца къамел дина волу Нукха-Деми веара Юсупца цига. Нукха-Демис шеца кхузткъе итт герка гергга хаза хьожа йогІу деза хьакхарш а, сарап олу молха а, цхьаьна а тоьхна, схьадеанера. Цара, Іийсан дакъа схьа а эцна, Иза хаза хьожа йогІу хьакхарш хьаькхна долчу кІади юкъа хьарчийра, жуьгтийн Іедалехь стаг дІавуллуш ма-дарра.

Іийса жІарах дІатоьхначу меттигна юххехь беш яра. Цу бешахь яьккхина, шена чу хІинца а цхьа а виллаза къубба яра. И дерриг а жуьгташа шоьтан денна кечам беш долу пІераскан дийнахь долу дела а, и къубба генахь йоцу дела а, Іийса цу чу виллира.

Яхьъя 19:38–42

Галилайра дуьйна Іийсаца баьхкина зударий а бахара Юсупана тІаьхьа. Іийсан дакъа къубба чу дуьллуш гира царна. Цара, цІа а баьхкина, хаза хьожа йогІу даьтта а, хьакхарш а кечдира. Шайна тІедиллина ма-хиллара, Далла леринчу шоьтан дийнахь садаьІира.

Лака 23:55–56

Схьахетарехь, Юсупа а, Нукха-Демис а синедрионан декъашхой шаьш хиллехь а, дІа ца тоттура Іийса Дела хилар. Іадато ма-бохху, цара ехачу шаршуна юкъа виллира Иза, (цара Цунна еха шаршунаш хьарчийра) юкъа дуккха а хаза хьожа йогІу хьакхарш а хьоькхуш. Цул тІаьхьа Иза къуббанна чу виллира цара. Къуббанна дуьхьал биллина цхьа боккха тІулг бара, оьзча, иза ши тонна хила мегара. Іийса къуббанна чу вуьллуш, цигахь зударий а бара, ткъа цул тІаьхьа уьш цІа бахара, кхин а дика хаза хьожа йогІу хьакхарш кечдархьама. Иза дара пІерасканан дийнан сарахь.

Шоьтан де

Иза хилира пІерасканан дийнахь, Далла лерина долчу шоьтан денна кечам бечу хенахь. ШолгІачу дийнахь динан коьртачу дайша а, парушхоша а, Пулат волчу а баьхкина, элира: «Эла, тхуна хІинца дагадеа иза: цу нах лебечо ша дийна волуш элира: <КхоалгІачу дийнахь Со денлур ву>. Цундела, и чохь волу къубба, и кхо де даллалц, дикка ларъе алий, омра дехьа, Цуьнан мурдашка дакъа, лачкъа а дина, дІа ца дахьийта. Цара эр ма ду: <Иза веллачуьра денвелла>. ТІаккха шолгІа аьлла харцдерг хьалха аьллачул а вон хир ду».

Пулата цаьрга элира: «Шайца гІаролхой схьа а эций, даха а гІой, шайна бакъахьа хеттачу агІор ларъе и къубба».

Цара, дІа а бахана, къуббанна чу воьду меттиг чІагІйина хиларан билгало а йина, цигахь гІарол дІахІоттийра.

Маттай 27:62–66

Іийса чохь волу къубба ларъян дІахІиттийнарш цхьа мух-мухха набарш ен йолу гІаролхой бацара. Цара римхойн ха дІахІоттийнера, оцу тобанна юкъахь веанна тІера ялхийттанга кхаччалц хуьлийла дара. ХІораммо а ларъян езара шена гонаха йохалла ши метр йолу юкъ. Цхьаьнакхетта церан ницкъ бара цхьана батальонна[8] дуьхьало яллал. Хуьлийла а дацара римхойн салтичунна ха деш наб кхетта бохург. Иштта нисделча, иза вен везара.

Пулата хьехар дира динан дайшна а, парушхошна а, къуббанна мухІар тоха аьлла. ТІаккха цара оцу тІулгана гонах машшаш а дихкина, и машшаш поппарца пенах дІатуьйхира. ХІинца, и тІулг меттахбаккха гІиртича, дукха сиха хаалур дара.

КІиранде

Ха деш берш къуббанна юххехь шоьтан дийнахь дІахІиттийнера — яхІудхойн шоьтан дийнахь. Ткъа кІирандийнахь, хІинца а бода болчу хенахь,

Эццахь чІогІа мохк бегийра, хІунда аьлча Везачу Элан малик, стигалара охьа а доьссина, къуббанна дуьхьал биллина болу тІулг дІа а карчийна, цунна тІе охьахиира. Цуьнан амат, стелахаьштиг санна, къегара, тІера бедарш, ло санна, кІайн яра. ГІаролхой шайна и сурт гича, чІогІа кхерабелла, бегош бара. Уьш беллачу нахах тарбеллера.

Маттай 28:2–4

ХІокху ницкъ болчу, тІамехь баьхкинчу салташна, оцу малике цкъа хьаьжча тоьира. Уьш кхийтира, шаьш цуьнца ларор доцийла. Лакхахь ялийначу кийсакан тІаьххьарчу дешнаша гойту хьалхарчу бІешарахь, кхера а велла, синкхетамах ваьллачу стагах лаьцна олура иштта. Амма Іадийна ха деш боцурш а бара. Вон жинаш а дара доьхна хьийзаш. Сурт хІотто мегар ду, иблисо доьхна хьийзаш, хІун омранаш луш хилла доьхна дІасауьдучу жинашна. Ма эшар дара иза! Хьанна моьттура къубба яьсса хир ю?! Іийса денвелла. Хуьлийла дац!

Ткъа цу хенахь…

…Магдалера Марема а, Якъубан нанас Марема а, Шалумата а хаза хьожа йогІу хьакхарш ийцира, уьш Іийсан докъана хьакхархьама. Іуьйранна, сатосучу хенахь, кІирандийнахь и зударий къубба йолчу бахара. Цара вовшашка хоьттура: «Къуббанан неІарера тІулг хьан дІабоккхур бу те вайна?» — бохуш.

Ткъа дІахьаьжча, тІулг дІакарчийна гира зударшна. И тІулг чІогІа боккха бара.

Марк 16:1-4

ДІаеллаелчу къуббе а хьаьжна, цецъяьлла, гІайгІане хилла Магдалера Марем дІакхоссаелла хир ю. Цунна моьттина хила тарло Іийсан дакъа лачкъийна. Елха а йоьлхуш, шена гинарг мурдашка дІадийца сихъелира иза. Важа Марем а, Шалумат а къуббанна чу яхара.

Уьш къубба чу бевлча, аьтту агІор хиъна, кІайн духар а долуш, кІант гира царна. Уьш чІогІа Іадийнера. Ткъа цо элира зударшка: «Кхера ма ло. ЖІарах дІатоьхна хилла Назартера Іийса лоьху аш? Иза денвелла. И кхузахь вац. ХІара ю Иза охьавиллина хилла меттиг».

Марк 16:5–6

Іийса дийна вара! Малико элира:

Амма аш, гІой, Цуьнан мурдашка а, Кипе а ала: «Іийса Галилай-махка шул хьалхаваьлла гІур ву, цигахь гур ву шуна Иза, Цо шуьга ма-аллара».

Марк 16:7

Сихха къубба чуьра ара а яьлла, и шиъ, шаьшшиъ чІогІа кхераелла, яхьийна йоллушехь, йоккхаерца едда и хаам мурдашна дІахаийта яхара.

ЦІеххьана царна новкъахь дуьхьалкхийтира Іийса. Цо элира: «Маршалла ду шуьга». И шиъ, тІе а яхана, Цуьнан когех хьакха а елла, Цунна хьалха охьатаьІира. Іийсас цаьрга элира: «Ма кхералаш. Яха а гІой, Сан вежаршка Галилай-махка гІо ала. Цигахь гур ву царна Со».

Маттай 28:8–10

ХІара могІанаш доьшуш[9], хьуна хаало, мел синтем боцуш а, мел кегаре ойланаш а хилла коьрта чохь Іуьйранна и хаам хезначу стеган. Іийса леш шайна гинарш мелла а цатешарца ладоьгІуш бара оцу зударша дуьйцучуьнга. Цкъа хьалха

…зударша дийцинчух цхьа а ца тийшира. Церан дешнаш даьсса хийтира.

Лака 24:11

Кипа, ведда, къубба талла вахара, цунна тІаьххье вахара Яхьъя а. Иза Кипел хьалхавелира, делахь а къуббанна чувоьдуш цуьнга хьоьжуш собар дан сацам бира цо.

Цул тІаьхьа ШамІа-Кипа а схьакхечира цу мурдана тІаьххье. Къуббанна чуваьллачу Кипина а гира Іохкуш йолу еккъа кІадинан кескаш. Іийсан коьртах хьарчийна хилла долу йовлакх, цу кескашца а доцуш, хьарчийна ма-хиллара, къаьсттина, кхечу меттехь Іуьллуш дара.

Яхьъя 20:6–7

Царна гина долчо тІе ца чІагІдора дакъа лачкъийна бохург. Докъанна тІе хьарчийна йолу шаршуш шен меттехь яра, уьш лаьтташ яра юккъехь дакъа долуш санна, амма уьш яьсса яра. Дакъа царех чекхдаьллера. Коьрта тІе тесна хилла хІума а кхузахь яра, цхьаммо ша дІавахале, хаза дІахьарчийча санна. Делан Йозанаша ма-бохху, иза дерриге а гира Кипина. Ткъа Яхьъя, и шена гича, Іийсах тийшира. Цуьнан хІинца Іийса денвелла хиларх лаьцна шеко яцара! Кипа инзарваьллера, цунна ойла ян хан езара. Магдалера Марем юхаеанчу хенахь Іуьйре яра.

Ткъа Марем къуббанна уллохь йоьлхуш лаьттара. Йоьлхуш йолу иза къуббанна тІе охьатаьІира. Цу хенахь Маремана, тІехь кІайн хІуманаш а йолуш, хиъна Іаш ши малик гира: царах цхьаъ коьртехь, важа когашкахь дара Іийса охьавиллина хиллачу меттехь. ТІаккха цара Мареме элира: «Зуда! Хьо хІунда йоьлху?»

Марема жоп делира: «Сан Веза Эла дІа а ваьхьна, Иза мичахь охьавиллина сайна ца хуу дела, йоьлху со».

Яхьъя 20:11–13

Къубба бешахь яра, цундела оцу маликех бешлелораш тарбелла хила мега Магдалера Маремана. Ша чІогІа хала хетта йолу дела, цунна дага ца деара цаьрга дикка хьажа. Дуккха халахетта, йоьхна йолуш, бІаьрхиш эхарна хІумма а ца гора цунна.

И аьлла, Марем юхахьаьжча, лаьтташ волу Іийса гира цунна. Маремана ца хаьара Иза Іийса вуйла. Іийсас элира цуьнга: «Зуда, хьо хІунда йоьлху? Ахьа мила лоьху?»

Ткъа Марема, Иза бешахо ву моттаделла, элира Цуьнга: «Сан ваша, Иза ахьа дІаваьхьнехь, алахь соьга, ахьа Иза мича охьавиллина, аса Иза схьаоьцур вара».

Іийсас элира цуьнга: «Марем!»

Яхьъя 20:14–16a

Іийсас цуьнан цІе яьккхира, амма Цо иза дира, Мареман даг чохь шайн хьалха везаш волчу Устазаца хилла долу цхьаьнакхетарш карладовларна. Эццахь Маремана Цуьнан аз девзира.

Ткъа Марема, юха а йирзина, арамхойн маттахь элира Цуьнга: «Раббуни!» (иза «Устаз» бохург ду).

Яхьъя 20:16

ХІинца иза хазахетарна йоьлхуш яра. Хила тарло, цо Цуьнга куьйгаш кховдийна хила а.

ТІаккха Іийсас элира Мареме: «Сацалахь, Сох кхин хьакха ма лолахь, хІунда аьлча Со хІинца а Сайн Да волчу хьала ца ваьлла. Сан вежаршна тІе а гІой, ахьа цаьрга ала: “Сайн Дена а, шун Дена а тІе а, Сайн Далла а, шун Далла а тІе хьалаволу Со”».

ТІаккха Магдалера Марема, яхана, мурдашка дІахаийтира шена Веза Эла гар а, Цо шега аьлларг а.

Яхьъя 20:17–18

ГІаролхой

И хьал дІахІоьттина долуш, гІаролхой динан куьйгалхой лоьхуш бара. Цаьрга ца хаийтича, церан Пулатана хьалха хІитта йиш яцара.

Зударий мурдаш болчу дІабаханчу хенахь, масех волчу гІаролхочо, гІала схьа а веана, динан коьртачу дайшка дерриг а хилларг дІадийцира. Къанойх дІа а кхетта, цаьрца барт а бина, динан коьртачу дайша цу тІемалошна дуккха а ахча делира. Цара элира: «Аша массаьрга а ала деза: <Буьйсанна Цуьнан мурдаша, схьа а баьхкина, тхо дийшина долчу хенахь, Цуьнан дакъа, лачкъа а дина, дІадаьхьира>. И хаам мехкан куьйгалхочунна дІахаахь, оха цуьнца барт бийр бу шуна таІзар ца дайта».

Ахча схьа а эцна, цара, шайна ма-хьеххара, нахе дІадийцира. И хаам жуьгташна юкъахь дІасабаьржира. Таханлерчу дийне кхаччалц схьадогІуш а ду иза.

Маттай 28:11–15

Дукха ахча дезара доьналла долу салтий ха дечохь шайна наб кхеттера ала резахилийта. Кхузахь а гуш ду, иблис чІогІа хьийзаш хилла хьал меттахІотто. Иблис муьлххачу а ашпийн да ма ду. Шеко яц иза кхетта хилар, Іийсас — ДАЛА КЪОБАЛВИНЧО — шена коьртах тоьхна хилар, Дала мацах тоьхна хилар, Дала мацах Эдоман бешахь ваІда дина ма-хиллара*.

*Дала аьллера хІетахь Адаме а, Хьавага а, иблисо КІЕЛХЬАРДОХУЧУННА коган кІожах еттар ю, ткъа Вукхо цуьнан корта отур бу.

Іийса денвелла

Иштта, Іийса дахаре юхавирзина! Иза баккъалла а дийна вара! Кхаа дийнахь, синах дІа а къаьстина, куббанна чохь лаьттира Иза. Ткъа цул тІаьхьа билггала, Делан ницкъаца Иза денвира керлачу дегІехь.

Ша лаьтта тІехь гІуллакх деш лелачу хенахь Іийсас аьллера Шен вала дезарх:

Аса Сайн са, юха а схьаэцархьама, дІало дела, Сан Дена Со веза. Цхьаммо а дІадоккхур дац Соьгара Сан са, амма Аса-Айса дІалур ду иза. Сан йиш ю Сайн са дІадала а, иза юха схьаэца а. И весет Ас Сайн Дегара схьаэцна.

Яхьъя 10:17–18

ХІунда вала везаш вара Іийса?

Іийсан Іожалла массеран Іожалла санна яцара. Адаман Іожалла — иза адамо латийна къа бахьана долуш йолу Іожалла ю — Делан весеташ талхорна. Ткъа Іийсас ала хІума доцуш кхочушдора Делан итт весет, Цунна тІехь къинош дацара, иза цундела вала везаш а вацара. Иштта хилча, Іийсан даим вехийла дара. Ткъа стенна велла Иза? Іийсан лаам боцуш йиш ма яцара иблисан Иза вен. Я яхІудхойн, я римхойн ницкъ кхочур бацара Иза вен. Іийса Шен лаамца вахара жІара тІе. Ткъа хІунда дина Цо иза? Цунах лаьцна дуьйцур вай тептаран тІаьххьарчу агІонашкахь.

ХІокху Іуьйранна хиллачунна тІехь чекх ца делира и гІуллакх. ТІедогІучу шовзткъа дийнахь гучуволуш лаьттира Іийса дуккха а долчу адамашна. Ткъа кхидІа дахале, ваьшна хиинчун жамІ дийр ду вай.

БейтталгIа Корта

1. Іаммасе боьдучу новкъахь

Цу дийнахь цигахь хиллачех ши стаг вара Ярушалаймера цхьайтта чаккхарма генахь йолчу Іаммас-эвла воьдуш. Цу шиммо оцу хиллачу хІуманех лаьцна дуьйцура. Юха и шиъ къамел деш схьавогІуш, тІевеана Іийса цаьрца дІаволавелира. Дала цу шина стагана Іийса ца вовзийтира.

Іийсас хаьттира цаьрга: «ХІун дуьйцуш ву шуьшиъ новкъахула вогІуш?»

Важа шиъ сецира, гІайгІане яххьаш а йина.

Лака 24:13–17

ХIара нах Iийсана уллорчу мурдашна юкъабогIуш бацара, делахь а Цунна тIаьхьахIиттинчарах бара.

Царах цхьамма, цуьнан цІе Кхалайп яра, элира: «Хьо, схьагарехь, Ярушалаймехь цхьаъ ву-кх хІокху деношкахь хилларг хІун ду ца хууш виснарг?»

«Ткъа хІун хилла?» — хаьттира Іийсас.

Назартара Іийсаца доьзна хилларг, — жоп делира цара. — Иза пайхамар вара. Далла а, массо адамна а хьалха нуьцкъалла Устаз а, инзаре хІуманаш Дийриг вара И.

Динан коьртачу дайша а, тхан хьаькамаша а вен кхел а яйтина, жІарах дІатохийтира Иза. Тхо чІогІа тешна дара Цо Исраил-мохк ПаргІатбоккхург хиларх. Цу тІе, хІинца кхозлагІа де а ду и дерриг а хилла. Амма тхуна юкъара цхьаболчу зударша цецдаьхна тхо. ХІокху Іуьйранна хьалххе, сатосучу хенахь, къубба йолчу бахача, Іийсан дегІ ца карийра царна. Схьабаьхкинчу цара дийцира тхуна, шайна хьалха цхьана суьртехь хІиттинчу маликаша Иза дийна ву боху аьлла. Цул тІаьхьа тхан накъостий бахара уьш хиллачу къубба тІе, зударша ма-дийццара карийра дерриг а, амма Іийса царна цигахь ца гира.

Лака 24:18–24

Шина мурдо доцца дийцира дийнахь хиллачу хIуманах лаьцна. Дера, Iийсана и дерриг а хууш ма дара, амма Иза собарца ладугIуш вара, уьш дийцина бовллалц. Кхуьнгахь а бара царна кхаъ.

ТІаккха Іийсас элира шина некъахочуьнга: «Ма сонта ду шу! Ма сиха дац шун дегнаш дерриге а пайхамарша дийцинчух теша! Дала Леррина Къобалвинарг Ша болу баланаш лан дезаш вац, Шен сийлалле кхачархьама?» Муса-пайхамарна тІера дІаволавелла, массо а пайхамарша Шех лаьцна Делан Йозанаш тІехь аьлларг царна дийцира Іийсас.

Лака 24:25–27

Iийсас хаам бира царна, ВАIДА ДИНА ВОЛУ КIЕЛХЬАРДОХУРГ баланаш лан везаш хилар а, ткъа вала а велла, юха денвала везаш хилар а. Шеко йоцуш, Цуьнан дешнаша инзарбаьхнера мурдаш. Амма иза хIинца а шадерг дацара. Iийсас, дерриге а Делан Йозанаш тIера юьххьера дуьйна цхьадолу яхIудхойн тептарш тIехь яздинарг а далош, кхетийра уьш. Цо шатайпана Делан Йозанаш довзийтаран хьехамаш бора.

Уьш цхьана юьрта йисте кхаьчча, Іийсас Ша кхин а дІаваха воллу сурт хІоттийра. Амма цара дехарш дира Цуьнга: «Тхоьца сацахьа, де суьйренгахьа а лестинера», — аьлла.

Іийса цаьрца сацархьама цІа чу вахара. ХІума яа буьйлалуш Цо бепиг, схьа а эцна, доІанца цунах баркалла а аьлла, декъа а декъна, цаьрга дІакховдо вуьйлира.

Дала цу шина стагана Іийса вовзийтира. Амма Іийса царна ца гуш хилира.

Уьш вовше хетта буьйлабелира: «Вай новкъа догІуш, къамел деш а, Цо Делан Йозанан маьІна дуьйцуш а дегнаш айаделла догуш дацара вайн?» — бохуш.

Лака 24:28–32

Iийсас хьехам бечу хенахь, Ша Дала кхетаран цIе латийра церан хьекъалашкахь. Мурдаш карзаха хилира.

Сихха хьалагІаьттина, и шиъ Ярушалайме вахара. Цигахь царна гулвелла цхьайтта* векал а, цаьрца берш а карийра. Векалша дийцира: «Веза Эла билгалла ден а велла! Иза ШамІина хьалха хІоьттинера!»

*ЯхІуда Искархочо, мурдех дІа а къаьстина, ша шен дахар хадийнера.

Юха кху шиммо дийцира шайца новкъахь хиллачух а, Цо бепиг кагдечу хенахь, шайна Іийса вовзарх а лаьцна.

Лака 24:33–35

Сурт хIоттадел шайна, мел карзахе Ярушалайме юхабаха сихбелла хир бу уьш, шадерриг шайна хезнарг Iийсан уллорачу цхьайтта мурдана шаьш муха дуьйцур ду те бохуш, вовшашлахь дага а буьйлуш! Уьш шайца хаза кхаъ бахьаш бара! Ярушалайме кхаьчча, царна гира хазахетта болу шайн динан вежарий: Iийса ШамIа Кипина а гучуваьлла хилла!

Церан къамел чекх а ца даьллера, Іийса, Ша царна юкъа а веана: «Машар хуьлда шуьца», — аьлла, вистхилча.

Уьш, кхерабелла, дІасевцира, шайна гуш дерг гІаларт ду моьттуш. Ткъа Цо бохура: «Шу кхера хІунда делла? Шеко хІунда йогІу шу дегнаш чу? Хьовсал Сан куьйгашка а, Сан когашка а. ХІара Со ву! Куьг Іоттал Сох, схьахьовсал. ГІалартан дегІ а, даьІахкаш а ца хуьлу, ткъа Сан, шуна ма-гарра, дегІ ду».

Иза а аьлла, Цо Шен куьйгаш а, когаш а гайтира. Амма уьш цецбевлла а, хазахетта а ца тешара гучух. ТІаккха Іийсас хаьттира: «Яа хІумма а юй шун?» Цара беттина чІара белира Цунна. Цо, схьа а эцна, биира иза царна хьалха.

«ХІара дара Ас шуна дийцинарг Со шуьца волчу хенахь, дерриг а Сох лаьцна Мусан товратана тІехь а, кхечу пайхамарийн тептарш тІехь а, Забурана тІехь а яздинарг кхочуш ца хилча ца долу», — элира Цо.

Лака 24:36–44

Іаммасе боьдучу новкъахь Ша хьалха мурдашца динчу къамелехь санна, Iийсас Делан Йозанийн гIоьнца кхетийра шадерг а Шен валарца а, дIаволларца а, денваларца а доьзна дерг.

ЯхIудхоша Делан тептар кха декъе доькъу: Iедал, тептарш, пайхамарш. Iийсас, хIора декъана тIера масалш а далош, шадерриг яздинарг Шеца доьзна муха ду гайтира мурдашна.

Цул тІаьхьа церан хьекъал кІаргдира Цо, Делан Йозанах уьш дика кхетийтархьама. Цо элира цаьрга: «Яздина ду, Дала Леррина Къобалвинарг бала лан а, веллачуьра кхозлагІчу дийнахь денвала дезаш а ву аьлла. Цуьнан дуьхьа массо а халкъашка, Ярушалайм тІера дІадуьйладелла, кхайкха деза, къиношна гечдайтархьама дохко а довлий, Далла тІедерза аьлла. Шу оцу хІуманийн тешаш хилла дІахІуьттур ду.

Лака 24:45–48

Iийсас юха а хаам бира, Ша Iазап лан дезарх а, вала а велла, тIаккха денвала везарх а лаьцна. Цо кхетийра, и хIума оццул чIогIа ларам болуш хIунда ду. ТIаккха Цо мурдашка дIакхайкхийра, и хIума, Ярушалаймера дIадолийна, массанхьа а дIадийца аьлла.

ХIара дуьйцург кхидIа дийцале вай юьххьенга а даьхкина, Iийсас иза Шен мурдашца долчу къамелехь муха дина хьовсур ду. Къасто деза законехь а, забур тIехь а, пайхамарийн тептарш тIехь а Iийсан дешнашца Цуьнца доьзнарг хIун ду.

Ма-дарра аьлча, кхета деза, Iийса лаьтта тІе хIунда веана а, Iазап лан а, вала а хIунда дезна, Ша юха а денлург хилча.

Иштта, стенна оьшура Iийсан валар?

Ша жIарах дIатухучуьра кIелхьарвалалур волуш вацара Иза, адамашка, Шех теша аьлла, омра а дина?

ХIун маьIна ду цу хIуманийн — Цуьнан валаран а, дIаволларан а?

ДІадуьйлалур вай юьххьера — Адамна а, Хьавана а тIера.

2. Товрат а, пайхамарш а

(Адамна тIера Нохьина тIе кхаччалц)

Iийса вала хIунда везаш вара бохучу хаттарна жоп далархьама, вай Делан Йозанийн юьххье догIур ду, Адамна а, Хьавана а тIе.

Адам а, Хьава а

Дагадоуьйтур вай хIара дуьне кхолладеллачу юьххьерачу хенахь Делан а, адаман а билггал йолу доттагIаллин юкъаметтигаш. Везачу Эло стаг шен лаамехь воцу робот санна а воцуш, шен лаамехь паргIато йолуш кхоьллина. Цундела шен лаамерачу муьтIахь хиларца, ладугIуш волу кIант санна, иза ша Кхоьллина Верг лара йиш йолуш вара.

Вайна ма-гарра, Далла муьтIахь хиларо адамна Делаца йолу уьйр уллора хилийта гIо дора. Кху дерриге а Дуьненан Везачу Эло гIайгIа бора Адаман а, Хьаван а. Цо, доттагIчо санна, уьш болчу а вогIуш, къамел дора цаьрца.

Амма тIаьхьа Адама а, Хьавас а, довза ца дезаш дерг довзуьйту стом а биъна, Делан весет дохийнера. Хиллачун маьIна дарх кхетош Делан тептар тIехь масех меттиг ю.

Делан Йозанаш тIехь аьлла ду адамо ша шена луъу некъ хаьржина. Амма цу новкъо синан яьссачу аренга вуьгу. Адам ТИЛЛА.

Делаца цхьаьнакхета гIертаран метта, адам, иблисаца а, цуьнан шайтIанашца а дуьхьалдевллачеран магIаршка а хIиттина, Делан МОСТАГІА хилла дIахIоьттина.

Эццахь Дела а, адам а цхьаьнатухуш йолу доттагIаллин юкъаметтигаш йоьхна. Къино адам кхачам болуш волчу Везачу Делах дIакъастийна. ТIаккха адам Далла ГЕНА даьлла. Дела а ца хилла хIинца кхин адамна уллора — Иза цунна геннара а, хийра а хетара.

Иблисах адамашна иштта дика доттагІа ца хилла, Дела санна. Харцонан гIоьнца иблисо шена ма-хетта урхалла дора адамна тIехь. Адамах иблисан а, къинан а ЛАЙ хилира.

Адаман доттагІа волчуьра дIаваьлча, цуьнан кхелахо а хилла, иза зулам дар тIехь БЕХКЕ во Дала. Делан деза Iедал дохадар — иза Везачу Далла дуьхьал къа ду.

Къинна догIуш Iожаллин таIзар ду. Дала, кхел еш, сацам бина — декхараллин тIедожорца адам ша латийначу къинна шен даларца мах бала дезаш ду.

Уггар хьалха цу хенахь дуьйна адам дегIаца дала дезаш дара. Оцу даларал тIаьхьа, цунна шолгIа Iожалла хила езаш яра: иблисаца а, цуьнан шайтIанашца а цIеран Iома чохь даим а хин долчу Iазапехь латта дезаш дара иза. И доцург а, Делан а, адаман а доттагIалла чекхдаьллера — иза ДЕЛЛЕРА. ХIинца стаг вала я ца вала боху къастам бан йиш йолчуьра дIаваьллера. Iожалло ерриге а кхаа аспектехь дIалаьцнера цуьнан дахар, тIаккха стаг дан хIумма а доцуш виснера. Иштта дара и дерриге кхетам болуш долу адамаш кхоьруш долу массарна а хилаза ца долуш долу къаьхьаниг.

Кху гIуллакхо гойту, мел гена даьлла адам Делана, Адама а, Хьавас а бешахь къа латор бахьанехь.

Дагадоуьйтур вай Адам а, Хьава а муха гIиртира комарийн гIанийн гIоьнца гIуллакх дIанисдан. Амма цу дахаран гІоьнца дIахаьдда йолу зIе метта ца хIотталора. Дала дIатеттира церан гIертар. Оцу хенахь дуьйна массо а адамашна тІе йогІуш йолу бакъонаш Адамна а, Хьавана а, ткъа иштта вайна а, хьеха волавелира Дела.

Цхьана шен гIертарца стаг Далла тамехь хила лур вац Адам а, Хьава а шайн тIехулара хийцамашца Далла тамехь ца хиладаларе терра, вай а ца хилало тIехула вай лелочу хIуманашца Далла тамехь. ТІехуларчу хийцамаша адамашна там бан тарло, амма Далла ма хаьа, вайх хIорра ма-варра муха ву.

Цхьа некъ бен бац Далла тамехь хила, иза Дала Ша балийна

Дала дIа ца тесна Адам а, Хьава а, бохам тIебеача. Шегарчу боккхачу безамца Цо гайтина царна Шена там балуш болу некъ, — амма хIинца керлачу билламашца. Делан Йозанаша боху:

ТІаккха Везачу Дала Адамна а, цуьнан зудчунна а неІаран духар дира, иза царна тІе а духуш.

Доладалар 3:21

Кху стихан маьIна вайна ца девзаш диса мегара, нагахь санна иза Делан Йозанийн кхечу дакъошкахь довзийтина дацахьара. И хIун маьIна ду? ХIун аьлла цунах лаьцна Iийсас Шен мурдашка? Хетарехь, Цо иштта аьлла хир ду: Адамна а, Хьавана а оьшуш долу духар далархьама, дийнатан дала дезна хилар санна, иштта Iийсан а вала дезаш дара, вай Далла тамехь хилийтархьама. Иза Дала хIоттийна Iедал ду, иза Делан некъ бу.

Iийсан дешнийн маьIна довза гIерташ, мурдаша Цуьнга дуккха а хаттарш делла хила тарло: Дала дийнат хIунда дийна Адамна а, Хьавана а дуьхьал? Дала Ша схьалахьийначу гIах хIунда ца йина царна тIеюху бедарш? Хьо хIунда вала везаш вара тхан метта? Кхин некъ бацара те?

ТІаккха, вайна и ду аьлла хетачу хенахь, Iийса кхечу дийцар тIевелира — Кхаимах а, Хьабуллах а.

Кхаим а, Хьабул а

Дагадоуьйтур вай Адаман а, Хьаван а кIенташа Кхаима а. Хьабулас а Далла сагIа муха дахьара. Кхаима хIетахь хасстоьмаш а, ялта а деара.

Ткъа Хьабулас шен жена юкъара уггар тоьлла долу дуьххьарлера Іахарий деара…

Доладалар 4:4

Дала тIе ца лецира Кхаиман сагIа, ткъа Хьабулин сагIа тIеийцира. ХIунда? Дала дехкина гIиллакхе Iадаташ адамийн лелар нисдеш долу дела. Цу Іедалех цхьаммо боху:

…Къинош летош верг лийр ву.

Яхьазкхиал 18:4б

Цхьанненгахьа а ца узуш, билггал йолу нийсо латтаярхьама, Дала и Iедал дIахIоттийна дара. Адам шен къа бахьана долуш дала дезаш дара.

Амма Далла адам дезарна Шен дикаллица къинхетам бина цунах. Цо совгIат дина адамна цу Iожаллех кIелхьарваларан аьтто беш.

Цхьаннан меттана хийцина луш долу сагІа

Дала стагана омра дина, дийнат схьа а эцна, и ден а дийна, цуьнан цIий кхерча тIе Iанаде аьлла, хIунда аьлча

…шена чохь са долчу цІийно къинош дІадоху.

Iамалъяр 17:11б

ЦІий Iанор иза стеган шен къа дIакъовларан мах балар ду. Цул тIаьхьа Дела стаге хьаьжча, Цунна хIинца, и къа а доцуш, ткъа и къа дIакъовлург гур ду. Нагахь санна стаг, Делах а тешаш, Цуьнан хьехамашца лелаш велахь, цу тайпана Цуьнан Дашах тешарна, Дала цу стеган къинош гечдарца совгIат до цунна.

ХIара ду Дала Адамна а, Хьавана а динарг: Цо царна цIокийн тIедухург делла., тIаккха, цаьрга хьаьжча, Цунна кхин церан къа ца гора. Цунна оцу гIуллакх дуьхьа Ша дийнатийн цIий Iанорца делла долу духар гора.

Иштта, хIун хилла дара те Кхаимна а, Хьабулина а? Кхунах лаьцна Iийсас Шен мурдашна муха дуьйцур дара те?

Кхаима деанарг дан деза сагIа дацара. Цуьнан дагахь шатайпа кепехь сурт хIуттура Делах лаьцна. Делан Йозанийн Iалашо адамийн лаамаш кхочушбар яц. Я хасстоьмаш а, я ялта а шайца цIий долуш дац. Кхаима тидам бина ца хилла кху хIуманан:

…цІий ца Іанийча, гечдар ца хуьлу.

Iебархошка 9:22б

Цуьнан сагIа даккхаро цуьнан дIа а къевлина, кIелхьарваккхарна тIе ца валаво. Кхаима шена ма-хеттара дина, цундела цуьнчух хIумма а ца хилла.

Кхаим санна ма хилалаш, иза иблисан долахь а вара, цо шен ваша а вийра. Ткъа хІунда вийра цо иза? Шен гІуллакхаш зуламе хилла дела, ткъа цуьнан вешин гІуллакхаш Делан лаамехь долу гІуллакхаш хилла дела.

1 Яхьъяс 3:12

Ткъа Хьабул Делан некъаца вогIуш хилла. Иза Делан Дашах тешаш хилла, тIаккха цо сагIина дийнат деана, цуьнан цIий а Iанийна. Дийнат делла цуьнан къа дIадаккхархьама. Хьабулан ладугIуш хиларо гойту, иза Делах тешаш хилар. Оцу тешар дуьхьа, Дала, цуьнан сагIа тIе а эцна, цуьнан къиношна гечдина.

Иштта дерриге адамаш а Далла тIе Делан некъаца дан деза. Делан даше ладогIарца, вай вешан Делах тешар гойту, тIаккха Цо цунах вайна совгIат дийр ду.

Делан Йозанашца доьзча, вайх Ша Делан цIарах, Iийса валарца делла долу сагIа иза тIаьххьаре а долу цIий Iанийна долу сагIа хилла. Iийсас Шен цIий Iанийна вайн къиношна гечдархьама. ХIинца, вайга хьаьжча, Далла вайн къинош а ца гуш, вай лелийнарг дIакъовлуш долу а, Делан лаамехь долу а Iийсан дахар го. Мацах, къа латор бахьанехь, Делаца хаьдда йолу юкъаметтигаш хIинца меттахIиттина, Iийса жIара тIехь валар бахьана долуш.

Аша дечу вочу гІуллакхаша гойтура, цхьана хенахь шу а Далла херадевлла хилар. Шайн кхетамехь Делан мостагІий дара шу. Ткъа хІинца, Ша леррина Къобалвинчун дегІан даларехула, Дела шуьца тайра, Шена хьалха шу даздина а, цІена а, ала хІума доцуш а дІахІитторхьама.

Ковлусихошка 1:21–22

Адаман а, Хьаван а бераш доллушехь, вай дуьнен чу девллачхьана дуьйна Делан мостагIий ду…

…Амма Iийсас жIара тIехь динчунна, Дела вайца куьйге вахара. Вай юха а Цуьнан доттагIий хила йиш йолуш ду. ДIахаьдда йолу зIе меттахIоьттина.

Вай Шен мостагІий долчу хенахь Дела вайца тайра Шен КІентан валарца. Делаца шеца тайтина долу вай, хІинца муххале а Цуьнан КІантехула кІелхІардевр ду, КІант дийна волу дела.

Римхошка 5:10

Нохьа-пайхамар

Нохьа-пайхамар волчу заманчохь, адамаша Делан дош лардеш ца хилла, ткъа къано Нохьа хьераваьлла лоруш хилла. Цара шаьш тешийна, дахар — иза хIинцца кхузахь дерг бен дац аьлла. Дала сацам бина царна таIзар дан, церан нийса йоцу дахаран философи бахьанехь. Уьш хIаллакьхилла шайн хьекъал ца хиларна.

Дала аьлла: Нохьин заманчохь хилла долчу адамашна таIзар дина ма-хиллара, иштта Дала кхел йийр ю дерриге а дисинчу адамашна а, царна кхунах лаьцна ца моттийта.

Сонтачо шен даг чохь олу: «Дела вац».

Забур 52:1; 13:1

Шех тешна Iаш верг иза сонтаниг ву.

Кицанаш 28:26a

…хІораммо а, даьлла зулам бахьана долуш, валаран таІзар ша такха деза.

2 Шерашкахь 25:4б

Цхьа хан яллалц Дала могуьйту царна Ша гуш ца хила, ур-атталла Ша кIелхьардовла белла болу некъ дIататта а, амма эххар а вайга ца хилча ца долуш дерг ду ладоьгIуш: вешан декхар — къа — вай гуттаренна йолчу Iожаллица дIадала дезаш ду.

Дагадоуьйтур вай, Нохьа-пайхамар шен кIенташца хин кеман чохь хи тIедаларх кIелхьара муха ваьлла. Хин кема цхьаъ бен дацара, ткъа цуьнан, чу а вахана, кIелхьарвалалур волуш цхьаъ бен неI яцара. Кхин агIо яцара.

Иштта Дала леррина къобалвина Iийса а цхьаъ бен боцу абаден дахаран некъ бу. Цуьнца бен вайн кIелхьардовлар а, богучу жоьжахатин Iома чу цакхачар а ца нисло.

Цунна дуьхьал Іийсас элира: «Со бу шуна некъ а, билггал долу бакъдерг а, дахар а. Цхьа а ца воьду Дена тІе, Соьгахула бен».

Яхьъя 14:6

Далла тIе цхьа некъ бен бац. Ткъа и некъ тIе ца лоцуш волчунна, Нохьин заманчохь хиллачарна санна йолу кхел хир ю — гуттаренна йолу Iожалла шен ерриге а агIонашца.

Делан Йозанаш тIехь билггал аьлла ду: Iийса — Далла тIе боьду цхьаъ бен боцу некъ бу.

Бавел

Дагадоуьйтур вай Бавелан бIаьвнах лаьцна долу Делан Йозанаш тIера дийцар. Иза адамийн дуьххьарлера динан агIо ю: адамаша сацам бина стигалшка кхачархьама бIов ян. ДагадогIий шуна вай билгалдаьккхинарг? Дин — иза Далла тIекхачархьама адамаша шаьш шайн ницкъаца деш дерг ду.

Делахь а, вайна хIинца хууш ма-хиллара, Далла тIе боьду некъ — иза Ша Везачу Эло адамашна тIе охьа а веана, царна сагIа даккхарца кьинна догIучу таIзарх кIелхьардовла аьтто беш, гайтина некъ бу.

Цхьана тайпана шайн динан ницкъаца адам Далла тIе кхачалур дац. Ткъа Ша Дела адамех хьакхавелла Дала леррина къобалвинчу Iийсагахула. Цуьнан цIийн мехаца вайн къиношна геч а дина, Делаца йолу юкъаметтигаш дIа- нисъян аьтто бина. Иза дерриг Делера Шеггара ду. Адамна дуьсуш дерг и тIелацар бен дац.

Атта ду, мурдийн синтем барна лепаш болу бIаьргаш дагалаца, царна хьалхахь дIаеллалуш йолчу эзар шерийн историн кIелхьардовларан Дала леррина къобалвинчу Iийсагахула йолу Делан дагалацам кхочушхуьлуш. БІешерашкахь адамаш сатуьйсуш хьоьжура хиндолчуьнга, шаьш къинна догIучу таIзарх кIелхьардовларе. Ткъа хIинца иза хилла. Амма Iийсас хIинца а чекх ца даьккхина Шен кхетор. Цо дIахьора, кхин дIайолу истори иза ИбрахIимах а, Исхьакхах а лаьцна ю.

3. Товрат а, пайхамарш а

(ИбрахIиман хан тIера итт весетана тIе кхаччалц)

Iийса ИбрахIимах а, Исхьакхах а лаьцна дийца волавелча, мурдаш уллохьа тIехилла хила там бу, хIунда аьлча уьш берриш а церан тIаьхьенах ма бара.

Шуна дагадогIуш ма-хиллара, Дала ИбрахIиме омра дина, шен кIант сагIина ло аьлла. Дала Исхьакх Iожаллица хIаллакьхуьлучу тIе хIоттийна. Цу тIе, къинош тIехь долчу Исхьакхана Iожалла йогIуш яра. ТIаккха иза дIавихкина а волуш, гIаддайна, кхерча тIехь лаьтташ хилла. Ткъа Дала вайга боху цуьнгахула: гIаддайна, ша кIелхьара ца ваккхалуш хилла волу Исхьакх санна, иштта вай дерриг а ду гIаддайна, къино дихкина долу. Вайн ницкъ бац оцу къинан тIаьхьалонах паргIатдовла.

Дагадоуьйтур вай, ИбрахIим, куьг хьала а дахийтина, кийчча вара Исхьакхан дегIах урс хьакха. Эццахь стигалшкара ИбрахIиме кхайкхинчу Дала сацийра иза. Веза Эла тийшира, ИбрахIим Шен дашах тешаш хиларх, тIаккха цунна, иштта и тешар хиларна, бен Iахар баийтира. ИбрахIима, и дийнат схьа а эцна, Исхьакхан метта сагIина бийра.

Цхьаннан метта хийцина луш долу сагІа

Исхьакхан метта белла болу Iахар санна, Iийса а велла вайн метта. Вай дара дала дезаш дерш, вайн къинна таIзар а деш, амма вайн метта Iийсас жIара тIехь лайна вайна кечдина долу таIзар. Iийса вайх хийцина делла сагIа ду.

Нагахь санна Iахар белла бацахьара, вала везаш верг Исхьакх вара. Ткъа Iийса веана вацахьара, вай ваьш мах бала безаш бара вешан къинах, аьлча а, абаденга Делах а девлла, жоьжахатин Iома чохь хила дезаш дара.

Дала тешарна дуьхьал совгIат до

Делан Йозанаш тIехь аьлла ду, Дала ИбрахIимна совгIат дина цуьнан тешаран дуьхьа.

Ткъа Делан Йозанаша хІун боху? «ИбрахІим тийшира Делах, цундела Цо иза Шена хьалхā бакъвина лерира».

Римхошка 4:3

Лерира бохуш долу хIума финансови юкъаметтигашкахь чIагIделла ду. ТIаккха бухгалтерин счёташ тIехь билггала аьлла ду: декхарх мах дIабелла бу я бац.

Дагадоуьйтур вай декхараллин тIедожор. Цу тIехь аьлла ду, хIора стаг къинах мах бала декхарийлахь ву аьлла. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду, ИбрахIиман тешар бахьанехь, Дала иза бакъвина лерира (аьлча а, иза цуьнан счёта тIе даьккхина), цундела хIетахь дуьйна цуьнан декхарх МАХ ДIАБЕЛЛА лоруш ду. Дала иза ИбрахIимна динера, хьалххе дуьйна Iийсас жIара тIехь дендерг Шена хууш долу дела.

Делан Йозанаша боху:

Бакъду, яздинарг цунна цхьанна пайденна хилла ца Іа — «Дала иза Шена хьалха бакъвина лерира», амма вайна а пайденнал ду: вайн Веза Эла волу Іийса веллачуьра Денвинчух вай тешна дела, Шена хьалха вай а бакъдина лорур ду Дала.

Римхошка 4:23–24

Вайна массарна а тIехь ду, ИбрахIимна санна, вайн доккхачу декхарх дагадоуьйтуш долу, мах бала дезаш долу декхараллин тIедожор. Ткъа декхарх мах вайна цхьана хIуманца бен ца балало — вешан гуттаренна йолчу Iожаллица.

Ткъа хIинца Iийса веана. Шен къа латоза дахар хиларна, Цунах кхачаме сагIа хилла. Вай Цунна тIе вешан тешар а, гIуллакх а тIедиллича, Цуьнан бакъхилар вайн счёта тIе долу, тIаккха Цуьнан Iожалла вайн къинах дIабелла мах хуьлу. Цундела мохь туххуш аьлла Iийсас: «Кхочушхилла!» — декхарх мах дIабелла!

Делахь а декхараллин тIедожор мах дIабелла лара мегар дац стаг тешар долуш велахь бен. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

…вайн Веза Эла волу Іийса веллачуьра Денвинчух вай тешна дела, Шена хьалха вай а бакъдина лорур ду Дала.

Римхошка 4:24

Диц дан ца деза тешаш хилар бохучу кхетаман, Делан Йозанаш тIехь кхин а дуккха а шуьйра маьIна долуш ду, цкъацца вайна хетачул.

1. Тешар, тешна хилар, тешамалла боху кхетам иза, ма-дарра аьлча, цхьаъ ду.

2. Билггал долу тешар долуш долчунна тIе доьгIна ду (аьлча а, Iийса вайн метта вайн къа бахьана долуш велла бохучунна тIе доьгIна ду). Тешаран бух синхааман гечдар хуьлийла дац.

3. Билггал Делан Йозанашца доьзна долу тешар цхьана синан кхетаман бакъонца цхьаьна догIуш хилла ца Iа; Адамо теша шен лаамца сацам бо: «Со тешаш ву, Iийсас сан декхарх къинах мах дIабелла хиларх». И шадерриг а дика кхаъ бара мурдашна. Иза дика кхаъ вайна а бу. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

…хьалха яздина мел долу хІума вайна хьехамна яздина ду, Делан Йозанаша вайна лучу доьналлица а, иракарахІитторца а вешан сатийсар хилийтархьама.

Римхошка 15:4

ИбрахIиман а, Исхьакхан а истори мурдашна дика хууш яра. Оцу дерригенах шайна бераллехь дуьйна хезна доллушехь, ситуаци церан бIаьргашна хьалхахь дуьххьара дІахIоьттича санна яра. Iийсас и дуьйцучу хенахь тIемабаьлла моза а хезар болуш санна, хилла хила тарло. Церан бIаьргаш Цунна тIебирзина хилла — хIинца шайна юкъахь волчу ВАIДА ДИНА КIЕЛХЬАРДОХУЧУННА тIе. Iийсас кхидIа а дуьйцура.

Пасахь

Дагайоуьйтур вай Исраилан кIентий мисархойн лоллахь хилла йолу зама. ХIетахь Дала кIелхьарбаьхна уьш, Мисар-махкана луьра таIзар а деш. ТIаьххьара дина долу таIзар дуьххьарлера доьзалхой баларца дара. И таIзар Мисар-махкана тIедоуьйтуш, Дала исраилхошка аьлла, нагахь санна Шен даше ладогIахь, царах и бохам хьакхалур бац аьлла.

Шуна дагадогIуш хир ду, исраилхоша сагIа муха даккха дезаш дара?

Делан Йозанашца Iийса — вайн Iахар бу. Хих чекхдохучу Яхьъяс Цунах лаьцна иштта аьлла:

Хьажал, ХІара Дала, кху дуьненара адамийн къинош тІе а лаьцна, уьш дІадахьа баийтина Іахар бу.

Яхьъя 1:29б

Пасахьан Iахар цхьа а сакхт доцуш хила безаш бара.

Iийса къинош тIехь доцуш вара.

Iахар боьрша хила безаш бара.

Iийса стаг вара.

Пасахьан Iахар дуьххьарлерчу доьзалхочун метта леш бара.

Iийса вайн метта велла.

Iахаран цIий неIаран гуран тIехуленна а, агIонашна а тIе хьакха дезаш дара.

ХIетахь цIа чохь бен кIелхьарвалалур воцуш хилча санна, хIинца вай абаденга йолчу Iожаллех, Iийсас жIара тIехь динчунах тешарца бен, кIелхьардовлалур дац, аьлча а, вай Цунна чохь хилча бен.

Мисар-махкахь Iожаллин малик деана долуш, цунна неIарш тIехь хьаькхна цIий гича, иза цу цIенна тIехдолуш хилла.

Иштта Дала вайн а аьтто бина Цуьнан таIзарх кIелхьардовла. Цуьнан кхел вайна тІехйолуш хилла. Дерриг а вайна догIуш долу таIзар Iийсана кхаьчна.

Дала леррина дIахьединера исраилхошка, шаьш пасахьан Iахар буучу хенахь, цуьнан даьIахкаш ма кегъе аьлла. Иза иштта дара, и Iахар Iийсан васт санна хилла дела, хIунда аьлча Iийсан а кег ца йина даьIахкаш. Римхойн тIемалоша,

…Іийсана тІебахча, Иза дІакхелханий а гина, Цуьнан настарш ца кегйира цара.

Яхьъя 19:33

Пасахьан маьIнах лаьцна Iийсас дуьйцучу хенахь, леррина ладугIуш, хиъна Iаш болчу мурдашна дуьхьалхIуьттура, Iийсан жIара тIехь валар пасахьан Iахар буьйчу дийнахь хилла долуш санна. Царна хуийла дацара, динан дай Иза пасахьан дезде чекхдалийтина бен, вен дагахь ца хиллийла. Билггал гуш дара Делан дагалацаман толар. Iийсан валар цу дийнахь хилла а ца Iаш, билггал цу сохьтехь хилла — иссалгIа сахьт (кхо сахьт дийнахь), — Делан цIа чохь сагIина Iахар буьйчу хенахь, цигахь сарахь доккху сагIа доккхуш хилла. Иштта, Iийсан валар, нийсса Делан Йозанаш тIехь ма-аллара, нисделла[1].

Товрат-хьехаман весеташ

Шуна дагадогIу хир ду итт весет. Исраилхошна моьттура шайна атта хир ду и Iедал кхочушдан. Вайн заманахь а дукхахболу нах тешна бу, шаьш шайн ницкъаца и итт я кхин церан хийцаелла варианташ кхочушъярца Далла тамехь хилалур ду аьлла. Делахь а вайна хIинца хаьа Дала адамна тIедожийнарг кхоччуш ладугIуш хилар дуйла: нагахь санна аша цхьаъ бен весет ца дохийнехь а, аша къа латийна.

Берриг а товрат-хьехамаш кхочуш а беш, цхьана хІуманна тІехь къалатийнарг массо а хІуманна тІехь а бехке хуьлу.

Якъуба 2:10

Адамийн итт весет кхочушдан гIертаро ша-шах Делаца дIахаьдда йолу юкъаметтигаш метта ца хIиттайо.

Ткъа товрат-хьехамашна тІера гІуллакхаш кхочушдарца Далла хьалха цхьа а бакъвийр воцийла вайна хууш ду…

Галатахошка 3:11a

Итт весетан къаьсттина Iалашо ю. Дала аьлла:

…Оцу хьехамашкахула адамаш шаьш къинош долуш хиларх кхета.

Римхошка 3:20б

Цара вайна къа хIун ду довза гIо а до, вай дерриш а тIехь къиношдерш дуй а хоуьйту.

…хІунда аьлча массара а къинош а летийна, массо а Делан сийлаллех дІакъастийна а ву.

Римхошка 3:23

Вай — гIаддайна къинош тIехь дерш ду, вай ваьш къинан тIаьхьалонах кIелхьара ца довлало. Вай гIорасиза а ду, къинан олаллехь а ду, ткъа цо вай Iожалле бен ца даладо.

Делахь а, ас хьалха ма-аллара, Iедалан Iалашо ю. И Iалашо вайна ваьш дерриш а къинош долуш хилар бен гайтина ца Iа. Делан Йозанаша яздо: итт весет бераш дІадуьгуш верг санна ду, аьлча а, вай бераш санна, Дала леррина Къобалвинчунна тIе дуьгуш волчу хьехархочух тера.

Иштта Дала леррина Къобалвинарг схьаваллалц, вайна тІе хІоттийна волу тІехьожург санна, дара товрат, тІаккха Цунах тешар бахьана долуш Далла хьалха вай бакъдархьама.

Галатахошка 3:24

Бакъдар боху дош Iийсан заманчохь юридически лексиконехь хилла.

Дагадоуьйтур вай адам Іедан-бешахь къино дIалацар. Цу гIуллакхо Дела, адаман доттагIа волчуьра дIа а къастийна, цуьнан кхелахо вина. Дала стаг, Шен закон дохош зулам дарна, Везачу Далла дуьхьал къа латорна бехкевина.

Амма и кхел йина волу Дела, Шен кхелахочун деза гIант дIа а тесна, Дела-адаман Iийсан сибатехь адамашна тIе а воьссина, юха а адамна доттагІа а хилла дIахIоьттина. Цуьнан цхьа Iалашо бен яцара — вайн Iожаллин таIзар Шена тIе а лаьцна, вайн метта и таIзар лар бен.

Iийса вайн метта велла. И дарца Цо Іедалца догIург кхочушдина.

…Іожаллина а тІевалочу Іедалех хьо паргІатваьккхина дела.

Римхошка 8:2б

И доцург а, Iийсас гуттар а лакхара безам гайтина.

Шен доттагІашна хьалхара шен са а дІадаллал болчу безамал сов безам цхьанна а хир бац.

Яхьъя 15:13

ХIинца вайна тIехь Iожаллин кхелан язалла яц. Дала вай бехказдаьхна, аьлча а, Шена хьалха БАКЪДИНА.

Цхьана Iийсас бен кхочуш ца дина итт весет кхачам боллуш, цхьа а галдалар доцуш. Цундела хилла сагIина бахьаш болу Iахар цхьа а сакхт доцуш, иза Iийсан васт ларалуш болу дела[2].

Iийсас къинош летош ца хилла, тIаккха Иза вала везаш вацара. Цуьнан Ша вала везаш долу цхьа а къа дацара, цундела Иза кхечеран къиношна тІера вала йиш йолуш вара. Iийса дерриге а кху дуьнен тIехь даьхначу а, дехаш долчу а, дехан долчу а адамийн къиношна тІера велла.

Амма вай хьарамлонаш лелош долчу хенахь вайн дуьхьа велла Дала леррина Къобалвинарг. Цу тайпана Шен вайга болу безам мел боккха бу гойту Дала. Іийсан цІийца вай бакъдина хилча, Цуьнгахула муххале а кІелхьардевр ду вай Делан оьгІазлонах*.

Римхошка 5:8–9

*Делан оьгІазалла — къинойх долу таІзар ду

Нуьцкъалчу Дуненан Кхелахочо дIакхайкхийна вай БЕХКАЗАДАХАР, аьлча а, Шена хьалха вай БАКЪДАР. Амма хууш хилалаш, иза Iийса шайн дуьхьа велла хиларх тешачарна бен доцийла. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

Иштта оха жамІ до: адам Далла хьалхā бакъдар цуьнан тешарехула бен дац…

Римхошка 3:28а

Ваьш тешарехула бакъдина дела, вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Іийсас динарг бахьана долуш, Делаца синпаргІато а йолуш деха вай.

Римхошка 5:1

4. Товрат а, пайхамарш а

(Делан четарна тIера цIестан лаьхьанна тIекхаччалц)

Дагабоуьйтур вай Дала Мусана, Делан четар муха хила деза бохуш, бина хьехам. Делан четар — иза Веза Эла адамца йоьхна йолу юкъаметтиг муха меттахIотто воллу гойтуш йолу гайтаран коьчал ю. Исраилхой яьссачу арахь бевлла лелаш болчу хенахь, Дала царна Ша цигахь хилар гойтура: дийнахь — марханан бIогIам санна, буьйсанна — цIеран бIогIам санна! И бIогIам бертан торказ чохь долчу уггар а Езачу чоьнна тIехула хуьлура.

Чуволу цхьа меттиг

Далла дуьхьал Делан четар чувоьдуш волчу стагана уггар хьалха цуьнан керт-аренан гобаьккхина болу пен гора. Делан четаран цхьаъ бен чуволу меттиг яцара. Цо дагадоуьйтура Далла тIе цхьаъ бен некъ цахилар. Iийсас аьллера:

Цунна дуьхьал Іийсас элира: «Со бу шуна некъ а, билггал долу бакъдерг а, дахар а. Цхьа а ца воьду Дена тІе, Соьгахула бен…»

Яхьъя 14:6

ЦIестан кхерч

Цу цхьаъ бен доцчу кевнехула чекхваьлча, стагана гора цIестан кхерч — дуьххьара цуьнан новкъахь дуьхьал нислуш болу гIирс бара иза. Цу кхерча тIехь дийнатан сагIа доккхура.

Дустур вай:

Адаман метта луш долу сагIа

Делан четарна чохь дийнатан сагIа даккхар иза дуьххьарлера Делаца нийса юкъаметтиг дIанисъярхьама яьккхина гIулч яра. Иштта вайца а ду: вайн метта беллачу Iахарх-Iийсах тешар — иза дуьххьарлера а, цхьаъ бен боцу а Делаца йолу юкъаметтиг дIанисъеш болу некъ бу.

Дийнаташ Далла сагIина дарца исраилхоша гойтура шаьш Делан дашах тешаш хилар. Уьш тешна бара, цу тайпана сагIадаккхарца шайн къинош дIакъовлуш хиларх. Иштта вай а теша деза Iийсас жIара тIехь динчух: тІаккха Дала ваIда до вайн къиношна гечдан.

Къуьда

Шуна дагадогIуш хир ду, Дала Мусага, Еза чоь серлаяккха цIеначу деших къуьда бе аьлла, омра дар. Иза Iийсан васт ду. Цо аьлла:

Цул тІаьхьа юха а элира Іийсас нахе: «Со дуьненна елла серло ю. Суна тІаьхьахІоьттинарг бодашкахь лелар вац, амма цуьнан бакъдолчу дахаран серло хир ю».

Яхьъя 8:12

Iийсана лаьа, адамаш къиношлеторан боданера кIелхьара а даьхна, царна абаденга долчу дахаран серло яла.

Бепиг хьалха дуьллу стол

И доцург а, Дала Мусага, стол а яй, цу тIе шийтта бепиг дилла аьлла, омра динера, хIора Исраилан тайпанан цIарах цхьацца. Иза а Iийсан васт хуьлу.

Ткъа Іийсас элира цаьрга: «Со дахаран бепиг ду шуна. ХІунда аьлча Суна тІевогІург цкъа а мацлур вац, Сох тешаш верг цкъа а хьаглур вац».

Яхьъя 6:35

Цу шийтта бепиго Исраил-махкахь массарна тоъал бепиг хиларан маьIна гойтуш санна, иштта Iийса — Цхьаъ — велла дерриге а дуьненан дуьхьа. Iийса — иза дахаран бепиг ду, Цо Шех тешаш волчунна Дела волчохь хедар доцу дахар ло.

Бакъдерг боху Ас шуьга: Тешаш волчун хир ду Дела волчохь хедар доцу дахар. Со дахаран бепиг ду.

Яхьъя 6:47–48

Кирхьа

Дагадоуьйтур вай онда кирхьа, цуьнан гIоьнца Мусас Делан лаамца Уггар Еза чоь Езачу чоьнах дIакъастийнера. Цо муьлххачу а ларамаза долчу хьажарх ларъян езаш яра еза меттиг. Къа тIехь долчу стагана дихкина дара, Дела хуьлуш волчу къаьстинчу меттиге чувалар.

Делан Йозанаш тIехь аьлла ма-хиллара, вешан къа бахьана долуш, вай Делах дIа а къаьстина, Цунна хьалха хIитта йиш йолуш дац. Вай дIасакъастош йолу дуьхьало Далла вай ХИЙРА хиллал йоккха ю.

Амма хIинца Iийса веана. Делан Йозанашца Делан цIа чуьра кирхьа иза Iийсан дегI санна лоруш ду. Иза жIара тIехь велча, кирхьа юккъехула декъаделла лакхара охьакхаччалц. Цхьана а стеган ницкъ кхочур бацара и датIо — иза Дала Iийсан дегI дерриг а адамийн метта сагIина деана хилар гайтархьама динера. Делан Йозанаша ма-хьеххара, Iийсас жIара тIехь динчух тешарца вайна къиношна гечдар хуьлу, тIаккха вешан догIмашца Дела волчу меттехь хила йиш йолуш хуьлу. ДIахаьдда йолу юкъаметтигаш меттахIуьтту.

Иштта, вежарий, Іийсан цІий бахьана долуш Делан стигалахь йолчу цІийнан уггар езачу чоьнна доьналла долуш чудаха аьтто бу вайн. Іийсас, Шен дегІ сагІина дІадаларца, керла некъ схьабиллина вайна цига. Дийна волу Іийса Ша бу и некъ, ткъа и некъ Делан цІийнан уггар езачу чоьнна дуьхьал оьллина долчу кирхьанах чекхболуш бу. Иштта, сийлахь динан коьрта да стигалахь долчу Делан цІенна тІехь хІоттийна ву вайн. ЦІеначу дагаца, чІогІачу тешарца Далла гергахьа кхочийла вай…

Iебархошка 10:19–22a

Шаьш Дала леррина къобалвинчу Іийсаца доьзна хилар бахьана долуш, цхьана хенахь генара хилла долу шу хІинца Цуьнан цІийца гергара хилла.

Эпасхошка 2:13

Стаг Далла тIе юхавирзича, иза доттагIа хилла ца Iа. Делан Йозанашка хьаьжча, Дала цунах Шен кIант во. ХИЙРАЧУХ Цунна КIАНТ хуьлу.

Ткъа хІинца шу Делан бераш хилар гойтуш, Дала Шен КІентан Са даийтина шун дегнаш чу, массо а Іийсах тешаш болчеран санна. Цу Сино Деле кхойкху: «Дада, Сан Да!» — бохуш. Цундела хьо хІинца, лай а воцуш, Делан кІант ву. Ткъа хьох, кІант хилча, хьо Делехула Цуьнан тІаьхьенах а ву.

Галатахошка 4:6–7

Бертан тIорказан негIар

Бертан тIорказан шатайпа дина негIар дара. Уггар а Езачу чоьнна чохь и негIар а, ша бертан тIорказ а доцург, кхин цхьа а гIирс бацара. Кхуза вогIура динан да шарахь цкъа, къинойх ЦIандаларан дийнахь, цIий дахьаш. Иза дара кхин цкъа а Делан Іедал дагадаийтар.

…Къинош летош верг лийр ву.

Яхьазкхиал 18:4

Билггал кхузахь, бертан тIорказан негIар долчохь, Дала Iахаран цIий Iанорца, къинойх таIзар дечуьра кIелхьарбохура исраилхой. Иштта Iийса а ву. Иза вайн дахар лардеш йолу, дIакъовлуш йолу хIума санна вара. Вайн дуьхьа Шен цIий Iанорца, Цо вай гуттаренна а лечуьра кIелхьардоху. Адамо кхин сагIина дийнат дан дезаш дац. Iийса тIаьххьара а долу сагIа хилла. Дала аьлла:

…«Церан къинош а, харцонаш а кхин дага а йохкуьйтур яц Аса». Ткъа къиношна гечдина хилча, царах сагІанаш даха кхин ца оьшу.

Iебархошка 10:17–18

Iийсан жIара тIехь хилла Iожалла — иза ТIаьххьарчу Iахаран Iожалла ю. Юьхьенца дуьйна Делан дагалацам хилла адамашна кIелхьардовларан некъ Iийсагахула буйла дIаделлар. СагIанаш дахар иза хин долу СагIин васт бен дацара. Цаьрца цхьа а хIара ду аьлла чIогIа схьакъаьстина хIума дацара, цаьрга къа дIадаккхалур дацара. ХIинца сагIина хIумма а дан дезаш дац, хIунда аьлча Iийсан цIийно цкъа гуттаренна а дIаэцна къа — адамашна тIера декхар.

Оцу лаамца даздина ду вай, Дала леррина къобалвинчу Іийсан дегІ цкъа гуттаренна а сагІина даларна.

Муьлхха а динан да хІора дийнахь Далла Іамал еш ву, цкъа а къинош дІадахалур доцу цхьатерра сагІанаш мосуьйттазза а дохуш. Ткъа Иза, гуттаренна а къинойх цхьа сагІа а даьккхина, Далла аьтту агІор охьахиъна .

Iебархошка 10:10–12

СагIина дийнаташ дар иза хIора шарахь летийна долу къинош дIакъовлар дара. Дала и сагIанаш тIеоьцура, хIунда аьлча Цунна хууш дара, цкъа Iийса а веана, Цунах ТIаьххьара а долу СагIа хир дуйла. Iийсан Iожалла цхьана шарахь летийна долу къинош дIакъовлар хилла ца Iара. Цо гуттаренна а дIадаьккхинера къа Везачу Элана гучуьра. Цундела чIоггIа мохь туьйхира Iийсас: «Кхочушхилла!» — цуьнан маьIна дара: «ТIаьххьара болу Iахар карийна!».

Хилла хир ду, Делан четаран масална тIехь, Iийсас кхин а дуккха а хIуманаш Шех лаьцна дIадиллина. Вайн хан елахьара, гайта мегар дара кхин а дуккха а Делан четаран гайтаман гІирсаца Дала леррина Къобалвинчун сагIица цхьаьнайогIуш йолу параллелаш. Кхузахь вай гайтинарш царех уггар къаьсташ ерш бен яц. Ткъа церан дIаеллар, иза, шеко йоцуш, мурдийн даг чохь йисина хир ю.

Муса а, цIестан лаьхьа а

Дагадоуьйтур вай, исраилхоша къинош а летийна, Дала царна лаьхьанаш дахкийтар. Халкъо къинхетам бар дийхира, тIаккха Дала Мусага омра дира, цIестан лаьхьа а бай, иза меттаматтана юккъе дIахIоттабе аьлла. Нагахь санна лаьхьано лаьцнарг товала лууш хилча, иза цу цIестан лаьхьане ХАЬЖЧХЬАНА тоьаш дара. Цхьана а кхечу тайпана кIелхьарвала йиш яцара.

Иштта вай а ду. Дала аьлла, вай Цуьнга а хьаьжна, теша деза, Iийса вайн къинах декхар дIалуш велла аьлла. Цо дан дезаш дерг кхочушдина. «Хилла дели!» Адамна диснарг ТЕШАР бен дац Делан дош билггал бакъдерг хилар, тIаккха цуьнан къинна гечдийр ду.

Яьссачу аренгахь волуш Муса-пайхамара хьаладаьккхинчу лаьхьанан суьрте терра Адамийн КІант а ву хьалаваьккхина хила везаш, Цунах тешнарш Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачийтархьама».

ХІунда аьлча Шен цхьаъ бен воцу КІант дІаваллал дезна Далла хІара дуьне, муьлхха а Цунах тешнарг, хІаллак а ца хуьлуш, Ша волчохь долчу хедар доцучу дахаре кхачийтархьама. Дуьненна кхел ян ца ваийтинера Дала Шен КІант, ткъа Цуьнгахула дуьне кІелхьардалийтархьама ваийтинера.

Цунах тешначунна кхел яц. Ткъа Цунах ца тешначунна кхел йина ю, иза Делан цхьаъ бен воцучу КІантах цатешарна.

Яхьъя 3:14–18

Адам дуьнен чу долуш дуьйна къа латийна ду. Вай дерриш а лаьхьанаша лаьцна долу исраилхой санна ду, тIаккха, ма-дарра аьлча, вай ДЕЛЛА ду: вай Делах дIакъаьстина ду. Вай дерриш а, вешан хан тIекхаьчча, лийр ду, ткъа цул тIаьхьа вайна хир йолуш кхин а цхьа Iожалла ю — цIеяьлла богучу Iома чохь таIзар дар.

Амма Iийса веана. Шен Iожаллица Цо вайн къинах декхар дIаделла. Амма Иза велла ца висна, Иза денвелла. Нагахь санна вай Цунах а тешна, исраилхой цIестан лаьхьанах санна, тешарца Цуьнга хьажахь — Цо вайна синан дахар лур ду. Цуьнан денвалар санна, вайна СИНЦА дендалар хир ду кху дахарехь а, гуттаренна а хин долчу дахарехь а. Делан Йозанаша цунах лакхара дуьнен чу вала олу.

Шаьш къинош летийна дела а, кхечу къаьмнех шаьш схьадевлла дела а, хьалха шу делла дара. Ткъа хІинца Дала леррина Къобалвинчуьнца доьзна долу шу денделла, Дала вайн массо а къиношна геч а дина.

Ковлусихошка 2:13

Ткъа шу хІетахь делла дара, шайн зуламаш а, къинош а бахьана долуш.

Эпасхошка 2:1

Амма инзаре боккха къинхетам болуш волчу Дала, боккхачу безамца вай Шена дезарна, къинош а летийна, делла хилла долу вай, Ша леррина Къобалвинчуьнца цхьаьна дендина. Делан доккхачу диканца кІелхьардаьхна ду шу.

Эпасхошка 2:4–5

Вай синца ДЕЛЛА хиллехь а, тIаккха вай абаденан Iожалле, цIеяьлла богучу Iома чу кхача дезаш хиллехь а, вайна юкъара тешаш берш синца ДИЙНА а бу, стигалшкахь гуттаренна а долу дахар хила аьтто болуш а бу.

5. Товрат а, пайхамарш а

(хихчекхдохучу Яхьъяна тIера Iийсан денвалар тIе кхаччалц)

Вайна хаьа Iийсас кхоччуш кхетош Делан Йозанаш тIехь долчуьнан маьIна деш дийцина Шен мурдашна. Хила тарло, Цо хIинца вай хаьвсинчул а дукха хаттарш хьедина хила.

Дика Iу

Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

Вай дерриш а, тиладелла уьстагІий санна, дара, хІора а шен-шен новкъа тІевирзина вара…

ЕшаI-ЯхIу 53:6a

Адамна ша хаьржинчу новкъа дахар гIоле хетта, амма оцу некъо иза синан яьссачу аренга далийна. Делан Йозанаша цу тайпанчух ТИЛЛА адам олу. Цунна гIоьнна Iийса веана.

Цкъа Iийсас, Дала Шена тIедиллинчух лаьцна дуьйцуш, цхьа хьекъале дустар далийра:

Мила ву шух, шайн бІе уьстагІ юкъара цхьаъ байча, важа безткъе ткъайоьсна эрна арахь а битина, байнарг лохур боцуш, иза карабаллалц? Ткъа иза карийча, самукъадаьлла, белшаш тІе а биллина, цІа бахьар бу. ДоттагІий а, лулахой а схьа а кхайкхина, уьстагІ болчо эр ду: «Даккхийде вай цхьаьна, сунна сайн байна уьстагІ карийна!»

Масала, дохковала бахьана доцуш, Делан лаамехь а волуш везткъе ткъайоьсна стаг ву. Ас боху шуьга, оцу нахана чул, къинош а летийна, юха дохковаьлла, Далла тІевирзинчу цхьана стагана алсам баккхий бийр бу стигалшкахь берш.

Лака 15:3–7

Дела стигалшкахь, лакхахь, тиллачу адамийн тидам а ца беш, виса йиш йолуш вара. Амма и ца хилира. Делан Йозанаш тIехь гуш ду Iийса, вай кара а дина, юхадерзо веана ву, цу тIе, Ша дика жаIу хиларе терра, Цо кхин а дукха дина.

Со дика Іу ву. Дикачу Іуьно шен са а дІало шен уьстагІийн дуьхьа.

Яхьъя 10:11

Билггал иза дан а дина Iийсас. Иза велла вайн дуьхьа — вайн метта, вайн къинах декхар дIадалархьама. Цо юха а боху:

Дена Со вовзаре терра, Суна а вевза Да. Сайн са а дІало Ас уьстагІийн дуьхьа.

Яхьъя 10:15

Вай хьалха аьллера, Iийса вала везаш вацара. Иза къинош тIехь долуш вацара, Цо кхачам боллуш кхочушдора итт весет. Амма вайга болчу безамна Цо Iожалла тIеэцна. ЖIара тIехь Цо чIоггIа мохь туьйхира:

Ва Сан Дела! Со хІунда вити Ахь?

Марк 15:34б

ЖIара тIехь къизалла ловш дохучу сахьташкахь Да Дела дIавирзинера Шен КІантах, хIунда аьлча Шен возаллица Цунна ца лаьара Шена вайн къинош тIеэцна волу Iийса ган. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду дийнан делкъе йоллушехь, стигал кхоьлира. Дас Шен Iазап хьоьгуш волчу КIентан сурт дуьненна ца гайтархьама деш долуш санна дара иза. Цуьнан Iазапехь хилар жIарах дIатоьхначу стеган бала хьегар хилла ца Iара. Iийсас лайнарг дерриг а адамашна догIуш долу таIзар дара, цундела Цуьнан бала хьегар чIогIа доккха дара:

Иза гина, дукха адам инзардаьллера, хІунда аьлча цхьана а адаман йоцучу кепара цІармата дара Цуьнан сибат,…

ЕшаІ-ЯхІу 52:14

Оцу масех сахьтехь Iийсас беза бала лайра. Цо Шен лаамца тIелаьцна вайн къинна догIу таIзар. Иза, вайн метта дIалуш болу Iахар хилла, велла. Дала иза нисдалийтина, иштта бара Цуьнан лаам. Делан Йозанаш тIехь аьлла ду:

Шена тІехь цхьа а къа доцуш Верг Дала вайн дуьхьа къинош летийнарг санна вира…

2 Коринтхошка 5:21a

Делан Йозанаш тIера хьалхалерчу пайхамарел башхалла яра Iийса коша чохь цависар. Иза денвелла Шена тIехь Iожаллин олалла доций гайтархьама. Iийсас аьлла:

«Аса Сайн са, юха а схьаэцархьама, дІало дела, Сан Дена Со веза. Цхьаммо а дІадоккхур дац Соьгара Сан са, амма Аса-Айса дІалур ду иза. Сан йиш ю Сайн са дІадала а, иза юха схьаэца а. И весет Ас Сайн Дегара схьаэцна».

Яхьъя 10:17–18

Iийса жIара тIе ваккхарна бехке бора римхой а, иштта яхIудхойн коьрта динан дай а. БIешерашкахь жуьгтий чIогIа хьийзош хилла, хIунда аьлча царна тIебуьллуш хилла Iийсан Iожаллин бехк. Амма иза иштта данне а дац. Делан Йозанаш тIехь билггал аьлла ду: Iийсас Шен лаамца дIаделла Шен са. Цхьаьнгга а, Цуьнан Шен лаам ца хилча, дайталур дацара иза. Цо Ша тIелаьцна Iожалла вайга болчу безаман дуьхьа. Билггал бакъдерг хIун ду аьлча, иза Iийсан валаран бехке дерриг а дуьне ду, хIунда аьлча Иза кху дуьненан дерриге а адамийн къиношна тІера велла.

Амма вай хьарамлонаш лелош долчу хенахь вайн дуьхьа велла Дала леррина Къобалвинарг. Цу тайпана Шен вайга болу безам мел боккха бу гойту Дала.

Римхошка 5:8

Дала леррина Къобалвинарг денвалар иза чIагIо йоллуш билгало яра Делан бакъхилар дерриге адамех Iийсан сагIа даларца хилар. Мах дIабелла а, и кхоччуш хилла а лерина бара. Iожалле ца латталора Iийса шен марахь — Цо толам баьккхира Iожаллина тIехь! Iийсас къинан буржалш дIа а хадийна, иблисан олалла доха а дина, кхераме хилаза ца йолуш йолу Iожалла дIаяьккхина.

И бераш дилханах а, даьІахкех а лаьтташ ма-хиллара, Иза а хилира уьш санна, Шен кхалхарца Іожаллина тІехь ницкъ болу иблис эшорхьама а, Іожаллех кхоьруш, дерриге а шайн дахарехь лоллехь баьхкинарш паргІатбахархьама а.

Iебархошка 2:14–15

Iийса денвелча, иблис чIогІа бIарзделла хьаьвзина хир ду. ЯхIуд-Искархочунна ямартло ян марздинчу цунна ша толам баьккхина моьттура. Амма цуьнан планаш ерриг а йоьхна дIаевлира. Цуьнан уггаре кхераме герз — Iожалла — шен юнах дІакъаьстира.

БIешерашкахь стаг иблисан ЛОЛЛЕХЬ вара. Цо гуш лаьтташ йолчу харцонца а, ахбакъдолчуьнца а, ур-атталла шен хилар а дац бохуш, урхалла дора адамашна тIехь шен Iалашонца. Амма иблисан Iаткъам ца хилча а, адам кхачам боллуш бакъон тIехь дахалур дацара. Иза КЪИНАН ЛАЙ дара.

ТIаккха Іийсас, ван а веана, къинан лоллера, МАХ А БЕЛЛА, вай ПАРГІАТВАЬККХИРА. Вайна хала хир ду кхета, цу заманчохь лелаш хилла долу хIуманаш вай дIа ца диллича.

Цу деношкахь хьалдолчу стеган лай эца йиш яра леш бухкучу меттехь. Цигахь буржалш тоьхна болу йийсарехь берш а, кIезигбина бохийнарш а бухкуш бара — хIораннан шен билгалбаьккхина мах а болуш. Эцархочо оьшшучул мах дIалора, тIаккха лай цуьнан дола волура. И шадерриг а долуш дерг дара, амма цул тIаьхьа гIуллакх кхечу агIор доьрзуш хила а тарлора. Иштта хуьлуш меттиг а йогIура, керлачу олахочо шена леш бухкучуьра валийна волу лай гича, цунна тIера буржалш дIа а дохий, иза паргIатвоккхура. Иштта меттиг хилча, цу лех МАХ ДIА А БЕЛЛА, И ПАРГIАТВАЬЛЛА лорура.

Билггал и дина вайна а Iийсас. Вай а дара, къинан а, иблисан а буржалшца дIа а дихкина, лаьттарчу дахаран лецнарш хилла лаьтташ. Вешан ницкъаца вай паргIат ца довлалора. ТIаккха Iийсас ван а веана, Шен цIийца вайх мах дIа белла, вай схьаэцна. Цо вай, эца а эцна, вайн буржалш а йохийна, паргIатдаьхна.

Хаалаш, телхина дІадер долу дети я деши а делла эцна яц шун паргІато, шун дайх дисинчу гІийлачу дахарх шу мукъадохуш, амма цІеначу а, бехк боцучу а Іахаран санна долу, Дала леррина Къобалвинчун деза цІий делла ю.

1 Кипин 1:18–19

…Дала леррина Къобалвинчо кІелхьардаьхна вай и товрат-хьехамаш кхочуш ца барна хуьлучу неІалтах, и неІалт Шена тІе а лаьцна. ХІунда аьлча Делан Йозанаш тІехь яздина ду: «Диттах ирхъоьллинчу хІоранна а тІехь неІалт ду», — аьлла.

Галатахошка 3:13

Іийсас, Шен цІий Іанорца мах а белла, вай паргІат а даьхна, вайн къиношна геч а дина. Ткъа иза Дала вайна шортта деллачу дикане хьаьжжина ду.

Эпасхошка 1:7

ГIота

Ткъа хIинца юхадогIур вай Iийсас далийначу адамаш женца дустарна тIе. Шуна дагадогIуш хир ду, лерина лелаш волу жаIу, буьйса йоккхуш, гIотин чуволлучу меттехь дIавуьжура, жа лардархьама. Iийсас аьлла:

Со ков ду. Милла а Сох чуваьлларг кІелхьарвоккхур ву.

Яхьъя 10:9а

Iийсас аьлла адамаш Шегахула кIелхьардевр ду. Амма уьш стенах кIелхьардевр ду? Цо бохура къалаторна хин долчух — валарх, цуьнца боьзна йолчу гуттаренна а хир йолчу тIаьхьалонах а.

ГIотин цхьаъ бен йоцу неI санна, иштта Iийса а ву вайна абаденга дахаре цхьаъ бен йоцу чуволийла. Кхин некъ белла бац.

• Кхаимна а, Хьабулна а Далла тамехь хила кхин некъ цабалар санна,

• Нохьин кIелхьардохучу хин кеман цхьаъ бен ца хилла чуволийла санна,

• Делан четарна чувуьгуш долу цхьаъ бен доцу ков санна

• ГIотин цхьаъ бен йоцу чуволийла санна а, иштта Іийса — Далла тІе цхьаъ бен боцу некъ бу.

Цхьаболчарна моьтту, Далла тIе кхечу муьлххачу динехула я вовшахтоьхначу динашкахула вахало, амма Делан Йозанаша Далла тIе боьлху кхин некъаш лаьрра дац. Хила тарло, хIинцалерачу паргІатонан а, демократин а заманахь хIара гIуллакх дискриминаци лара а, амма Делан Йозанаша юх-юха а боху вайга: цхьаъ бен боцу Далла тIе боьду некъ — иза Iийса ву.

Кхин цхьаьнггахь а кІелхьардовлар дац, хІунда аьлча стигал кІелахь кхин цІе яц адамашна кІелхьардовла елла».

Векалийн 4:12

Вайна хаза ца хета там бу, хIара Делан Йозанийн чIагIдар, амма вай кхеташ хила деза Дела вайн Кхоллархо вуйла, тIаккха И вайн Олахо а хуьлу. Цундела Цуьнан юьззина бакъо а, аьтто а бу вайна Шен законаш тIедахка. Нагахь санна вайна Цо къастийна некъ ца безахь, вайн бакъо ю и дIататта. Дала вайна и бакъо ло, амма иза иштта делахь, вай ваьш дIадала деза вешан декхар — къинах йолу, гуттаренна а йолу Iожалла тІе а эцна.

Цаларар

Iийсас билггал кхетош аьлла, Далла тIе боьдуш кхин некъ бац аьлла. Делахь а Цо кхечу тайпана тешар дерш къиза хIаллакбе ца боху. Iийса билггал бакъдерг хьеха гIертара: билггал бакъдолчо тилар гучудоккхуш хилча, адаман аьтто хуьлу нийсаниг къасто. Ницкъаца нах тешийталур бац. ОхьатаIор а, ницкъ бар а иза — галморзах ду Iийсас хьехначуьнца.

Iийсас законах а, пайхамарех а дуьйцуш, ладоьгIучу Цуьнан тIаьхьахIиттинчарна хьалха хууш хилла хила мега, хIун тІаьхьало хир ю цу хьехаман. Уьш Риман империн меттигаш тIехь бехаш бара, ткъа римхой хийра дин лелош болчаьрца тарлора, нагахь санна цу хийрачу динехь болчара римхойн паччахь а дела лоруш хилча. Нагахь санна Iийсас Ша бу Далла тIе боьду кхин а цхьа некъ аьллехьара, римхой реза хир бацара. Амма, Iийса цхьаъ бен боцу Далла тIе боьду некъ бу бохуш, чIагIдечу хьехамо Империн оьгIазалла хьала ца йоккхийла дацара. Делан Йозанаш тIехь доцучу ширачу дийцаршкахь Iийсан уллорачу цхьайтта мурдана Цуьнан хьехам дIасабаржорна бойуш таIзар дина. Уьш шаьш тешаш долчу билггал бакъдолчун дуьхьа белла. Царах цхьайтталгIаниг билггал долу бакъдерг дIасадаржорна махках ваьккхина.

Парушхой

Парушхоша шаьш Далла тамехь хилар гойту, Мусан товрат-хьехамаш ца талхабойту бохуш, шайггара керлачу законийн система кхоьллина. Iадаташ кхочушдар тIехь парушхошна ала хIума дацара.

Амма вайн дахарехь уггар а дIасадаьржина долу тилар, иза стеган шен ницкъаца — дикачу гIуллакхашца а, итт весет а, Iадаташ а кхочушдарца а — стигалшка ша кхачалур ву моттар ду. Ишттачу ойланашца адамаша сатуьйсу, шаьш Делан цIа чу ихча а, чІурамаш дехкича а, сагIанаш даьхча а, иза Далла тамехь хила тоьар ду аьлла. Амма Делан Йозанаш тIехь цунах лаьцна цхьа а хIума аьлла дац. Ма-дарра аьлча, цу тIехь кхиниг аьлла ду.

Парушхой тIехулара чIогIа дика лелаш бара, ткъа Iийсас уьш бехке лерира, церан хьехам а, дахарехь лелар а гIалатдеш. ТIехула цара лелош долчу хIуманаша дIаюкъура церан чохь йолу куралла. Ткъа Iийсас аьлла, цхьаъ бен боцу Далла тIе боьду некь — иза Цуьнан дашах тешар ду.

Вай хIора дийнахь кхочушдо дахаран тешар. Хила тарло, иза шуьца хIинцца а хуьлуш ду: нагахь санна шу гIанта тIехь хевшина делахь, шу тешна ду, цу гIанто шаьш ловриг хиларх а, охьакхетар доцийла а. Цу гIанта тIе ховшуш, шуна дагадеана-м хир дац: «Со теша и гIант тоъал чIогIа хиларх», — амма, хIетте а, шаьш тешаш хилар аша цу гIуллакхца гайтина. Цхьана агІор, тешар цхьаннах а дозуш дац. Коьрта кхин ду: стенах я хьанах теша шу? Шу чIогIа хиларх тешаш долу гIант шуна бухахь доха а ма мега, амма иза гIант бен хир дац. Нагахь санна Iийсас шун декхарх — къинах мах дIабаларх шу тешаш делахь, тIаккха шун шеко йоцуш тешаш хила мегар ду Цо иза билггал иштта дина хиларх. Цо ваIда дина:

Іийсах тешна дела, Делан доккхачу диканца кІелхьардаьхна шу. Ткъа иза шуьгара дац. Иза Делан совгІат ду. Аша дика гІуллакхаш дина хиларна делла дац иза, цундела шух цхьаммо а дозалла ма де.

Эпасхошка 2:8–9

Делан Йозанаш тIехь аьлла ду, Дала леррина къобалвинчу Iийсах тешаро вайна къинан тIаьхьалонах кIелхьардовларан некъ дIабоьллу. И кIелхьардовлар Делан совгIат ду, цундела вайн дикачу гIуллакхашца вайга и даккха ца ло.

• СовгIат маьхза луш ду.

• Нагахь санна совгIат даккха дезаш делахь, тIаккха цунах совгIат ца хуьлу.

• Муьлхха а совгIат, цуьнан билггал долчу маьIнехь, дала догIуш ду.

Нагахь санна вайна совгIат ваьшна догIуш ду боху хIума тIаьхь-тIаьхьа алсам хета долалахь, тIаккха, маьхза совгIат долчуьра дIа а долий, цунах хьуна догIу совгIат хуьлу. Амма Дала вайна луш долу абаден дахар, иза билггал бакъдолу совгIат ду, хIунда аьлча иза вайна цхьана а кепара догIуш дац.

Парушхой тешна бара, шайн тIехулара дика лелар Далла тамехь ду аьлла. Амма Дала вайга боху, нагахь санна Ша адамашна царна догIург луш делахьара, тIаккха цхьаннан а воккхавейла дацара шен бакъхиларца. Дала вай кхелъярах кIелхьардоху, вайн бакъахара хиларна а доцуш, амма вайн тешар бахьана долуш.

Къинош леторна луш йолу ял Іожалла ю, ткъа Дала луш долу совгІат Дала леррина къобалвинчу Іийсаца цхьаьна хир долу хедар доцу дахар ду.

Римхошка 6:23

Тешаро вайна хоуьйту, Iийса вайн метта вайн къинош бахьана долуш велла хилар.

Тешаро вайна хоуьйту, Iийсас вайн къинах декхар дIаделла хилар.

Тешаро вайн тешам чIагIбо Цуьнан Iожалла Делан бакъонан кхелъярна тоьаш хиларна тIехь. Вай теша, Дела хIинца вайга хьоьжучу хенахь, Цунна вайн къа ца го аьлла. Далла вай Iийсан бакъахьара хилар тIедуьйхина го.

Тешаро вайна Дала вайна гуттар а долчу дахаран совгIат даларх теша таро ло.

И дерриг а — тешар ду, амма иза бIаьрзе тешар дац.

Иза Делан Йозанаш тIехь билггал долчунна тIе доьгIна тешар ду.

Цхьаболу нах тешар боху кхетам денбан гIерта. Царна хета тешар дусталуш долу хIума санна, стеган иза дуккха ду я кIезиг ду аьлла. Амма цу тайпаначу хIумано гIуллакх харцахьа доккху. Iийсана тIе гIуллакх дилларца, вай хин буха воьдучу, ша кIелхьарвоккхучуьнга хи чуьра берда тIе ваккхийта реза волчу стагах тарло. Вай жоп ло «ХIаъ!» - олий, вайга «Ас гIо до хьуна» бохучунна.

И резахилар дуста ца ло. Хи чу воьдуш волчун Іалашо «ХIаъ» алар яц. Цо тешарца дIало шен са кIелхьардоккхучуьнга. ТIаккха долччул а хаза хир дара, тIаьхьо кIелхьарваьллачо, ша резахилар бахьана долуш, шен дахар дIадоьдуш долуш санна чIагIдеш хилар. Иштта вай а теша деза Iийсах вешан къиношна гечдарна тIехь. Вай мел чIогIа теша бохучу барамо кIелхьардохуш дац вай — вай кIелхьардоху жIара тIехь вайн метта веллачу Iийсас.

Ур-атталла стага, ша хин буха воьдуш вуйла хуъушехь, шен куралла тIех хиларна, гIо ца дехахь, иза хин буха гIур ву. Хила тарло, кхечу нахана иза хин буха воьдуш хилар ган, амма цхьана кепара цунна гIо далур дац, цо цаьрга и гIо шена дайтталц.

Изза хуьлуш ду синан дахарехь а. Стагана хаа деза, ша гIаддайна къинош тIехь дерг вуйла, — тIаккха бен иза кIелхьарваккхалур вац шен декхарх — къинах. Иза дуьхьарлера гIулч ю.

Делан Йозанаш тIехь дукха масалш ду, Дала леррина къобалвина Iийса Мила ву а, Цо кхочушдинарг хIун ду а гойтуш долу. Вайна ала бен ца хаьа, Iийсас Шен мурдашна хьехамаш бечу хенахь царех муьлханиш далийна. Шеко йоцуш, оцу масалшна юкъахь вай хьаьвсинчарех дукхахдерш хир ду. Хила тарло, цигахь дуккха а кхидерш а хилла. Iийса дIасецначул тIаьхьа, массо а цIа чохь берш тап-аьлла севцна хир бу. Iийсан мурдашна, хIинца вайна санна, цхьана хаттарна а жоп далар бен ца диснера: стенца боьзна беза деган синхаамаш — шена хетачу тешарца а, дикачу гIуллакхашца а я Iийсас вайн метта вайн декхар дIадалар кхочушдарца?

ХIинца массо а хIума маьIна долуш хилла. Нагахь санна цхьаммо шуьга: «Iийса хIунда вала везаш вара?» — аьлла, хаттахь, шуна хIинца жоп дала лур ду:

«Къинна Iожаллин таIзар догIу. Вай дала дезаш дара Iожаллин абаденга йолчу тIаьхьалонца, амма вайн метта, вайна догIуш долу таIзар Шена тIе а лаьцна, Iийса велла. Иза вайн метта хилла СагIа ду».

ПхийтталгIа Корта

1. «Дела, алахьa, ас хIинца хIун де…»

Ша денвеллачул тІаьхьа Іийсас дикка хан яьккхира мурдашца

Хала баланаш а, кхалхар а лайра Цо. Юха, ден а велла, цу векалшна тІевеара Іийса, царна Ша гойтуш. Цо дукхазза а Ша денвалар билгал бакъ хилар гойтуш долу тоьшаллаш делира. Іийсас, кхин а шовзткъа дийнахь царна хьалх‰ а хІуттуш, Делан Олаллех лаьцна дуьйцура.

Векалийн 1:3

Чаккхенгахь Цо уьш юхабалийра кхо чаккхарма Яру-шалаймера дІа йолчу евзаш йолчу меттигашка.

Цаьрца Ярушалаймера ара а ваьлла, Бет-ХІине кхаччалц дІавахара Иза. Куьйгаш хьала а айина, уьш декъалбира Цо. Юха, уьш декъал а беш, царна гена а волуш, стигала хьалаваьккхира Иза.

Лака 24:50–51

Мурдаш леррина стигала хьоьжуш лаьттара Иза хьалахьочу хенахь. ЦІеххьана царна юххехь кІайн духар тІехь долу ши стаг дІахІоьттира. «Галилай-мехкан бахархой, — элира цара, — шу хІун деш лаьтта, стигала а хьоьжуш? Шу долчуьра Іийса стигала хьалавоккхуш шуна гина ма-хиллара, Иза иштта юха а вогІур ву».

Векалийн 1:10–11

Маликаша аьллера, Іийса юхавогІур ву. Делан Йозанаш кхидІа теллича, цу тІехь билггал дІаделлалуш ду дуккха а хиндолчух лаьцна дерг[1]. Дала Ша леррина Къобалвинарг воуьйтур ву аьлла долу Шен дош кхочушдар санна, иштта шеко яц Цо Иза юхавогІур ву аьлларг а кхочушхиларан: Дала, даим санна, Ша аьлларг кхочушдийр ду.

КхидІа Делан Йозанаш тІехь дуьйцуш ду Іийсан (тІаьхьа шайх векалш аьллачу) мурдийн дахарца доьзна долу хиллачух лаьцна. Оцу, Цунна тІаьхьахІиттинчара, шайн хьехамашкахь товратан Іедалх а, пайхамарех а дуьйцуш, Дала леррина Къобалвинчунах лаьцна довзийтина дукхахболчу нахана.

Делан дош дІасадаьржаш дара, Ярушалаймехь мурдаш алсамбовлуш бара. Дуккха а динан дай Іийсах долчу тешарна муьтІахь хилира.

Векалийн 6:7

Ур-атталла Іийса хІаллаквина болу жуьгтийн динан дай а тешна. Делахь а дукхахберш ца тийшира, тІаккха, и иштта хила тарло бохуш, ладоьгІуш болчу мурдашна хууш ма-хиллара, тешначарна тІаьхьабевлира уьш. Къаьсттина эмгараллица тешаш болчарна тІаьхьаваьллачех цхьаъ вара Шаул цІе йолу къона парушхо. Цуьнан лаамца дукхахболу Іийсана тІаьхьахІиттинарш байинера я набахти чу боьхкинера.

Хьалха санна оьгІазаллех кхехкаш вара Шаул, Іийсан мурдаш хІаллакьхиларе сатуьйсуш. Иза динан коьрта да волчу веара. Цо цуьнгара Дамасакх-гІаларчу жуьгтийн гуламан цІеношка дахьа лерина кехаташ дехира. Цу кехаташа Шаулана бакъо лора Іийсан некъан мурдаш, божарий а, зударий а, бехка а бихкина, Ярушалайме схьабало, нагахь уьш цунна карабахь.

Иза Дамасакхе схьакхочучу хенахь, цІеххьана стигаларчу серлоно къагийра иза. Шаул лаьтта охьавоьжча, цунна аз хезира. Цо кхуьнга бохура: «Маржа Шаул яІ! Соьга бала хІунда хьоьгуьйту ахь?»

«Хьо мила ву, Веза Эла?» — хаьттира Шаула.

«Со Іийса ву, ахьа эккхийна лелош волу, — элира Цо.

Векалийн 9:1–5

Иштта доладелира и доккха гІуллакхдар. Цу хенахь дуьйна Шаул чІогІа хийцавеллера. Иза, тешаш болчарна тІаьхьаваьллачуьра саца а сецна, ша а хилира царах цхьаъ. Хьалха тІаьхьаваьлла леллачух, эккхийна лелачех цхьаъ а хилла. Цкъа цунна тІулгаш а диттина, иза вала а витина, кхузза гІожмаш а йиттина, пхоьазза шед а йиттина, кхузза хинкема доьхна а висина, цу тІе, и цкъа кхузткъе дейтта сахьтехь хІорда чохь махо ваьккхина а лелийна. И шадерг а Шаулна хилла кхечу нахана, Іийса — Дала ВАІДА ДИНА ВОУЬЙТУР ВУ АЬЛЛА ВОЛУ КІЕЛХЬАРДОХУРГ ву бохуш, дийца гІертачу хенахь. Вай вуьйцуш волу Шаул, иза дукхахдолу Хазачу кхоан тІера дакъош яздина волу векал ПахІал ву.

Делан Йозанаш доьшуш, вайна масийттазза гина, Дала адамашка ойла йойтуш долу хаттарш луш. Цу тайпа хаттарш, адаман уггар къайлах йолу ойла гучу а йоккхуш, иза долуш долчунна тІеверзийта деш ду. Билггал иза хилла Шаулца а: Дала цунна дуьхьал а хІоьттина, хаттар дина:

«Маржа Шаул яІ! Соьга бала хІунда хьоьгуьйту ахь?»

Цу хаттаран маьІна ишттта дан мегар дара: «Шаул, хьо Сан мостагІ хІунда ву, Сан доттагІа хилалур волуш хилча?» Шаулан жоьпан тоьшалле хьаьжча, иза дика кхеташ вара, ша Хьаьнца къамел деш ву. Цо аьлларг «Веза Эла» ма дара.

Нагахь санна вайна иштта Далла дуьхьал нисдала ирс доьгІна делахьара, Цо, суна схьахетарехь, къамел хаттарца долор дара. Иштта хир дара олийла чІогІа кІезиг ю: дерриг а Делан Йозанаш тІехь цу тайпана меттиг масех бен яц. Амма, иштта дуьхьалкхетар ца хилча а, хІетте а вай Делан Йозанаш тІехь яздинчу билггал дерг вайна гойтуш ду. Ткъа Делан Йозанаша, ас дешхьалхенна тІехь билгалдаьккхина ма-хиллара, шен гуламца адамна харжамбар тІедуьллу. Дала вайга хаттар до.

ХІара тептар дешча, шуна девзина Делан Йозанаш тІера билггал долу бакъдерг.ХІинца шу жоп дала дезаш ду шайна девзаш долчух. Иштта Дала хоьтту: «Хьан декхарна-къинна тІера — мах дІабелла волу Іийса хьо КЕЛХЬАРВОККХУРГ хиларх теша а теший хьо, Иза лара а лорий ахь?»

Ойла елаш, жоп далале хьалха. Хила тарло, аша кхунах даим а ойла йина хила, амма вукху агІор, аша кхин а жимма ойла ян еза кху хаттарна тІехь.

Нагахь санна аша «ХІАН-ХІА, со ца теша Іийса со КІЕЛХЬАРВОККХУРГ хиларх» аьлла, жоп лахь, тІаккха оцу деллачу жоьпан хІуъа а бахьана хиллехь а, кху коьртан дисина долу дакъа шуна къезиг эша там бу. Деша-м доьшур ду аша кхидІа дерг, амма аса хьехар дийр дара шуна, и дакъа Іад а дитина, «БЕГІИЙЛА ХАН» бохучу декъана тІе довла. Делан Йозанаша вайна хьоьху, нагахь санна стаг Дала леррина Къобалвинчун хаза кхаъ дІатоттуш велахь, тІаккха иза дисина долчу яздинчух нийса кхетар вац, хІунда аьлча…

…иза валаран некъа тІехь болчарна ду иштта. Бакъволчу Делах ца тешачеран хьекъал бІарздина кху дуьненан харцдала, Делан вастехь волчу Дала леррина Къобалвинчун сийлаллех лаьцна болчу хазачу кхоан серло царна ца гайтархьама.

2 Коринтхошка 4:3–4

Нагахь санна аша: «ХІАЪ, ас тІелоцу Іийсас сан декхарх — къинах мах дІабелла хилар», аьлла, жоп лахь, тІаккха кхидІа деша. Билггал шу санна болчу нахана яздина ду Делан Йозанаш тІехь дисина долу дерриг а.

Нагахь санна аша, “ХІАЪ” аьлла, жоп деллехь, со шуьга хатта лууш ву: кхетадой те аша, Дала шун къинна гечдина хилар а, тІаккха шуьца йолу юкъаметтигаш меттахІиттаяр а, Іийса вайн метта хийцина делла СагІа ду аьллачу тешарна тІе а доьгІна?

Нагахь санна шуьга цІеначу даггара кху хаттарна а, “ХІАЪ” аьлла, жоп далалахь, тІаккха соьга чІагІо ялур ю, Делан дашна тІе доьгІна, шун къинна геч а дина, шун Делаца йолу юкъаметтигаш метта а хІиттина.

Нагахь санна шу Іийса шайн метта шун къинан дуьхьа валарх тешаш делахь, иза шун декхараллин тІедожорах мах дІабелла бохург ду. Делан Йозанашца доьзча, Дала иза жІара тІе дІатоьхна.

Шаьш къинош летийна дела а, кхечу къаьмнех шаьш схьадевлла дела а, хьалха шу делла дара. Ткъа хІинца Дала леррина Къобалвинчуьнца доьзна долу шу денделла, Дала вайн массо а къиношна геч а дина. Цо дІадайина вайн декхар тІеяздина долу йоза. Оцу кехат тІехь вайна дуьхьал долу а, вай бехке озош долу а парзаш дара. ЖІарах дІа а тоьхна, Дала и кехат дІадаьккхина.

Ковлусихошка 2:13–14

Иштта, ши эзар шо хьалха вайн декхар — къа жІара тІе тоьхна хилла. ТІаккха, шу Шех тешарна тІе а доьгІна, Дала боху:

…шун къинош а, харцонаш а кхин дага а йохкуьйтур яц Аса.

Iебархошка 10:17

Дала дерриг а гечдо.

ХІунда аьлча, стигал лаьттана гена йолччул, боккха бу Везачу Элан Шех кхоьручаьрга болу безам. Малхбалехьара малхбузенга кхаччалц йолу еха юкъ санна, дІакъастадо Цо вай хьерчийна долу къинош вайх.

Забур 102:11–12

Иштта, Дала леррина Къобалвинчуьнца верг — юхакхоьллинарг ву. Шира дахар дІадаьлла, хІинца керланиг хилла дІахІоьттина!

2 Коринтхошка 5:17

ХІинца вайна цІе яьлла богучу Іома чохь гуттаренна йолу Іожалла хир яц. Іийсас боху:

Сингаттаме ма хуьлийла шун дегнаш. Делах а тешалаш, Сох а теша. Сан Ден цІахь дуккха ю чоьнаш. Со шуна меттиг кечъян воьду. Иза иштта дацахьара, Ас и эр дацара шуьга. Аса, ваха а вахана, шуна меттиг кечйина яьлча, тІаккха юха а веана, Со волчу дІадуьгур ду шу, шу а Со волччохь хилийтархьама. Со воьдучу метте болу некъ а бевза шуна.

Яхьъя 14:1–4

Тешаш волчун дахар дІадоьдуш ду, амма цуьнан сатуьйсийла ду, Іийсас ма-аллара, стигалшкахь шена кечйина меттиг хиларе. Тешаш волчунна бакъо елла, ша стигалийн адам ду ала. Цуьнан Делаца йолу юкъаметтигаш меттахІиттина.

Мацах шу лаьттарчу доьзалехь дуьнен чу девлла. Ткъа хІинца, Делан Йозанаша ма-бохху, шу Делан дуьхьа дуьнен чу девлла. ТІаккха, шун лаьттара дай-наной, хІуъа хилча а, шун дай-наной дисаре терра, — иштта шу а Делан дуьхьа дуьнен чу девлча, дуьнен чу ца девлча санна хилалур дац. Вайн Делаца йолчу юкъаметтигех лаьцна къамел доладелча, гуттаренна а Делаца диса дезаш хилар дагадаийтар коьрта ду[2].

Аса хІара яздина шуьга, Делан КІантах шу тешаш хиларна, шун бакъдолу дахар дуйла[3] шуна дІахаийтархьама.

1 Яхьъяс 5:13

Со теша, я Іожалло, я дахаро, я маликаша, я жинаша, я цхьана а долуш долчо, я цхьана а хиндолчо, я цхьана а ницкъаша, я цхьана а вайна тІехь долчо, я цхьана а вайна бухахь долчо, я Дала кхоьллинчу цхьана а кхечу хІумано а вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Іийсагахула болчу Делан безамах вай дІакъасто йиш цахиларх.

Римхошка 8:38–39

Шу хІинца Делан гергара доллушехь, хІетте а, Делан Йозанаш тІехь аьлла ма-хиллара, къа лата ца деш ца Іа. Аша къа латочу хенахь, аша деш долчо стигаларчу цІенна чуьра доттагІаллин тІекере хилар галдоккху.

ТІекере гергарлонах къасто хаа деза. Масала, нагахь санна дас кІанте туьканара бепиг да аьлла дехча, ткъа кІант, и даран метта, велосипед хахка вахча, иза, ша юхавирзича, цхьана а дикане ладоьгІуш вац. Ша динчу гІуллакхца цо шен деца тІекере хиларна дуьхьало йина, тІаккха церан кхидІа хилла долу къамел шуна хезнехь, шуна иза хаалур дара. Дера, гергарло и дарх цхьанхьа дІа-м ца долу, амма тІекере хилар доьзалехь галдолу. Делан Йозанаша вайна и хало муха кхочушъян еза гойтуш некъ балабо.

Нагахь санна адамо къа латийнехь, цо иза Деле дІахаийта деза, ткъа нагахь санна, цо шена уллорчунна халахетар динехь, иза цуьнца барт бан гІорта веза. Дала ваІда дина.

Нагахь ваьш летийначу къиношна вай даре дахь, Дала вайн къиношна геч а дийр ду, дерриг а бакъдоцучух вай цІан а дийр ду, хІунда аьлча Иза тешаме а, бакъ а ву.

1 Яхьъяс 1:9

Стаг ша латийначу къинна даре дича, цуьнан Делаца йолу тІекере цу сохьта меттахІуттур ю.

Шун декхарш

Цкъа цхьана доьзалехь ас хІокху темех лаьцна хьехам бинчул тІаьхьа, хІусамдас соьга элира: “ХІаъ, со кхета, со къинош тІехь дерг вуйла”. КхидІа цо доцца дийцира суна Делан Йозанех лаьцна йолу шен ойланаш, ша шен ницкъаца бен Далла тамехь хилалур воцийла шена хууш хиларх со тешорхьама. Цул тІаьхьа цо, кхетош, Іийсас жІара тІехь кхуьнан дуьхьа диначух долу шен тешар гайтира. Ткъа чаккхенгахь тІетуьйхира: «Суна хаьа, шун кІант вуйла. Цо ша хІумма а ца дина шун доьзале вархьама. Иштта аса а хІумма а ца дина Делан гергара хилархьама. Амма кІентан, ша доьзалан декъашхо волуш, шен декхар ду: цо нехаш ара а йоху, пхьегІаш йила гІо а до, иштта кхидІа а. Со хІун дан декхарийлахь ву те, Делан доьзалан декъашхо хиларе терра, Далла?»

Иза чІогІа ладаме хаттар ду. Цунна жоп Делан Йозанаш тІехь кхидІа кардойла ду. Делан тептар тІехь аьлла ду, адаман дахаро билгалдоккху хІун ду цунна коьрта, стенна тІехь бо цо шен тидам. Иза тайнигаш яц. Шадерриг а аша тидам бечунна тІедоьгІна ду. Нагахь санна, аша тидам шайна тІе боьгІнехь, шу чІогІа шаьш дезаш хир ду. Ткъа нагахь санна аша тидам Далла тІе боьгІнехь, тІаккха шуна карор ду, шун дахаро Цунна хила ма дезза долу ларамалла а, сийлалла а дахьаш хилар. Иштта, кхетам болуш тешар долуш верг хилархьама, аша дан деза:

1. Шаьш хІинца Іийсан бахьанехь, аьлча а шу Дала леррина Къобалвинчуьнца хиларна, тидам тІебахийта. Далла лаьа, шу хаза хеташ хила шайна къинна гечдарна а, абаден дахар даларна а. Шу хІинца Дала леррина Къобалвинчунна чохь долу керла кхоллар ма ду, И бахьана долуш шуна абаденга долу дахар хуьлуш ма ду.

2. Іийса дикахо вовзархьама къа хьега. Векало ПахІала аьлла: шен Іалашо ю

…Дала леррина Къобалвинарг вовза а лаьа сунна…

Пилапхошка 3:10

Шайн тидам Везачу Элана тІебахийтича, аша шайна тІеерзийна йолу ойланаш дІайоху. Аша Цунна там барна а, кхечу нахана гІуллакх дарна а гІайгІа бийр бу. И санна дерг хуьлу кегийрахошца, шайн безам баханчу хенахь: шайна везачу стеган дуьхьа уьш массо а хІума дІакхосса кийча бу.

3. Ерриге а дахаран халонаш Далла тІеяхка, хІунда аьлча шу тешна хила мегар ду, Цуьнан шун массо хьашташ кхочушдан ницкъ буйла.

И бакъонаш ларъеш леларца, шуна хаалур ду, шаьш синан жималлера кІез-кІезиг синан даккхий хиларехьа довлар. Ткъа и синан даккхий хилар аша шайн синан ницкъашца доцийла хаийтархьама, коьртаниг ду:

…шуна чохь и дика гІуллакх дан Долийначо, Дала леррина къобалвина Іийса вогІун волу де тІекхаччалц, иза кхочушдийр дуйла.

Пилапхошка 1:6

Жима бер дерриге а дахарехь бер диса дезаш цахилар санна, иштта «Дала леррина Къобалвинчуьнца юха дуьнен чу ваьлларг» а виса ца веза синан жималлехь. Ишттаниг наггахь хилахь а, вай цу тайпачаьрга хьовса ца деза. Далла тІе ойла яхийтий хила, тІаккха шу даккхий хила дуьйлалур ду.

МостагІий

Шун мостагІий бу, шу новкъа тІера даха гІертар болу.

1. Вайн адамийн амал. Иза адаман уггар вон мостагІ ву. Делан Йозанаш тІехь аьлла ма-хиллара, вайн къинойн адамийн Іалам дузалур доцуш ду. Цунна даим а алсам ахча а оьшу, дуккха а тергам бар а деза, кхидолу гонахарниг а деза, кхин а хаза духар а иштта кхидІа а. Цхьана ханна цунна тоам хила там бу, амма цул тІаьхьа цунна, хІуъа делахь а, алсам дерг деза шен лаамийн «хара» юзархьама. Вайн адамийн Іалам ШЕНА тІе ойла гулъйина ду. Делан тептар тІехь аьлла ма-хиллара,

…Делан Сино шаьш лела ма-дарра лела, тІаккха шайн хьарам лаамаш кхочушбийр бац аша.

Галатахошка 5:16

Вай Делан Синца муха лела деза те? Кхузахь юха а дагадаийта деза, хІун хила деза вайна коьрта. Нагахь санна вай Далла тІе ойла тІеяхийта, дилханан къинойн лаамаш дІабохур бу цул ондачу Везачу Элана а, Кхоллархочунна а там бан луучу лаамо.

Ткъа вайн къинойн адамийн амалца вай иза делла долуш санна хила деза: иза тергал дан ца деза.

…шайна чохь лелаш болу а, кху дуьненца боьзна болу а адамийн лаамаш хІаллакбелаш…

Ковлусихошка 3:5

Масала, айса зуда ялаяле, со масийтта йоІана тІехьовза кхиънера, цаьрга массаьрга а сан безам даггара а бара. Амма аса зуда ялийча, сан хьалха хиллачаьрца йолу уьйраш дІахедира. Уьш суна белча санна бара. ХІинца сан цхьа лаам бен бацара — сайн зудчунна луург кхочушдар бен. Иза хилира сан тидам тІебоьдуш дерг. Сан кхин йиш яцара сайн ойланашка хьалха бевзаш хиллачарах цхьанна а тІе юхаверзавайта. Иштта адам а, ша тешар долуш хилале, шайн къинойн адамийн Іаламан лаамашна там бар бен, хІумма а деш дацара. Амма иза тешначул тІаьхьа, Дала цунна тІедиллира, массо а хІума Іад а дитий, Цунна там баран а, уллорчарна гІуллакх даран а бен гІайгІа ма бе аьлла.

…ваьшна тІера массо а новкъарло а, ваьшна гонах хьаьрчаш долу къа а дІадоккхийла вай. Доьналла а долуш, ваьшна хьалхā хуьлучу къийсаман новкъахула дІадовдийла вай, тешар кхоьллина а, кхочушдина а волчу Іийсана тІе а хьоьжуш…

Iебархошка 12:1–2

И Делан Йозанийн кхеторан хьехам нийсса бІостанашкахьа бу вайна тахана сих-сиха луш болчу хьехамна. Психологаша хьоьху, хьайн хьалха хилларг а ахкий, цигахь карае хьайн хало бохуш. Цара хьехам бо, цкъа мацах вон хилларг, дерриг а нисде бохуш, ткъа вайна бохам хиллехь, дог лозурш хуьлу: «Миска, хьо иштта хьал бахьанехь бохам хилларг ву…». Чаккхенан жамІехь вайн берриг а тергам шена тІе богІало, вешан халонашна тІе. Стаг шена чувулу. Делан Йозанаша, цунна дуьхьал, ваьш а, вешан хьалха хилларг а дицдаларе кхойкху. Ткъа вайна билггал халахетар динехь, вай гечдан деза, иза мел хала делахь а.

Амма вовшашца дика а, къинхетаме а хила. Дала шуна Ша леррина Къобалвинчуьнгахула гечдаре терра, шу а вовшашна къинтІера довла.

Эпасхошка 4:32

Тамашийна делахь а, амма кхечарна гечдарца, адамна хаало шен дахар толуш хилар. Ваьш диц а деш, Далла а, уллорчарна а гІуллакх дарна ойла тІе гулъярца, вай билггал ирсечу новкъа довлу. ХІорш ду бала хьегар дика хиъна волчу Іийсан дешнаш:

ХІара элира Ас шуьга, Сайн хазахетар шуна чохь хилийтархьама а, и шун хазахетар дуьззина хилийтархьама а.

Яхьъя 15:11

2. Дуьненара дахар. Делан Йозанаш тІехь аьлла ду, дуьненарчу дахаро вон Іаткъам бо вайна синан агІонгахьа, вайн ойланаш Іийсана тІера кху дуьненара дІаевр йолчу хІуманашна тІе а ерзош. Вай хила деза ваьш тІехьа ийзош долу хьалхалера, къинойн ойланийн, вай коьртачунна тІера дохуш долу хІума карор долчу хьолахь.

ХІунда аьлча… Делан дикалла гучуделира. Іесалла а, дуьненан боьха лаамаш а дІа а тесна, собаре а, догцІена а, суьпа а лелаш кху заманчохь даха хьоьху вайна оцу дикалло. Вай иштта лела деза, къобалдинчу сатийсаре ла а дуьйгІуш: иза хир ду сийлахьчу Делан а, вайн КІелхьардохург волчу Дала леррина къобалвинчу Іийсан а сийлалла схьадар.

Титие 2:11–13

3. Иблис. Иблис эшийна делахь а, иза хІетте а вайна тІехь Іаткъам бан гІерташ ду. Вай тешар долуш дІахІиттича, Дала вай иблисах дІа ца къастадо. Вай цуьнан зерашна дуьхьал латта деза, Делера бен ницкъ а боцуш.

Цундела Далла муьтІахь хила, иблисана дуьхьалдовла, тІаккха иза шух додур ду.

Якъуба 4:7

Иблисо, вай зуьш, кху дуьненан къинойн адамийн Іаламан лаамаш хьалха дахарца пайда оьцу. Хила тарлуш хІума ду, иза шун даг чу шеконан хІу таса гІертар. Ур-атталла аша шайн харжам Іийсана тІе бахийтинехь а, иблисо хІетте а дагатуьйсур ду, шун тешар тоъал чІогІа а дац я шу цхьана хІуманах иштта ца кхетта бохуш. Дагадоуьйтур вай: и дерриг а цо Адамца а, Хьаваца а дина хилар. Иблисана дуьхьало а яй, Іийсас диннарг де. Делан Йозанех гІо эца.

Далла тІе ойла яхийтина а йолуш, вай цу кхаа мостагІна дуьхьал тІом бича, вай вешан синан орамаш чІагІдо.

ДоттагІий

Делан Йозанаша боху вайга, ойланашца Далла тІе дерза а, уьш цигахь сецо гІо деш а доттагІий а бу вайн.

1. Ша Дела. Дала ваІда дина, Ша шуна гІо дийр ду аьлла. Делан Йозанаша ма-бохху, Іийсах тешарца аша шайна чу Делан Деза Са эцна. Иза хІинца шуна чохь Іаш ду. Иза даим шуна уллохь а ду, Цо шу сингаттаме долчу хенахь хьала а ойу, нийсонца Далла гІуллакхдарна тІехь гІо а до, аша къа латийча, тІех а туху. Делан Са — оццул дика некъан накъост ву, Делан Йозанаша Цунах Тембийриг, ГІоьнча, Хьехамбийриг олу — уьш ерриш а Делан цІераш ю.

Ткъа шуна гІо Дийриг, Шен Са, доуьйтур ду Сан Дас. Сан дуьхьа доуьйтур долчу цу Делан Сино хьоьхур ду шуна массо хІума а. Ас шуьга мел дийцинарг дага а доуьйтур ду Цо шуна.

Яхьъя 14:26

Дай-наношна хазахета, шайн бераш шаьш хІоттийна йолчу Іалашонна тІе а кхаьчна, уьш дика лелаш хилча. Далла вай дерриш а бераш ду — цундела вай вешан стигаларчу Ден цІе вочу агІор а ца йоккхуьйтуш, ткъа Цуьнан сийлалла хьалаойуш лела деза. Вайн ладугІуш хиларо гойту вай Делан сий деш а, И лоруш а хилар.

Хьакъ долуш ву Хьо, тхан Веза Эла волу Дела, сийлалла а, ларам а, ницкъ а дІаэца. ХІунда аьлча Ахь кхоьллина ду дерриг а. И дерриг а Хьан лаамца долуш а ду, кхоьллина а ду.

Довзийтинарг 4:11

2. Тешар. Синца даккхий хиларан болх Делан Йозанаш тІехь сих-сиха буьйцуш бу Дела дагахь волуш лелар санна. Даккхий хилар хІора гІулч яккхарца хуьлуш ду. Тешар бахьанехь вай Далла гергара хуьлу, тІаккха, цу тешарца юха а Дела дагахь волуш лела.

Дала леррина къобалвина Іийса шаьш Веза Эла санна тІеэцарна, Цуьнца доьзна а долуш, дахалаш. Шайн тешаран орамаш Цунах дІа а тасий, Цуьнца цхьаьна хьалакхиалаш. Шайна хьехначу тешарехь чІагІлолаш. Баркаллех дуьззина хилалаш.

Ковлусихошка 2:6–7

Дагадоуьйтур вай: тешар билггал долчунна тІе доьгІна ду, ткъа и билггал долуш дерг Делан Йозанаш тІехь дуьйцуш ду.

Дела дагахь волуш лелар шун догдарца билгалдоккхуш дац. Нагахь санна стаг Іуьйранна дагар а долуш, корта а лозуш меттара хьалагІаьттича, и ду аьлла, иза шен доьзалан декъашхо волчуьра дІа ма ца волу. Иштта ду кхузахь а: шу даим а ца хуьлу хаалуш йолчу оьшучу синан лакхенгахь. Амма цуьнца билгалдолуш дац шун Дела дагахь волуш лелар. Вайн хІора дийнахь лелаш хилар билгалдоккхуш ду вай тІеоьцучу сацамашца. Нагахь санна вай вешан харжам хьекъале бахь, вай Делан хьекъалаллех Іемаш ду. Хьекъал доцу сацам баро гойту, вайн синца хьалакхиъна цахилар, вай синца хІинца а бераш хиларан тоьшалла а деш. Вай Делан Йозанаш, деша а доьшуш, Іамочу хенахь, Дала нисдо вай вешан харжамехь.

3. Делан Йозанаш. Иза вайна хІора дийнахь ницкъ луш болу хьоста ду.

Делан Йозанийн муьлхха а дакъа Дала Шен Іаь тоьхна ду. Бакъдерг хьеха а, харцдерг гучудаккха а, гІалаташ нисдан а, адамаш нийсачу новкъа даха а пайденна ду уьш. Цу дерригенан Іалашо ю: Делан адам муьлхха а дика гІуллакх дан кийча хилийтар.

2 Тимапига 3:16–17

Делан Йозанаш тІехь аьлла ду, Делан тептар синан кхача санна ду аьлла. Иза дукха мел Іамадо, стаг синан агІор чІагІло. Делан Йозанашкахула шуьца Дала Ша къамел до, шуна а ца гуш, шун сине тІевоьрзуш. Иза коьртачух цхьа кеп ю шун Делаца йолу уьйр чІагІъяран. Делан Йозанаш дешар — иза Дела вовзаран кеп ю. Гуттар а Делан Йозанашна тІедоьрзуш ца хилча, шу синан жималлехь дуьсур ду.

Нагахь санна шайн Делан Йозанийн тептар дацахь, иза караде. Иза Яхьъяс дІаязбинчу хазачу кхаъ тІера деша доладе. Иза атта дешало. Цул тІаьхьа юха а хІара тептар «НЕКЪАХО ІАММАСЕ ВОЬДУЧУ НОВКЪАХЬ» деша, тІаккха Делан Йозанаш тІера вай кху тІехь ялийна йолу стихаш схьакарае. Царна кІел бос болу къолам хьакха, шайна тІаьхьа схьакаро а, шаьш Іамийнарг карладаккха а атта хилийта. Юхьенца стихашца болу болх меллаша дІагІур бу, амма дукха ца Іаш шу дулур ду, тІаккха гІуллакх сихуо хир ду. Хила тарло, аша хІара тептар шозлагІа дешна чекхдаьккхича, шун векалийн гІуллакхашна а, римхошка яздинчу кехатана а тІе а девлла, царах кхета ницкъ хила там бу. Нагахь санна шу цхьана хІуманах ца кхеташ делахь, и ца кхеташ йолу стих билгал а яккхий, кхидІа еша. ТІаьхьо текстан маьІна гучудер ду.

4. ДоІа. Иза Делаца долу къамел ду. Шу декхарийлахь дац, корта охьа а таІийна, бІаьргаш дІакъовла, делахь а и дан а мегар ду, нагахь санна цо ойла ян гІо деш делахь. Далла евзаш ю шун ерриге а ойланаш, Иза массанхьа а цхьана хенахь волуш ву, цундела аша дагахь дан мегаш ду шайн доІа, тІаккха а и Цунна хезар ду. Шу декхарийлахь дац доІа хезаш дан.

Цхьана а хІуманан гІайгІа ма е, амма мел дечу доІанашкахь а, дехаршкахь а, баркалла а кхайкхош, шайна оьшург Деле дІахаийта. ТІаккха, шун муьлххачу а кхетамал лакхара а йолуш, Делера схьайогІучу синпаргІатоно шун дегнаш а, шун хьекъалш а лардийр ду, шу Дала леррина къобалвинчу Іийсаца доьзна долу дела.

Пилапхошка 4:6–7

ДоІа — иза вешан гІайгІанаш а, баланаш а, вешан дехарш а, хастамаш а Далла дІабовзийтаран кеп ю.

5. Кхиболу тешаш берш. Делан Йозанаша вайга боху, вайн синан кхиар хьаладоккху кхечу тешаш болчаьрца тІекере хиларо. И тІекаре хилар чІогІа мехала ду стагана.

Вовшийн терго йойла вай, безамна а, дикачу гІуллакхашна а ваьш иракара а хІиттош. Вешан гуламаш дІатосуш ма хуьлийла вай, цхьаболчара иза ма-дарра. Цул а вовшашна гІо дойла вай, Везачу Элан де гергакхочуш хилар шайна мел ги, алсам а деш.

Iебархошка 10:24–25

Кхечу тешаш болчаьрца довзар нисло дукхахдерг гуламан цІа чохь. Делахь а цхьаболу нах бу цига баха ойла ян а кхоьруш. Кхузахь тергам бан беза кху тІаьхьа богІучу хьехамашна.

Цхьадолу ларлуш лелар бакъдан мегар ду. Дагадоуьйтур вай, иблисана хаза ма хета серлонан маликан васт тІеэца — цунна дин хазахета. Цундела шуна хаа деза, дуккха а харц Іуй а, харц жа а дуйла. ХІаъ, наха Делах лаьцна дуккха а дуьйцур-м ду, амма и дийцарх уьш Дала леррина Къобалвинчух тешаш болчарах ца хуьлу. ХІора динан тоба шена ма-хетта кхета а кхета билггал бакъдолчух, иза тІе а оьцу. Цхьайолчу динан тобанаша иза дика до, вукхара ледаро до. Делахь а, Делан Йозанаша ма-бохху, уьш а, вуьш а лаьттар ю, Іийса шозлагІа дуьнен чу валлалц, ткъа Цо уьш тІаккха къастор ю. Ткъа и хан тІекхаччалц, харжам балуш хила хьовсалаш, тІаккха Дала гІо дийр ду шуна. Билгалдахалаш хІара тІаьхьадогІу хьелаш:

• Кху динан тобано Делан Йозанаш Делан синан Іаьнарца даьлла долу гІалат доцу билггал бакъдолу Делан Дош хилар лорий те? Делан Йозанаш шена чохь Делан Дош доллуш бен дац бохучарах херлолаш.

• Динан тоба Делан Йозанех ма-дарра теша, я цхьайолу меттигаш туьйранаш я аллегориш лору цо? (Делан Йозанаша ма-дарра схьа ма боху жоьжахатих а, иблисах а, стигалех а.)

• ТІелоций те кху динан тобано исторически Делан Йозанийн долуш дерг, масала, Іийса йоІстага вина хилар? Ларлолаш кхузахь къамел къоначу зудчух лаьцна деш ду, ткъа йоІстагах данне а дац бохучарах.

• Теший те динан тоба Іийса Дела хиларх а, тІаккха цхьабосса и стаг хиларх а? Іийса «шолгІа, жима» дела ву бохучарах а, вай ваьш а деланаш ду моьттучарах а, иштта Іийса воккха хьехархо гуш болчарах а херлолаш.

• Теший те хІара динан тоба Дела — Кхаалла хиларх?

• Іийса вайн метта, вайн къинан — декхаран дуьхьа валар тІелоций те кху динан тобано? Нагахь санна динан тобано и тІелоцуш дацахь, Далла тамехь хилархьама стаг шегара Цуьнан сагІина кхин а цхьацца хІума тІетоха деза бохуш, чІагІо еш велахь, я кхин къаьсттина кІелхьарваларан Іадаташ кхочушдан деза бохуш велахь, тІаккха шеконца ойла ян еза.

• Дика цІе йоккхий те кху динан тобанан? Цуьнан гуламашкахь хуьлучу къепечу гІуллакхашца гІараяьлла-м яц те и? Лаккхара гІуллакх-оьздангалла лардой те цу чохь? Шеко-м ца кхуллу те цуьнан юкъарчу дахаро а, гІуллакхаша а, диканиг а до, Дела лоруш а ду бохуш, лелочу хІуманаша?

Нагахь санна аша юйцуш йолчу динан тобанехь кху пунктех цхьаъ шеко кхуллуш елахь, тІаккха цу тобанан хьехамашкахь кхечу хаттарш тІехь а тІелаца мегар доцуш долу хІуманаш хила а тарло. Лакхахь далийна долу хаттарш кІорггера хала киртигаш гучуяха тІедерзийна ду. Эхь ма хета динан тобанан куьйгалхошка билггал долу хаттарш дала. Муьлхха а церан агІор боьхна хьовзар, иза ларвала везаран билгало лара мегар ду. Хьехамаш беш болчийн хазачу хабарех Іеха ма лолаш, дагахь хилалаш, дукхахйолу динан тобанаш Делан Йозанаш тІехь долчуьнца ехаш яц, ур-атталла шаьш цу тІехь долчух лаьцна хьехамаш беш белахь а. Дера, билггал хила ма-еззара йолу динан тоба шуна карор яц, хІунда аьлча ерриге а динан тобанаш шу санна болчу нахах вовшахкхетта ю, делахь а кху хаттарша шаьш санна тешачийн тоба каро гІо дийр ду шуна.

Хила тарло, динан тобанан гуламе эхар гергарчеран а, доттагІийн а агІор беламе дохуш хила а. Хила тарло, иштта церан шайца хилар шуна чІогІа хала а, шаьш кІезиг деш а, шайн кураллех хьакхалуш а хета. ТІаккха, кураллин хьоста мичара схьадолуш ду шайна дага а даийтий, хІетте а, цхьана а хІумане а ца хьоьжуш, динан тобанан гуламе эха. Дала Ша омра дина тешашболчарна цхьаьна гулдаларца вовшийн чІагІдар. Ас чІагІдо шуна, иза лараме хІума ду шун синан даккхий хиларна. Тешаш болчу доттагІех доккха гІо хир ду шуна шайн синан некъахь.

6. Мукъам. Дауд-паччахьа дукха назманаш язйина тешачийн дегнаш иракарахІитторхьама. Дукха Дала леррина Къобалвинчунна тІаьхьахІиттинчех Делах лаьцна йолчу стихийн автораш хилла. Амма кхузахь юха а къастам бан хууш хила веза — мукъам дика а хуьлу, вон а хуьлу. Шаьш динан тобанаш билгалйохуш хаьвсинчу хьесапашца шуна гур ду, билггал бакъдолуш ду те я харц ду те цу эшарийн дешнаш. Дала шуна гІо дийр ду.

7. Кхечарна дийца. Хаза кхаъ нахана дІакхайкхош, Дала леррина Къобалвинчун мурдаш дерриг а латта тІехула дІасабаьржира. Аша а дІакхайкхо мегар ду иза. Шуна пайден хир ду кхиберш цу тайпана Делах кхетар а, кІелхьардовлар а гар. Амма дагахь латтаделаш: Дала адамашна паргІатонан лаам белла. Цо лору и лаам, аша а иштта ларам бан беза цуьнан. Ховсуш хилалаш, шаьш адамашца уьйр тосуш а, шайн дешнашка а. Адамаш тІеэца уьш шаьш ма-дарра. Шайн даккхийчу къамелашца церан бага дІакъовла ма гІерталаш. Делан Йозанаша вайга тоьшалла дийраш хила боху, кхелахой а доцуш. Тоьшалла деш волчо шена гинчух а, девзачух а дуьйцу. Шайна гинчух лаций къийсамаш ма бе. И дечул, масала, шайн доттагІашка хІара тептар ло деша — цо уьш тешарна тІебало мега.

8. Хиндолчуьнга сатийсар. Делан Йозанаша вайга боху цкъа Іийса лаьтта тІе юхавогІур ву.

Динан вежарий, кхин болу дог диллинарш санна, шу гІайгІанехь ца хилийтархьама, беллачарех хуьлург шуна ца довзуьйтуш Іа ца лаьа суна. Вай Іийса, вала а велла, денвелла хиларх теша дела, Іийсах тешаш белла болу нах а Дала Цуьнца стигалшка хьалабохург хиларх а теша.

Везачу Элан дашца боху хІара оха шуьга, Веза Эла кху дуьнен чу схьаваллалц, дехаш дисина долу вай, беллачарел хьалха девр дац. ХІунда аьлча Веза Эла коьртачу маликан озаца а, Делан турба лакхарца а, Ша стигалара охьавуссур ву, ткъа Дала леррина Къобалвинчух тешаш а болуш белларш хьалха денлур бу. Цул тІаьхьа вай, далаза диснарш, царах дІа а кхетта, Везачу Элана дуьхьал мархашка хьаладохур ду. ТІаккха вай даим Везачу Элаца цхьаьна хир ду. Иштта, хІокху дешнех вовшашна синтем а беш Іе.

1 Тассалникахошка 4:13–18

Дера, кхунах лаьцна кхин а дуккха а яздан мегар дара, амма шек ма хила: Дала ваІда дина шу билггал бакъдолчунна тІе дало. Аша хІинца бен ца болийна шайн синан некъ. Далла тІера шайн хьажар дІа ма даккха — Иза шайна коьртаниг хилийта. Иза даим атта хир дац, векална ПахІална атта цахилар санна. Амма Дела хир ву шуьца. Цо шуна цу тайпана ваІда дина. Некъ дика хуьлда шун!

Шен цІийца гуттар а болу барт чІагІбина волу вайн Веза Эла Іийса, уьстагІийн сийлахь Іу, веллачуьра денвинчу, синтем болчу Дала, Шен лаам кхочушбархьама, муьлхха а дика хІума лойла шуна. Дала леррина къобалвинчу Іийса-Элехула Шен тамехь дерг вайна чохь кхуллийла Цо. Сийлалла хуьлийла Цуьнан ерриге а хенахь. Амин.

Iебархошка 13:20–21

2. БегІийла хан

Делан Йозанаш а дешна, цу тІехь долчух а кхетта, ца теша гІерташ болу нах а хуьлу. Царна гІолехь хета:

• цу тІехь яздинарг тергалцадар;

• иза дІататтар;

• кхин гІуллакхаш а деш, иза дицдан;

• цуьнан чулацам харцхьабаккха;

…уьш массо а, цхьаъ санна, Делан Йозанаш галхиларе сатуьйсуш бу.

И кхерамениг дан гІоьртина паччахь ХІарод АгІриппа а. Ша Сийлахьчу ХІародан кІентан кІант а, ХІарод Антипан шича а волуш, цунна Іийсах лаьцна паччахьан доьзалехь дуьйцуш хезна хир ду. Шеко йоцуш, моттбеттачара Назартарчу Іийсас бечу хІора хьехамах лаьцна цунна тІекхоьхьуш хилла. Амма ХІародан билггал меттиг яра — иза лараме хьалдолуш стаг вара. ТІаккха, паччахьийн Паччахьна хьалха корта охьатаІочу меттана, иза, Нохьин заманчохь хилларш санна, шен дуьхьа дахар дІакхоьхьуш вара. Цо, мелхо а, шен наха ларар мелла а чІагІдира, Іийсан мурдех цхаьннан корта а баьккхина. Амма цул тІаьхьа…

Билгалдаьккхинчу дийнахь паччахьан духар а дуьйхина, паччахьан гІанта тІе а хиина, нахе вистхилира ХІарод. Наха маьхьарий хьаькхира: «Иза Делан аз ду, адаман аз дац!» — аьлла. Амма ХІарода Дела ца лерира, цундела цу сохьта Делан малико, цамгар а тоьхна, вожийра иза. НІаьнаша ваарна, хІаллакьхилира иза.

Векалийн 12:21–23

Дала, Ша къинхетаме волу дела, цхьайолчу ханна къалатор тардолуьйту, амма цул тІаьхьа, Ша бакъволу Кхелахо хиларе терра, Цо таІзар дийр ду къалатийначунна. ТаІзардар кху дуьнен тІехь долчу дахарехь санна, иштта дІакхелхинчул тІаьхьа а хила тарло — амма иза хилаза ца долу. ХІарод велла[4], тІаккха цуьнан цІе яьлла богучу Іома чохь гуттара Іазапехь валла деза. БІаьрла ю хІара стих:

Цу хенахь Делах долу Дош дІасадаьржаш дара.

Векалийн 12:24

Суна шу лардан луур дара, Делан Йозанийн кхоах лаьцна леррина кхета гІерташ, “хан ца карайо” аьлла, аша уьш дІататтарх. Хила тарло шу, ХІарод санна, ца дала, амма хІетте а лийр ду. Ойла ейша, мел ирча хІума ду, стага Іожаллех а, дахарх а лаьцна дерриг а довзархьама хан кхоор.

Кхин а, Іийсан заманчохь ваьхначех цхьаъ вара ХІарод АгІриппа ІІ. Ша Сийлахьчу ХІародан кІентан кІант а, ХІарод АгІриппин кІант а хиларе терра, цунна а, дера, хууш хилла хир ду Іийсах лаьцна. Делан Йозанаша АгІриппа-паччахьна Іийсах лаьцна массо а хІума дика девзаш хилла боху. И волчу хенахь, лаца а лаьцна, барт хаьттинера векале ПахІале[5]. АгІриппина хьалха бехказаволуш, ПахІала Іийсах лаьцна элира:

АгІариппа-паччахьна дика девза хІара санна гІуллакхаш, цундела ас паргІат дуьйцу цуьнца. Со тешна ву, цуьнан тидамера хІумма а даьлла дац, хІунда аьлча хІара дерриг а ломал дехьа хилла дац, массеран а бІаьргашна хьалха хилла ду. Паччахь АгІариппа, пайхамарех теший хьо? Хаьа суна, хьо теший.

ТІаккха АгІарипас элира ПахІале: «Иштта атта со Іийсах тешначех дІакхетар ву моьтту хьуна?»

Векалийн 26:26–28

Хеталора, паччахь АгІриппа тоъал дика кхетта ПахІалх, цо ур-атталла тІе а ийцира, ПахІала ша тешшоза витира аьлла. Амма, хІетте а, АгІриппа кхераме сацам а бина, ца тийшира. Иза хаттарх дІа а хервелла, сацам а ца беш ІадІийра.

Шу хууш хила деза, хилларг довзар тоьаш доцийла. И доцург кхин даггара догІу тешар хила деза. Юхадоьрзур вай стаг хина буха воьдуш хилла долчу вешан масална тІе: иза, кІелхьарвоккхучуьнга ша схьаваккхалур ву аьлла, шен дагахь а дитина Іан ца веза. Нагахь санна хин буха воьдуш верг юхагІерташ, кІелхьарвоккхучунна дуьхьало ян волалахь, иза билггал хин буха гІур ву. Хин буха воьдучо шега кховдийна долу куьг схьа а лаьцна, ша хи чуьра схьаваккхийта веза. ДІаьвшечу лаьхьарчаша лецна болчу исраилхошка шайн хьекъалца тІедиталур дара, Деле шаьш кІелхьардахалур ду аьлла, амма кІелхьардовлар царна, цІестачу лаьхьане хьовса бахчий бен, ца хуьлура. Цу гІуллакхо гойтура церан тешар — Делан Дашах долу тешар а, Далла шаьш кІелхьардахалург хиларх долу тешар а хилар. Аша а иштта харжам бан беза тешарехь — Іийсас жІара тІехь динчух тешар шайна а хаьржина.

Вайна хууш ма-хиллара, АгІриппа иштта теша а ца тешна. Иза цу гІуллакхах кхета а кхеташ, амма тешар доцуш коше вахана, цундела цІе яьлла богучу Іома чохь гуттаренна а Іазап лан дезаш ву. Иштта бу цуьнан харжам.

И доцург а, ПахІалан ларвала дийзира римхойн Пелакъ цІе йолчу олахочух. ПахІала пайда ийцира цу хІоьттинчу хьолах, Іийса Мила ву а, Цо динарг хІун ду а дийцархьама.

Масех де даьлча, жуьгти йолчу, шен зудчуьнца Дурсалица веанчу Пелакъа, ПахІале схьа а кхайкхийтина, Дала леррина къобалвинчу Іийсах долчу тешарх лаьцна цуьнга дийцийтира. ПахІала бакъдолчух а, юхаозаваларх а, хин йолчу Делан кхелах а лаьцна дийцича, Пелакъа, кхера а велла, элира: «ХІинца дІагІо, юхахула ас схьакхойкхур ву хьо».

Векалийн 24:24–25

Пелакъа сацам баран хан дІатеттира. Цунна лиира дикочу хене ладогІа. Иза чІогІа атта некъ болуш санна хета, амма Делан Йозанаша вайна дагадоуьйту, сацам баран хан — хІинцца ю бохуш.

…Ткъа хІинца тІееана Дела вайга резахиларца хьоьжу и зама, хІинца ду и кІелхьардовларан де.

2 Коринтхошка 6:2б

Вайна цкъа а ца хаьа, хин долчо вайна хІун дахьа а, лаьттара дахар чекх маца дер ду а. Цундела сацам хІинцца бан беза. Дера, Пелакъ кхоьрура, иштта вайна йогІу кхераран меттиг: хІун хетар ду гондІахьа болчарна? Амма цуьнан цхьа а чот яц. Лараме дерг, Далла вайх лаьцна хІун хетар ду, бохург ду. Пелакъан дахар чекх муха даьлла ца дуьйцу езачу историно а, я дуьненанчо а. Хила тарло, цуьнан Дала леррина къобалвина Іийса тІелаца хан ца хилла хила а.

И доцург а, Пелакъан кхин бахьана а дара ПахІалца къамел дан:

Цул сов иза сатесна вара ПахІала ша дІахоьцург ахча лург хиларе, цундела, кест-кеста схьа а кхойкхуш, цуьнца къамел дора цо.

Векалийн 24:26

Цуьнан къайлаха Іалашонаш хиллачух тера ду. Иза къера хилира, Іийса шена инзаре хета аьлла, амма инзаре хилар цуьнан шен хьал хьаладаккхарехьа дерзийна дара. Иштта делахь а, цо сих-сиха ПахІалца къамел дора Іийсах лаьцна. Дукхахболчарна хета тарло, церан къамел дар Пелакъа тешар тІеэцарца доьзна ду аьлла. Пелакъ санна болу нах тоъал болуш бу. Цара Делан Йозанех лаьцна дукха дуьйцу, амма чаккхенгахь Делан Йозанийн кхаъ шайна пайденгахьа берзо гІерта. Дукхахболчара нийса мах хадабо динан шалхончийн, амма цхьаберш Іеха а ло. Цхьаболчара схьаолу шаьш цкъа а тешар дац Делан Йозанех, тешачарна юкъахь иштта шалхончаш хилар бахьанехь! ХІета, уьш бу аьлла, Делан Йозанийн кхаъ хийцабелла ткъа? Ца белла! Иза ша хьалха ма-
хиллара бисина, цхьаболу нах цу тІехь шайн бахам хьалабаккха гІерташ белахь а. Нагахь санна шу а, и Пелакъ саннарш бахьана долуш, Делан Йозанаш дІатаса ойла йолуш делахь, хІета кхин цкъа ойла елаш цунах.

Нагахь санна шу шеко йолуш делахь, ца кхеташ делахь я вуьшта Делан Йозанаш дІатоттуш делахь, аса шуна хьехам бийр бара, кхин цкъа уьш деша аьлла, и сацам тІеэцале.

Хан яйар кхоам ца хеташ, деша шайна Делан Йозанаш. Юьххьенца аьлла ма-хиллара, Делан Йозанаша вайна дуккха а хІуманаш довзуьйтур ду дахарх а, Іожаллех а лаьцна. ДІа ма хададе шайн цуьнца долу довзар нийсса хІинцца. ХІара къамел шун дахарх лаьцна ма ду — лаьттарчух хилла а ца Іаш, деллачул тІаьхьа хиндолчу дахарх а.

ТІетоьхнарг

1. Дошам

Абба: Арамхойн маттера ду и дош. Нохчийн маттахь иза «дада» бохург ду.

Адамийн КІант: Іийсас Шех лаьцна иштта олура, Ша дуьнен чу адам санна веана хиларна тІе тидам бохуьйтуш.

Бакъвар: Далла хьалха къинойх бехказваккхар.

Векал: векалш олуш хилла Дала леррина Къобалвинчо (Іийсас) Ша къастийначу уггар а уллорчу шийтта мурдах.

Весет: хийцам бан йиш йоцу барт.

Гуламан цІа: цу чохь жуьгташа Делан Йозанаш а Іамадора, Далла Іамал а йора.

Дала леррина Къобалвинарг: деза даьтта коьрта тІе хьакхарца къастийнарг, Делан Йозанаш тІехь цу маьІнехь лелаш ду жуьгтийн дош «Мешехь» (Мессия).

Декъалалла: Дала луш долу дика

Делан лаамехь верг: кхоччуш Делан весеташца лелаш верг.

Динан да: Делан Четар чохь я Делан ЦІа чохь шена тІедиллинарг кхочушдеш верг.

Дохко валар: адам Далла тІедерзар.

Жинаш: иблисан долахь долу а, цунна гІуллакх деш долу а зуламе синош.

Забур: назманаш

Иблис: иза Делан мостагІ ду. Цунах моттбеттарг а, харцлуьйриг а олу.

Кица: хьекъале масалш далош долу доцца дийцар.

Къинош: Далла тамехь доцу а, Делан лаамца догІуш доцу а гІуллакхаш.

Лаккхара кхеташо: 71 стагах вовшахтоьхна болу жуьгтийн кхелъяран гулам.

Малик: хаам беш долу, Дала кхоьллина долу стигалан са.

Мурд: шен устазана тІаьхьахІоьттинарг.

Пайхамар: Делан цІарах къамел деш волу стаг.

Парушхой: Делан хьехамаш чІогІа лерина кхочушбан гІерташ болу яхІудхой. Цара Делан хьехамашна тІе шайгара кхин хьехамаш а юкъабалабора.

ПирІун: Мисар-мехкан куьйгалхо.

Рабби: жуьгтийн а, грекийн а маттахь устаз (хьехархо) бохург ду.

СагІа доккхийла: иза лаьттах я тІулгех йина лекха меттиг ю.

Хаза кхаъ: Инжил

Шоьтан де: кІиран ворхІалгІа де (жуьгташа хІинца а, малхбузен пачхьалкхашкахь санна кІиран хьалхара де кІиран де лору).

Іелам стаг: Товрат-хьехамаш хоьттуш верг.

Іибадат дар: Далла хьалха суждане вахар.

Іийса: жуьгтийн маттара гочдича, «КІелхьардохург» бохург ду.

2. Кхийолу книгаш

Исторически агІор Делан Йозанех лаьцна дуьйцу книгаш башха дукха яц. Царах цхьаъ хІара ю:

Тревор Маклуейн. Делан Йозанийн баххаш. Спб.: Массарна лерина долу Делан Йозанаш, 1996 шо.

КхидІа дагардина долу тептарш — уьш ши тептар бен дац дуьне кхолларх яздинчу дукхачу тептарех. Уьш доцурш, бакъду, кхин а ду тептарш а, журналаш а, видеофильмаш а. Нагахь санна шуна дуьне кхолладаларна а, эволюцина а юкъахь долу бІостане хІаманаш хаа лаахь, цу тептарша ойланаш ян дукха меттигаш гойтур ю. Уьш язйина ю Делан Йозанийн агІор ма-гарра. Цара дуккха а хаттаршна жоп ло: диназаврех хІун хилла? латтанаш меттахдовларх муха кхета деза? углерод-14-ца лерина довзийтаран хан нийса юй те? хиллий те дуьнен тІехь ша бина хилла зама? хІун ду те хи тІедаьлла бохург? муха кхолладелла тайп-тайпана халкъаш? — иштта дуккха а кхидолу хаттарш а.

1. Пол Тейлор. Кхолладалар: суьрташ диллина жоьпаш тІехь долу тептар(Спб.: массарна лерина долу Делан Йозанаш, 1994, 128 агІо). (Сотворение: иллюстрированная книга ответов (Спб.: Библия для всех, 1994, 128 стр.).

2. Генри Моррис. ХІинцалерчу Іилманан Делан Йозанийн баххаш (Спб.: массарна лерина Делан Йозанаш, 1995, 478 агІо). Библейские основания современной науки (Спб.: Библия для всех, 1995, 478 стр.).

Кху тептаршна а, иштта кхидолчу тептаршна а заказаш е кху телефонехула: (812) 541-86-88.

3. Нисдарш

Корта 1

1. Josh McDowell, compiled by Bill Wilson, A READY DEFENSE, Thomas Nelson Publishers, © 1993 pp. 27,28. Used by permission of Thomas Nelson, Inc.

2. ILLUSTRATED BIBLE DICTIONARY, Pt 3, IVP, ©The Universities and Colleges Christian Fellowship 1980, p. 1538.

3. Philip W. Comfort, THE ORIGIN OF THE BIBLE, Mark R. Norton, Texts and Manuscripts of the Old Testament, p. 151ff, ©1992 by Tyndale House Pub., Inc.

4. Translated by William Whiston, THE WORKS OF JOSEPHUS, ©1987 by Hendrickson Publishers, Inc., p. 776

5. Тахана жуьгтийн Іеламчаша Іебархойн меттан долу Делан Йозанаш кхаана декъе дІакъастало — Товрат-хьехамаш а, Кхидолу Йозанаш а, Пайхамарийн тептарш а. И низам шолгІачу бІешарахь дуьйна, пхоьалгІачу бІешаранна тІекхаччалц бен хилла дІахІоьттина. Norman L. Geisler and William E. Nix, FROM GOD TO US, HOW WE GOT THE BIBLE, ©1974 Moody Press, Chicago, pp. 77–85

Корта 2

1. ЯхІуда 1:6

2. Лака 20:36

3. Марк 12:25

4. Люцифер олу дош латинан маттера ду. Иза «серло йохьург» бохуш ду. Цуьнан ораматехь латинан маттера йолу Венера-планетин цІе ю. Ткъа цу плантеах кест-кеста олу «Іуьйренан седа».

Корта 3

1. «Гринхаус» эффектах лаьцна кхидІа деша тарло хІокху тептар тІехь: THE GENESIS RECORD by Henry Morris, ©1976, Baker Pub. House, pp. 57-61

2. Дустар: нохчийн маттахь Іебархойн маттахь ма-дарра аьлча 1-гІа де серло «ор» «серло» 4-гІа де серлаллаш «ма-ор» «серло-хуьлуьйтург»

Корта 4

1. Довзийтинарг 12:3–9. Дукхахьолахь 3-гІачу аятана тІера, 4-чу аятана тІекхаччалц, иблис охьадожийтарх лаьцна хета. ВорхІалгІачу аятана тІера уьссолгІачу аятана тІекхаччалц долу дешнаш Іеламчу наха хинйолчуьнца доьзна дерг лору. ТІаьхьарчу аяташкахь гучудолу дуьхьарлерачу аяташкахь верг мила ву.

2. Римхошка 1:21–22,24–25. Цу аяташкахь ма-дарра аьлча Адамах а, Хьавах а лаьцна дуьйцуш дацахь а, цара бина сацам а, цунах хилларг а цигахула гуш ду.

3. Хьовса «Римхошка» 5:12–14. Цигахь ма-дарра оцунах лаьцна олуш ду. Дерриге а адамийн гаранан да ма вара Адам. Ткъа цо къа латош йолчу хенахь вай массо а цунна чохь дара.

4. NEWSWEEK, Январь 11, 1988, стр. 46–52

5. TIME, Декабрь 4, 1995, Выпуск США, стр. 29

Корта 5

1. Цхьаболчара хьоьхура, Кхаиман сагІа Дала тІе ца эцаран бахьана цуьнан амалца доьзна ду бохуш. Шеко доцуш ала мега, Кхаиман амал нийса яцара, даг чохь ша Делах дІакъаста лууш волу дела. Делахь а, Делан Йозанаша боху: «Тешар хиларна, Хьабула Кхаима чул тоьлла сагІа даьккхира Далла.» Йозанаша ца боху «тоьлла амал». Нийса доцу сагІа даккхарна, Кхаим Далла муьтІахь ца хилла. Иштта боху «Іебархошка» цІе йолчу тептар тІехь 11:4. Цу хІуманах лаьцна дукха кІоргге олуш йолу статья схьаэцархьама, цу книгин бухахь дІаязйинчу GOODSEED™ оффисех цхьаьнга зІе тоха тарлохьа.

2. Лака 17:27; Маттай 24:38

3. Римхошка 1:21–32. Бакъду, цу аяташкахь Нохьин заманахь дехаш долчу адамех лаьцна олуш дац. Мелхо а, цу адамаша бинчу сацамех а, царах хуьлучух а лаьцна ду иза.

4. Доладалар 6:3

5. 2 Кипин 2:5

6. «Веза Эла охьавоьссира…» Нагахь санна Дела цхьана хенахь массанхьа а волуш велахь, Цуьнан «охьавосса» хІунда везара? Делаца доьзна долу дешнаш кест-кеста лелош ду Делан Йозанашкахь, Вайн кхетам совбалийтархьама. Масала, Делах лаьцна олуш ду, Цунна «гуш» ву. Делахь а, Иза «Са» хиларна, адамийн санна болу бІаьргаш Цуьнан ма бац!

7. Иза схьаэцна ду ишттачу меттера: Ken Ham, Andrew Snelling, Carl Wieland, THE ANSWERS BOOK, © 1990 Creation Science Foundation, pp. 131–155.

Корта 6

1. Хи тІедалар хиллачул тІаьхьа адаман дахаран хан чІогІа яцъелира. ИбрахІиман кхузткъе пхийтта шо долчу хенахь иза къанвелла лорура.

2. Бакъду, ИбрахІимах доккха халкъ хилира — жуьгтийн а, Іарбихойн а да хилира иза.

3. ИбрахІиман цІе а айина хилира. Жуьгташа а, Іарбихоша а лору иза. Бавел-гІалахь адамаш шаьш цІеяхана хила дезара, амма ИбрахІиман цІе ойуш верг Дела Ша ву.

4. Цу ваІданах муха кхета веза? БІешерашкахь уьш лелхийна хила безара, ткъа жуьгтийн халкъ кхидІа а кІелхьарделира. Мелхо а, жуьгтийн халкъ эккхийна леларш дукха хенахь ца лаьттира.

5. Везачу Эло элира цуьнга: «Хаалахь, хьан тІаьхьенах берш хийрачу махкахь тІебаьхкина нах а хилла Іийр бу. Цу махкарчу бахархоша, деа бІе шарахь леш а бина, Іазапехь латтор бу уьш. Амма Аса таІзар дийр ду уьш бацийначу халкъана. Цул тІаьхьа хьан тІаьхьенах болу нах цу махкара дІагІур бу, дуккха а хьал а эцна. Доладалар 15:13,14

6. Маттай 17:20

7. «Къинош леторна луш йолу ял Іожалла ю…», Римхошка 6:23а. Делан Йозанашкахь ма-бохху, Іожалла йоккха хІума ю. Цу чу догІу дегІ далар, амма цунах лаьцна кхидолу хІуманаш а ду. Хьажал цу книгин боьалгІачу корте.

Корта 7

1. Дукхахьолахь Исраилан шийтта тайпа Якъубан шийтта кІант ву. Делахь а, Левин тайпа ца хилла, хІунда аьлча Левин тІаьхьенах халкъан динан куьйгалхой хилла дІахІиттира. Иштта, Юсупан тайпа ца хилла. Цуьнан метта Юсупан шина кІантах ши тайпа дІадоьдура: Эпрайм а, Маннаш а.

Корта 8

1. И дешнаш Делан Йозанашкара цхьана аятаца догІуш ду: Арадаккхар 19:5.

Корта 9

1. Ас ца боху, иштта стаг хи чуьра кІелхьарваккха везаш ву. И дийцар масал бен дац. Иза тІеэцна ду цу книгера: Trevor McIllwain + Nancy Everson FIRM FOUNDATIONS: CREATION TO CHRIST © 1991 New Tribes Mission pp. 334–335.

2. 1) Бартбаран тІорказ: Арадаккхар 25:10–11

2) НегІар: Арадаккхар 25:17–21

3) Хаза хьожа йогIу хIума ягош болу сагIа доккху дашо кхерч: Арадаккхар 30:1,3

4) Къуьда: Арадаккхар 25:31

5) Дала къобалдинчу баьпкан стол: Арадаккхар25:23–30

6) Юьхь-куьгдуьлург: Арадаккхар 30:18

7) ЦІестан сагІа доккху кхерч: Арадаккхар 27:1–2

3. Уггар езачу чоьнна тІехула марханийн бІогІам хилча, динан дайн чубовла йиш яцара. Оцу бІогІамо гойтура Дела цигахь хилар. Халкъ новкъадаккха марханийн бІогІам дІаболабелча, динан дайн йиш яра Делан Четаран дерриг а дакъош, гул а дина, дІадахьа.

4. 2 Паччахьаллийн 7:12–17

Корта 10

1. Кхета, кхузахь юьйцуш ерш генетически уьйраш цахилар, иштта ойланаш ян а ца еза, къинойн орамаш ДНК-хь карор ду аьлла. И уьйр синан уьйр бен яц. Адам Далла хьалха дайшка дина весет талхор тІехь бен бехке дац, цундела вай дерриш а къинош тІехь долуш ду. «Цхьана адамехула дуьнен чу къа деара, ткъа къинехула Іожалла а еана. Иштта Іожалла а хІора адамна тІееана, массара а къа латийна дела» (Римхошка 5:12). Ткъа Іийсан да — Дела а, Деза Са а ду. Иштта хилча, Иза Делера схьаваьлла хуьлу.

2. Веза Эла: и бохург Дела бохург хилла ца Іаш, Машахь (Дала леррина Къобалвинарг) бохург а ду.

3. Цхьаболчара Іийсан 12 шо долуш дезчу дийнахь Ярушалайме вахар жуьгташа бар-мицва олу Іадат кхочушдар лору. Иза иштта хила а тарло. Тептар тІехь аьлла ду, и Іадат кхочушдан деза кІант зудаялориг хилча, ткъа кхечара иза цхьа шо тІаьхьа лору. Дезчу Йозанийн комментарешкахь яздина ду: «Лоруш дара, кІантана пайденна ду, юкъараллин декъашхо хилале, цхьа-ши шо хьалха Дезчу дийнахь Ярушалайме вахар. Цу балхо гІо дийр ду дахарехь шен лелар муха хила дезарх кхета». И мухха делахь а, да-нана долу Юсупна а, Маремна а диц ца лора Іийса воккхахуьлуш хилар а, кеста иза зудаялориг хирг хилар а. (Frank E. Gaebelein, The Expositor’s Bible Commentary (Luka), 1984, The Zondervan Corporation, pp. 75–77, 851–852).

Корта 11

1. Сийлахьчу ХІародан кІант волчу паччахьа ХІарода Антипас хих чекхдохург волу Яхьъя набахти чу воьллинера, паччахьо шен вешин зуда шена йигар бахьана долуш Яхьъяс иза бехкеварна.

2. Дала дуьххьара жуьгташна яьссачу аренгахь кхача баийтича, цара хаьттира: «И хІун ю?» — я жуьгтийн маттахь: «Манна?» Дала стиглара доссийначу баьпках манна элира.

Корта 12

Корта 13

1. «Со ву Иза» бохучу дешнашца Іийсас Ша Дала леррина Къобалвинарг хилар хоуьйту.

2. Хазачу кхоа тІехь аьлла ду: Іийса гІалахь дІатоьхна вацара жІарах (Маттай 28:11; Іебархошка 13:12), ткъа гІалина гена доцуш вара (Яхьъя 19:20). Иза римахойн Іадаташца а, жуьгтийн хьехамашца а цхьаьна догІура. (Левихой 24:14, 23; Лелар 15:35; Карлабаьккхинарг 17:5). Оцу меттехь дайинчу адамийн туьтанаш карайора.

3. ЖІарах дІатохар чІогІа луьра а, къиза а адам дер дара. Римхоша иза карфагенхошкара схьаэцна хІума дара. Амма жІарах цара леш а, кІезиг лоручу нахана юкъара зуламхой а бен ца тухура.

4. Іийса дуьнен чу ваийтале дуккха а хьалха Цунах лаьцна Дала адамашка хаам бина Дауд-пайхамарехула (Забур 21:17–18).

5. ХІун ойла еш хилла те иблисо цунах лаьцна Делан Йозанаш тІехь яздина дац. Амма Іийса вен гІиртинчех иза коьртаниг дара. Цундела майрра сурт хІотто мегар ду иза доккхадеш хилла аьлла.

6. Іийса лечу хенахь кирхьа датІаро гойту, Дала Ша волчу метте тІекхача адамашна паргІато елла хилар (Маттай 27:51).

7. Tetelestai — грекийн маттахь масех маьІна долуш ду. Іийсас аьллачу меттехь цу дешан маьІна иштта ду: «Ахь Суна тІебиллина болх чекхбаьккхина, декхар дІаделла, сагІина лерина Іахар карийна!» (Лака 23:47).

8. Батальон: иза эскаран дакъа ду 300 тІера 1000 кхаччалц стаг волуш.

9. Хала ду цу Іуьйранна билггал хиллачун сурт меттахІотто. Ас кху тІехь далош дерг, бакъ хила там болчех цхьаъ ду.

Корта 14

1. Іийса жІарах дІатоьхнера Іуьйранна 9 сахьт далча (вай лелочу хенаца дуьстича) — иза яра Іуьйранна сагІа доккху хан. Иза велла кхо сахьт даьлча — сарахь сагІа доккхучу хенахь.

2. Іийсан цхьа а сакхт доцчу дахаро Цунах хьакъ долу сагІа дина, амма вайн къинойх белла мах Цуьнан Іожалла хилла.

Корта 15

1. Герггарчу хьесапехь Делан Йозанашкахь юкъаялийна йолу 30 % информаци — кхочушхилла а, иштта хІинца а кхочушхилаза а Делера болу хаамаш бу.

2. Бакъдолу дахар Далла уллохь долу дахар ду.

3. Бакъдолу дахар — иза ду адамаш делча а, Делан КІантах уьш тешаш хилча, царна хедар доцу дахар лур ду бохург. Иза хІинцале а шун карахь ду.

4. Оцу стеган валарх лаьцна яздина историк хиллачу Иосифа Флавис Іийса винчу хьалхарчу бІешарахь.

5. Савло Іийса тІелаьцначул тІаьхьа, цунах Іийсах тешачара векал ПахІал олура.